M3 Lee và chiến trường Bắc Phi: Bài học thực tế cho Mỹ

M3 Lee ra đời trong bối cảnh Mỹ cần nhanh chóng tăng số lượng xe tăng hạng trung. Khi chiến tranh lan rộng tại châu Âu và Bắc Phi, Mỹ không có nhiều thời gian để chờ một thiết kế hoàn hảo.

M3 vì vậy được đưa vào sản xuất với cấu hình pháo 75 mm đặt trong thân xe và pháo 37 mm trên tháp pháo.

Quân đội Anh là lực lượng đầu tiên sử dụng M3 với số lượng đáng kể tại Bắc Phi. Các xe được đưa tới Ai Cập và tham gia chiến đấu từ năm 1942.

Người Anh gọi những phiên bản sử dụng tháp pháo cải tiến là Grant, trong khi các phiên bản theo cấu hình Mỹ được gọi là Lee. M3 nhanh chóng trở thành một trong những xe tăng quan trọng của lực lượng Anh tại Trung Đông.

Ưu điểm lớn nhất của M3 tại Bắc Phi là hỏa lực. Pháo 75 mm cho phép xe tăng Mỹ và Anh có khả năng tấn công các mục tiêu bọc thép cũng như công sự và vị trí bộ binh. Đây là bước tiến đáng kể so với những xe tăng chỉ được trang bị pháo cỡ nhỏ hơn.

Giáp của M3 cũng tạo ra lợi thế trong nhiều tình huống. Chiếc xe có khả năng chống chịu khá tốt trước nhiều loại vũ khí chống tăng mà quân Đồng minh gặp phải trong giai đoạn đầu chiến dịch.

Tuy nhiên, lợi thế này không có nghĩa M3 miễn nhiễm trước hỏa lực Đức. Các khẩu pháo chống tăng và pháo phòng không được sử dụng trong vai trò chống tăng vẫn là mối đe dọa nghiêm trọng.

Vấn đề lớn nhất của M3 nằm ở cách bố trí vũ khí. Pháo 75 mm đặt trong thân xe chỉ có góc xoay ngang hạn chế.

Khi mục tiêu di chuyển ra ngoài vùng bắn, kíp xe phải điều chỉnh hướng toàn bộ phương tiện. Trong khi đó, pháo 37 mm trên tháp pháo có thể xoay 360 độ nhưng nhanh chóng cho thấy những hạn chế khi đối đầu với các xe tăng được bảo vệ tốt hơn.

Tuy nhiên, chiến trường Bắc Phi cũng cho thấy M3 không phải một thiết kế thất bại. Với khả năng mang nhiều vũ khí, giáp tương đối tốt và độ tin cậy cơ khí, M3 có thể thực hiện nhiệm vụ chiến đấu trong điều kiện sa mạc khắc nghiệt.

Trước khi Sherman xuất hiện với số lượng lớn, M3 đã đóng vai trò quan trọng trong lực lượng thiết giáp Đồng minh tại Bắc Phi.

Sau khi Mỹ đổ bộ Bắc Phi trong Chiến dịch Torch ngày 8/11/1942, M3 cũng bước vào chiến đấu với các đơn vị thiết giáp Mỹ.

Đây là lần đầu lực lượng mặt đất Mỹ trực tiếp tham gia chiến dịch lớn chống quân Đức và Italy tại châu Âu. Bắc Phi nhanh chóng trở thành một “trường học” thực tế đối với quân đội Mỹ.

Những trận đánh tại đây cho thấy vấn đề của Mỹ không chỉ nằm ở bản thân chiếc xe tăng. Các đơn vị thiết giáp Mỹ còn thiếu kinh nghiệm tác chiến.

Việc phối hợp giữa xe tăng, bộ binh, pháo binh và không quân chưa đạt mức cần thiết. Khả năng chỉ huy, trinh sát và sử dụng địa hình cũng phải được cải thiện qua thực chiến.

Đây là bài học đặc biệt quan trọng. M3 có thể cung cấp hỏa lực và khả năng bảo vệ tương đối tốt, nhưng hiệu quả của xe tăng còn phụ thuộc vào cách tổ chức và sử dụng nó.

Những kinh nghiệm tại Bắc Phi sau đó được quân đội Mỹ phân tích và áp dụng cho các chiến dịch tiếp theo.

M3 cũng cho Mỹ một bài học rõ ràng về thiết kế. Pháo 75 mm cần được đặt trên một tháp pháo xoay hoàn toàn. Một chiếc xe tăng hạng trung không thể phụ thuộc quá nhiều vào việc xoay cả thân xe để đưa pháo chính vào mục tiêu.

Đó chính là hướng phát triển của M4 Sherman. T6, nguyên mẫu của Sherman, sử dụng nhiều thành phần từ M3 nhưng đưa pháo chính lên tháp pháo xoay 360 độ. Kinh nghiệm chiến trường của M3 vì vậy đã góp phần định hình thế hệ xe tăng Mỹ tiếp theo.

Bắc Phi không biến M3 Lee thành một chiếc xe tăng hoàn hảo. Nhưng chiến trường này giúp Mỹ hiểu rõ hơn khoảng cách giữa một thiết kế trên bản vẽ và một phương tiện phải thực sự chiến đấu.

M3 cung cấp những bài học về hỏa lực, giáp, cơ động, tổ chức và chiến thuật. Những bài học đó trở thành một phần quan trọng trên con đường đưa Sherman vào chiến trường.