Hạ kali máu đột ngột nguy hiểm như thế nào?

Khi nồng độ kali trong máu giảm xuống dưới mức bình thường, cơ thể có thể xuất hiện mệt mỏi, chuột rút, yếu cơ; trường hợp nặng có thể gây liệt cơ, suy hô hấp và rối loạn nhịp tim đe dọa tính mạng. Đáng lo ngại, một số trường hợp diễn biến nhanh trong khi triệu chứng ban đầu không rõ ràng.

1. Những nguyên nhân khiến kali máu giảm đột ngột

Nồng độ kali máu bình thường ở người trưởng thành thường khoảng 3,5–5,0 mmol/L. Hạ kali máu được xác định khi kali máu dưới 3,5 mmol/L; mức dưới 2,5 mmol/L thường được xem là hạ kali máu nặng, cần đánh giá và xử trí khẩn cấp. Theo Hiệp hội bác sĩ gia đình Mỹ (American Family Physician), có ba nhóm nguyên nhân chính gây hạ kali máu:

Thứ nhất, cơ thể mất kali qua đường tiêu hóa. Nôn ói, tiêu chảy kéo dài, lạm dụng thuốc nhuận tràng có thể khiến cơ thể mất nhiều kali trong thời gian ngắn. Đây là nguy cơ đáng lưu ý khi người bệnh bị rối loạn tiêu hóa nhưng không được bù dịch, điện giải phù hợp.
Thứ hai, thận tăng thải kali. Một số thuốc lợi tiểu, đặc biệt thuốc lợi tiểu quai và thiazide, có thể làm tăng mất kali qua nước tiểu. Các bệnh lý nội tiết như cường aldosterone cũng có thể gây tình trạng này. Người cao tuổi, người mắc bệnh tim mạch hoặc đang sử dụng nhiều loại thuốc cần được theo dõi điện giải theo chỉ định.
Thứ ba, kali dịch chuyển từ máu vào trong tế bào. Insulin, một số thuốc kích thích beta-2 và tình trạng kiềm hóa máu có thể làm kali chuyển vào tế bào, khiến nồng độ kali trong máu giảm nhanh. Một số trường hợp cường giáp gây liệt chu kỳ do hạ kali máu cũng có thể khởi phát đột ngột.

Ăn uống thiếu kali trong thời gian dài có thể góp phần gây hạ kali, nhưng trong nhiều trường hợp cấp tính, nguyên nhân chính là mất kali hoặc sự dịch chuyển kali giữa các khoang của cơ thể.

Kali là chất điện giải thiết yếu, giúp duy trì hoạt động bình thường của cơ bắp, hệ thần kinh và đặc biệt là tim. Ảnh AI

2. Hạ kali máu nguy hiểm như thế nào?

Kali đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì điện thế màng tế bào và hoạt động điện học của cơ tim. Khi kali giảm, khả năng phát sinh và dẫn truyền xung điện có thể bị rối loạn, làm tăng nguy cơ xuất hiện các rối loạn nhịp tim nguy hiểm.

Ở mức độ nhẹ, người bệnh có thể chưa có triệu chứng rõ ràng. Khi kali tiếp tục giảm, các biểu hiện thường gặp gồm mệt mỏi, yếu cơ, chuột rút, táo bón và hồi hộp. Hạ kali nặng có thể gây yếu cơ nghiêm trọng, liệt mềm, giảm khả năng vận động và thậm chí ảnh hưởng các cơ hô hấp.

Đặc biệt, hạ kali máu có thể gây ngoại tâm thu, nhịp nhanh thất hoặc rung thất trong những trường hợp nặng. Đây là các rối loạn nhịp có thể dẫn đến ngừng tuần hoàn và tử vong nếu không được xử trí kịp thời. Nguy cơ càng đáng quan tâm ở người có bệnh tim, suy tim, tiền sử nhồi máu cơ tim hoặc đang dùng một số thuốc làm tăng nguy cơ loạn nhịp.

Tuy nhiên, mức độ nguy hiểm không chỉ phụ thuộc vào con số kali xét nghiệm mà còn liên quan đến tốc độ giảm, bệnh nền và các rối loạn điện giải đi kèm, đặc biệt là hạ magiê máu.

3. Nhận biết sớm dấu hiệu hạ kali máu

Người dân cần lưu ý các dấu hiệu như yếu cơ bất thường, mỏi chân tay, chuột rút, táo bón, hồi hộp hoặc cảm giác tim đập không đều, nhất là sau nhiều ngày tiêu chảy, nôn ói hoặc khi đang dùng thuốc lợi tiểu.

Nếu đột ngột yếu cơ nhiều, không thể đứng hoặc đi lại, tim đập bất thường, khó thở, ngất hay rối loạn ý thức, cần gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu ngay. Không nên chờ các triệu chứng tự hết, bởi hạ kali máu không thể được xác định chắc chắn chỉ bằng biểu hiện bên ngoài. Cần xét nghiệm máu và thường phải làm điện tâm đồ để đánh giá mức độ nguy hiểm.

4. Xử trí cấp cứu hạ kali máu đột ngột

Khi nghi ngờ hạ kali máu nặng, việc ưu tiên là đưa người bệnh đến cơ sở y tế để đánh giá và điều trị kịp thời. Trong lúc chờ cấp cứu, cho người bệnh nghỉ ngơi ở tư thế an toàn, không tự ý cho uống thuốc bổ sung kali liều cao hoặc tự truyền dịch.

Tại bệnh viện, bác sĩ sẽ kiểm tra điện giải, chức năng thận, điện tâm đồ và tìm nguyên nhân gây hạ kali. Trường hợp nhẹ, ổn định và có thể uống thuốc thường được bổ sung kali đường uống theo chỉ định. Trường hợp hạ kali nặng, có triệu chứng nghiêm trọng, biến đổi điện tâm đồ hoặc không thể dùng thuốc đường uống có thể cần truyền kali tĩnh mạch. Việc truyền phải được kiểm soát tốc độ và theo dõi tim, xét nghiệm kali định kỳ, vì bổ sung quá nhanh hoặc quá mức có thể gây tăng kali máu và loạn nhịp nguy hiểm.

Đồng thời, bác sĩ cần xử trí nguyên nhân gây mất kali, đánh giá magiê máu và điều chỉnh các thuốc liên quan khi cần thiết.

Phát hiện sớm, xác định đúng nguyên nhân và điều chỉnh kali dưới sự giám sát y tế là cách bảo vệ an toàn hoạt động của tim và cơ bắp. Ảnh BVĐK Hà Tĩnh

5. Chủ động phòng ngừa hạ kali máu

Để giảm nguy cơ, mỗi người nên duy trì chế độ ăn đa dạng với rau xanh, đậu, trái cây và các thực phẩm giàu kali phù hợp với tình trạng sức khỏe. Khi nôn ói hoặc tiêu chảy, cần bù nước và điện giải đúng cách; trường hợp triệu chứng kéo dài, mất nước nhiều hoặc có bệnh nền cần được khám sớm.

Người đang sử dụng thuốc lợi tiểu hoặc thuốc có nguy cơ ảnh hưởng kali nên dùng đúng chỉ định và xét nghiệm theo lịch hẹn. Người mắc bệnh thận cần hỏi ý kiến nhân viên y tế trước khi tăng thực phẩm giàu kali hoặc dùng sản phẩm bổ sung, vì bổ sung quá mức có thể gây tăng kali máu nguy hiểm.