Greenland biến sức ép thành đòn bẩy

Từ sức ép đến nguồn lực

Chuyến thăm Nuuk ngày 7-9 của Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đi kèm cam kết đầu tư mới trị giá 200 triệu euro trong hai năm. Khoản tiền này sẽ được rót vào kết nối, năng lượng sạch, khoáng sản quan trọng và một số lĩnh vực phát triển khác.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen (giữa) và Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen (phải) thăm dự án Tusass nhằm tăng cường kết nối vệ tinh cho các vùng xa tại Greenland. Ảnh: Reuters

Với một nền kinh tế chỉ khoảng 57.000 dân, khoản đầu tư này tương đương 7-8% GDP hằng năm của Greenland. EU còn đề xuất tăng hỗ trợ cho hòn đảo lên khoảng 530 triệu euro trong giai đoạn 2028-2034, trong khi Đan Mạch tăng chi tiêu cho an ninh Bắc Cực, hạ tầng, y tế và phát triển kinh tế.

Những khoản tiền này xuất hiện vào lúc cách nhìn của châu Âu đối với Greenland đang thay đổi nhanh chóng. Băng tan mở thêm các tuyến hàng hải, khoáng sản trở nên dễ tiếp cận hơn và Bắc Cực ngày càng gắn với các tính toán về an ninh, thương mại cũng như chuỗi cung ứng nguyên liệu chiến lược. Greenland, nằm giữa Bắc Mỹ và châu Âu, từ một vùng đất xa xôi trở thành một điểm trung chuyển quan trọng khó bỏ qua.

Tổng thống Mỹ Donald Trump thúc đẩy quá trình ấy đi nhanh hơn khi liên tiếp nhắc tới việc Washington muốn kiểm soát Greenland. Những tuyên bố này làm dấy lên lo ngại về chủ quyền và gây căng thẳng trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương, nhưng hiệu ứng thực tế lại không hoàn toàn có lợi cho Mỹ. Chính những tuyên bố này lại khiến các đối tác châu Âu phải chứng minh sự ủng hộ Greenland bằng tiền đầu tư, dự án và sự hiện diện cụ thể.

Ngoại trưởng Greenland Múte B. Egede từng cảnh báo các nghị sĩ châu Âu rằng nếu EU không sớm đưa ra đề nghị, những bên khác sẽ làm điều đó. Câu nói phản ánh khá rõ tâm thế hiện nay ở Nuuk. Greenland không muốn chỉ được nhắc đến trong các cuộc tranh luận về chủ quyền hay an ninh, mà hơn thế, sự chú ý bên ngoài phải tạo ra hạ tầng, việc làm và nguồn thu.

Điều này đặc biệt quan trọng với một nền kinh tế vẫn phụ thuộc đáng kể vào khoản trợ cấp thường niên từ Đan Mạch. Khả năng có thêm quyền tự chủ trong dài hạn khó tách rời câu hỏi Greenland có thể mở rộng hoạt động kinh tế của mình đến đâu.

Khoáng sản, thủy điện, cáp biển, vệ tinh hay hạ tầng số vì thế đều mang một ý nghĩa khác trước. Mỗi dự án có thể tạo thêm nguồn thu, nhưng cũng có thể làm tăng sự phụ thuộc nếu phần lớn vốn, công nghệ và lợi ích nằm trong tay các đối tác bên ngoài.

Mỹ đến nay chưa đưa ra một gói kinh tế tương xứng với những tuyên bố mạnh mẽ về giá trị chiến lược của Greenland. Một số doanh nghiệp Mỹ quan tâm tới khai khoáng, dầu khí, thủy điện và trung tâm dữ liệu, nhưng nhiều dự án vẫn ở giai đoạn đầu. Có trường hợp doanh nghiệp đã đưa sà lan, máy xúc và thiết bị tới bán đảo Jameson Land nhưng không được chính quyền Greenland cho phép dỡ xuống.

Chi tiết này cho thấy Nuuk không đơn thuần tìm cách hút càng nhiều vốn càng tốt. Những nhà đầu tư muốn tiếp cận tài nguyên Greenland vẫn phải chấp nhận các điều kiện do chính quyền địa phương đặt ra, từ thủ tục, môi trường tới lợi ích của cộng đồng.

Giữ khoảng cách với sự lệ thuộc mới

Quan hệ giữa Greenland với châu Âu rõ ràng đang gần hơn sau những căng thẳng với Washington, nhưng điều đó không đồng nghĩa Mỹ bị gạt ra ngoài. Washington vẫn là một nhân tố an ninh lớn tại Bắc Cực, trong khi các cuộc trao đổi giữa Mỹ, Đan Mạch và Greenland vẫn tiếp tục.

Ở Nuuk, lợi ích trước mắt nằm ở việc giữ nhiều cánh cửa cùng mở. EU đem tới nguồn vốn, thị trường và các dự án hạ tầng, Mỹ vẫn có vai trò về an ninh và đầu tư, còn Đan Mạch tiếp tục là nguồn hỗ trợ tài chính chủ chốt. Vấn đề là làm sao để sự hiện diện của mỗi bên không thu hẹp không gian quyết định của Greenland.

Đó cũng là lý do việc thu hút đầu tư tại đây luôn đi kèm một mức độ thận trọng nhất định. Khai thác khoáng sản có thể mở ra nguồn thu mới, nhưng chi phí rất cao, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt và các dự án lớn dễ tác động trực tiếp tới môi trường cũng như sinh kế của cộng đồng địa phương.

Càng nhiều nước muốn có chỗ đứng tại Greenland, Nuuk càng có cơ hội mặc cả tốt hơn. Nhưng lợi thế ấy chỉ bền vững nếu Greenland dùng dòng vốn bên ngoài để làm nền kinh tế của mình mạnh hơn, thay vì hình thành một sự phụ thuộc mới, bên cạnh sự phụ thuộc cũ.

Gói 200 triệu euro của EU vì thế đáng chú ý không chỉ ở quy mô giá trị. Nó cho thấy cạnh tranh tại Bắc Cực đang chuyển dần từ lời nói về chủ quyền và an ninh sang hành động cụ thể về đầu tư, hạ tầng và quan hệ kinh tế dài hạn.