'Hạ màn' chiến sự Mỹ - Iran thêm gian truân

Máy bay hạ cánh xuống boong tàu sân bay của Hải quân Mỹ. Ảnh: Hải quân Mỹ.

Đêm 27/5, quân đội Mỹ tiến hành thêm một đợt không kích nhằm vào mục tiêu quân sự của Iran, với lý do địa điểm này gây ra mối đe dọa với lực lượng của Washington và hoạt động hàng hải trong khu vực.

Ngay lập tức, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố trả đũa bằng cách tập kích vào một căn cứ của Mỹ trong khu vực - nơi được xác định là nguồn cơn của các cuộc không kích sáng sớm.

Phát đi thông điệp cứng rắn, IRGC tuyên bố mọi hành vi xâm lược sẽ phải trả giá và cảnh báo Washington sẽ phải đối mặt với đòn trả đũa quyết liệt hơn nếu tiếp tục leo thang.

Bộ Ngoại giao Iran cáo buộc Washington liên tục vi phạm thỏa thuận ngừng bắn thiết lập hồi đầu tháng 4. Tehran khẳng định động thái này đã đào sâu thêm sự nghi ngờ của họ đối với mọi cam kết từ phía Mỹ. Các chỉ huy IRGC tuyên bố họ có toàn quyền giáng trả đích đáng nếu phía Mỹ dám xé bỏ thỏa thuận.

Vòng xoáy leo thang mới diễn ra đúng thời điểm hai bên đang nỗ lực hoàn thiện các điều khoản cuối cùng của một Bản ghi nhớ (MoU) sơ bộ, nhằm khơi thông tuyến hàng hải qua Eo biển Hormuz.

Dù đàm phán hòa bình Mỹ - Iran vẫn tiếp diễn qua trung gian, viễn cảnh kết thúc chiến tranh vẫn mờ mịt do liên tục bị gián đoạn bởi các đợt không kích và bất đồng sâu sắc.

Bất chấp các hành động giao tranh trực tiếp này, cả Mỹ và Iran hiện đều chưa tuyên bố lệnh ngừng bắn đã sụp đổ.

Tại Tehran, gọng kìm trừng phạt và phong tỏa hàng hải của Mỹ đang bóp nghẹt nền kinh tế, song người dân vẫn đặt kỳ vọng vào những tín hiệu hạ nhiệt mong manh từ thị trường.

Trong khi đó tại Washington, viễn cảnh chấm dứt xung đột của chính quyền Trump đang bị lung lay dữ dội trước sự phản kháng từ nội bộ các nghị sĩ Cộng hòa, giữa bối cảnh những cuộc thăm dò dư luận cho thấy phần lớn công chúng Mỹ đã mệt mỏi và hoài nghi về kết quả cuộc chiến.

Thị trường tài chính Tehran khởi sắc giữa làn sóng hoài nghi

Kỳ vọng về một bước đột phá trên bàn đàm phán Mỹ - Iran đang phản chiếu rõ nét lên thị trường tài chính, song tâm lý người dân và giới lãnh đạo tại Tehran vẫn chia rẽ.

Một người phụ nữ ở Tehran đi bộ qua bức bích họa vẽ các máy bay không người lái của Iran vào ngày 26/5. Ảnh: Reuters.

Tại Tehran, giới đầu tư dường như đang đặt cược vào một kịch bản hạ nhiệt với Washington. Đồng nội tệ Iran đã đảo chiều tăng giá hơn 5% trong tuần này, đưa tỷ giá đồng rial đứng ở mức khoảng 1,73 triệu đổi 1 USD vào sáng thứ Ba, dù vẫn nằm sát đáy lịch sử được ghi nhận vào tháng trước.

Cùng thời điểm, chỉ số chính của Sàn giao dịch chứng khoán Tehran cũng nới rộng đà tăng, vọt qua mốc 4 triệu điểm sau đợt mở cửa trở lại có kiểm soát trước đó một tuần. Chỉ số này từng chạm đỉnh lịch sử ở mức khoảng 4,5 triệu điểm vào đầu năm, nhưng đã lao dốc không phanh sau khi hàng nghìn người thiệt mạng trong các cuộc biểu tình bùng nổ trên toàn quốc vào tháng Giêng, thời điểm chiến tranh cận kề.

Nhìn chung, nền kinh tế Iran đang phải gánh chịu áp lực do hệ quả từ chiến tranh và gọng kìm trừng phạt ngày một siết chặt từ phía Mỹ, bao gồm cả lệnh phong tỏa đường biển đối với các cảng phía nam.

Lệnh phong tỏa này, cộng với việc Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cắt đứt vai trò nguồn cung nhập khẩu chính của Iran - do quan hệ hai bên xấu đi nghiêm trọng sau hàng loạt vụ tập kích tên lửa của Iran nhằm vào UAE - đã gây ra những tổn thất nặng nề.

"Nguồn cung hàng hóa ít nhất sẽ là một dấu hỏi lớn trong vài tháng tới, nên chẳng thể nói trước điều gì", một tiểu thương tại cửa hàng ở trung tâm Tehran chuyên bán điện thoại di động và thiết bị kỹ thuật số - những mặt hàng vốn chủ yếu được nhập từ UAE trước chiến tranh - cho Al Jazeera biết.

"Chúng tôi thấy rõ giá cả khiến khách hàng chùn bước ra sao. Nhưng không chỉ có giá. Một chiếc laptop bạn nhắm tuần trước thì tuần này chưa chắc đã tìm ra loại có cấu hình tương tự".

Dariush, một kỹ sư xây dựng đã nghỉ hưu sống ở phía tây Tehran, bày tỏ sự lo ngại về tác động cộng hưởng từ thực trạng hiện tại: "Tầm này thì bất cứ giải pháp nào chấm dứt được cục diện dở dở ương ương - không chiến, không hòa, tương lai mờ mịt - đều đáng mừng. Nếu tình trạng này tiếp diễn, hậu quả sẽ vô cùng thảm khốc".

Ở một góc nhìn khác, một giáo viên nghệ thuật kiêm nhà điêu khắc 64 tuổi (giấu tên) lại tin rằng Iran và Mỹ sẽ đạt được một thỏa thuận, điều này sẽ đặt Iran vào một vị thế tương đối có lợi hơn so với trước chiến tranh.

Bà nhận định việc Eo biển Hormuz liên tục bị gián đoạn sẽ buộc Mỹ phải hạ mình ký thỏa thuận và giải phóng một phần các khoản tài sản của Iran đang bị đóng băng ở nước ngoài.

Thế nhưng, một sinh viên 23 tuổi lại phản bác khi cho rằng ngay cả khi hai bên có ký kết biên bản ghi nhớ, điều đó cũng không thể giải tỏa áp lực cho người dân Iran về một tương lai an toàn.

Tại sao ông Trump khó kết thúc chiến tranh với Iran?

Dù Tổng thống Trump tuyên bố vào kỳ nghỉ cuối tuần qua rằng ông đang trên đà đạt được một thỏa thuận hòa bình với Iran, viễn cảnh này dường như hoàn toàn không thể chấp nhận được đối với phe cứng rắn trong nội bộ Đảng Cộng hòa.

Một số nghị sĩ thậm chí cảnh báo thỏa thuận này có thể khiến Iran mạnh hơn cả trước thời điểm xung đột bùng nổ. Nếu Iran tiếp tục giữ lập trường cứng rắn, vẫn chưa rõ thỏa thuận nào có thể giúp ông Trump vừa giữ được thể diện, vừa kết thúc được cuộc chiến trước khi nó trở thành một rắc rối lớn hơn cho đảng của ông.

Tổng thống Trump liên tục thay đổi lập trường trong quá trình đàm phán. Ảnh: Reuters.

Theo phân tích từ tờ The New York Times, suốt nhiều tuần nay, ông Trump liên tục thay đổi giữa các tuyên bố về đàm phán, ném bom và phong tỏa - đôi khi tất cả diễn ra trong cùng một ngày. Ông thậm chí đã hơn một lần bóng gió rằng cuộc chiến đã kết thúc, nhưng ngay sau đó, Mỹ lại tiến hành các cuộc không kích mới vào quốc gia này vào hôm 27/5.

Hãng thông tấn CNN nhận định, ông Trump dường như đã phạm phải hai sai lầm nghiêm trọng ngay từ đầu: Ông không có một kế hoạch rõ ràng, khả thi về cách thức đưa cuộc chiến đến hồi kết, và ông đã không thuyết phục được người dân Mỹ chấp nhận cuộc chiến này một cách đầy đủ.

Thay vào đó, ông đặt thanh tiêu chuẩn cho sự thành công quá cao đến mức chính ông và Bộ Chiến tranh sẽ phải chật vật để vượt qua, đồng thời từng tuyên bố với cử tri sau khi phát động tấn công rằng cái giá phải trả là hoàn toàn xứng đáng.

Thực tế, công chúng Mỹ không có nhiều niềm tin rằng Tổng thống Trump có một lối thoát tốt đẹp cho cuộc chiến này. Các cuộc thăm dò dư luận trong những tuần gần đây cho thấy người Mỹ đã quá mệt mỏi với cuộc chiến Iran. Ngay từ đầu họ đã không ủng hộ cuộc chiến, không nghĩ nó mang lại kết quả tích cực và không kỳ vọng vào những nhượng bộ lớn từ đối phương.

Một cuộc thăm dò của Fox News vào tuần trước cho thấy chỉ có 39% cử tri đăng ký muốn các hoạt động quân sự của Mỹ kéo dài "cho đến khi đạt được các mục tiêu", so với 61% những người ưu tiên một "khung thời gian hạn chế".

Tương tự, cuộc thăm dò của New York Times-Siena College chỉ ra rằng 52% cử tri đăng ký nói rằng Mỹ nên chấm dứt các hoạt động quân sự ngay cả khi không thể đạt được thỏa thuận với Iran về chương trình hạt nhân của nước này. Chỉ có 37% muốn nối lại các hoạt động quân sự nếu hai nước không thể đi đến một thỏa thuận hạt nhân chung.

Theo một cuộc thăm dò của Washington Post-ABC News, có đến 65% người Mỹ "không tự tin" rằng một thỏa thuận kết thúc chiến tranh sẽ ngăn cản Iran phát triển vũ khí hạt nhân (vốn là lằn ranh đỏ được lặp đi lặp lại của ông Trump).

Chi phí chiến sự Iran leo thang và giá nhiên liệu tăng vọt đang đè nặng lên cả quân đội lẫn nền kinh tế Mỹ ngay trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Tại Lầu Năm Góc, ngân sách cạn kiệt buộc quân đội phải cắt giảm huấn luyện và bảo dưỡng định kỳ, khiến các lãnh đạo quân sự phải áp lực đòi Quốc hội cấp vốn bổ sung khẩn cấp. Tình hình này buộc Nhà Trắng phải tìm kiếm một lối thoát sớm để xoa dịu cử tri, nhưng vẫn phải duy trì thế thượng phong trên bàn đàm phán.

Nhận định về áp lực đối nội này, nhà phân tích Paul Musgrave thuộc Đại học Georgetown tại Qatar cho rằng, Tổng thống Mỹ đang muốn có một thỏa thuận hòa bình với Iran "như một chiến thắng chính trị", để có thể nhanh chóng chuyển sang các vấn đề tiếp theo trong chương trình nghị sự của mình.

Theo ông Musgrave, các phe cứng rắn ở Washington và Tel Aviv đang nỗ lực đóng góp tiếng nói và hành động để định hình lại tiến trình đàm phán. Họ muốn đảm bảo đây sẽ là một thỏa thuận mang tính toàn diện và tối ưu nhất cho các bên - một mục tiêu dài hạn dù đòi hỏi nhiều bước đồng thuận kỹ lưỡng hơn.