Hà Nội: Biến thách thức già hóa dân số thành động lực phát triển

Thay vì loay hoay với bài toán chi phí bảo trợ, Hà Nội đang chọn cách mở đường cho một thị trường mới.

Áp lực từ tốc độ già hóa dân số

Già hóa dân số đang diễn ra với tốc độ nhanh chóng, đặt ra những thách thức lớn đối với công tác quản trị đô thị và an sinh xã hội tại Thủ đô Hà Nội. Tính đến tháng 7/2026, thành phố Hà Nội có gần 1,4 triệu người cao tuổi, chiếm hơn 16% dân số toàn thành phố. Theo các dự báo nhân khẩu học, quy mô này sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ, dự kiến chạm mốc 1,71 triệu người vào năm 2030.

Thực tế này đòi hỏi một bước chuyển dịch căn cơ trong tư duy xây dựng chính sách. Cụ thể, ngừng xem tuổi già là "gánh nặng cần bao cấp", thay vào đó phải định vị đây là một nguồn lực đóng góp lớn cho nền kinh tế thông qua việc phát triển hệ sinh thái "Kinh tế bạc".

Sự thay đổi tư duy này hoàn toàn có cơ sở vững chắc khi nhìn vào những đóng góp thực tế của thế hệ cao tuổi cho nền kinh tế. Theo số liệu tổng kết năm 2025 của Hội Người cao tuổi thành phố Hà Nội, toàn thành phố có trên 157.000 người cao tuổi vẫn đang trực tiếp tham gia vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Trong đó, phong trào làm kinh tế giỏi đã ghi nhận hơn 16.040 gương điển hình, mang lại doanh thu trên 307.249 tỷ đồng trong 5 năm qua và tạo việc làm cho hơn 76.800 người. Kết quả thực tế này cho thấy người cao tuổi hiện có thừa kinh nghiệm, tri thức và luôn chủ động tự chủ về tài chính chứ không phải là gánh nặng của xã hội.

Dưới góc nhìn xã hội học, TS Đặng Vũ Cảnh Linh phân tích: "Người cao tuổi vẫn tham gia vào hoạt động sản xuất, kinh doanh trên thực tế phải được xã hội nhìn nhận là họ có đóng góp rất lớn. Người cao tuổi là một vốn quý của xã hội và trong thời gian tới, chúng ta có thể khai thác, phát huy vai trò của họ một cách hiệu quả hơn".

Đồng quan điểm, ông Đinh Việt Thắng, Hội Người cao tuổi TP. Hà Nội, khẳng định, phong trào làm kinh tế giỏi trước hết thỏa mãn nguyện vọng thu nhập chính đáng của cá nhân người cao tuổi, đồng thời là đòn bẩy hỗ trợ chuyển đổi mô hình kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống tại cơ sở.

Kiến tạo hành lang pháp lý đặc thù

Hà Nội đang chủ động khai phá hành lang pháp lý của Luật Thủ đô để xây dựng hệ sinh thái "Kinh tế bạc"

Để cụ thể hóa điểm a khoản 2 Điều 27 Luật Thủ đô 2026, quy định đặc thù giao quyền cho Thành phố ban hành các chính sách thu hút đầu tư vào cơ sở dịch vụ chăm sóc người cao tuổi và khuyến khích người cao tuổi tham gia phát triển kinh tế - xã hội, Hà Nội đang chủ động xây dựng dự thảo Nghị quyết của HĐND thành phố. Quyết sách này mang tính bước ngoặt khi chuyển hẳn từ tư duy "bảo trợ, từ thiện" sang cơ chế thị trường để kiến tạo một ngành kinh tế dịch vụ mới.

Ngay sau khi dự thảo được định hình, Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội đã lập tức vào cuộc tổ chức Hội nghị phản biện xã hội nhằm lắng nghe ý kiến đóng góp của các chuyên gia, nhà khoa học trước khi ban hành chính thức. Đánh giá cao tư duy quản trị mới này, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội Trần Thị Phương Hoa nhấn mạnh:"Dự thảo Nghị quyết đã thể hiện tư duy đổi mới khi chuyển từ chính sách chăm sóc người cao tuổi sang kết hợp giữa chăm sóc, bảo vệ và phát huy vai trò của người cao tuổi, tạo tiền đề để hình thành các ngành dịch vụ phục vụ người cao tuổi và phát triển kinh tế bạc của Thủ đô".

Theo dự thảo, thành phố chuẩn bị triển khai các cơ chế ưu đãi vượt trội nhằm thu hút dòng vốn xã hội hóa, như miễn tiền thuê đất 10 năm đầu cho các cơ sở chăm sóc; miễn 100% phí, lệ phí thành lập cơ sở; hỗ trợ nguồn vốn mồi ưu đãi qua Ngân hàng Chính sách xã hội; và xây dựng nền tảng số kết nối việc làm chuyên biệt cho người lớn tuổi.

Các chuyên gia hiến kế để chính sách đi vào cuộc sống

Hà Nội đang đứng trước bước chuyển dịch nhân khẩu học lớn

Tại diễn đàn phản biện do Mặt trận Tổ quốc thành phố tổ chức, các chuyên gia và nhà khoa học đã tập trung bóc tách những nút thắt kỹ thuật, đóng góp nhiều ý kiến thẳng thắn nhằm đảm bảo quyết sách đặc thù này đạt tính khả thi cao nhất khi triển khai tại cơ sở. Trước hết, đối với mô hình vận hành xã hội hóa, đề xuất mô hình "Ba cùng" (Chính quyền tạo cơ chế - Doanh nghiệp, tổ chức xã hội vận hành - Gia đình đồng hành) được đánh giá là lời giải đột phá cho các điểm chăm sóc ban ngày tại cộng đồng. Ủng hộ tư duy này, bà Đặng Thị Phương Hoa, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố, lưu ý rằng mô hình chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng cần được triển khai thí điểm ở một số địa phương trước khi nhân rộng, đồng thời thành phố cần nghiên cứu cơ chế hỗ trợ phù hợp đối với các cơ sở ngoài công lập, chú trọng toàn diện cả về thể chất lẫn đời sống tinh thần cho nguwowif cao tuổi.

Bên cạnh mô hình vận hành, các vấn đề về quy trình thủ tục và nguồn vốn mồi cũng nhận được những phản biện từ góc độ kinh tế học. Ông Vũ Thành Vĩnh, thành viên Hội đồng Tư vấn Dân chủ - Pháp luật, thẳng thắn kiến nghị quy trình tiếp cận chính sách cần được đơn giản hóa, các tiêu chí hỗ trợ phải công khai minh bạch hoàn toàn trên nền tảng số. Để các đơn vị tham gia xã hội hóa có đủ tiềm lực trang bị cơ sở vật chất nền tảng vững chắc, ông Vĩnh hiến kế thành phố nên nghiên cứu nâng mức hỗ trợ ban đầu lên khoảng 100-150 triệu đồng/điểm, song song với việc tăng cường cơ chế giám sát chặt chẽ của MTTQ.

Mô hình "Ba cùng" được đánh giá là lời giải đột phá cho các điểm chăm sóc ban ngày tại cộng đồng

Ở góc độ vĩ mô hơn về không gian sống và hành lang tiếp sức cho thế hệ "tóc bạc" làm kinh tế, TS Nguyễn Tiến Dĩnh, Ủy viên Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, đề xuất thành phố cần xác định rõ đây là các chính sách thí điểm để có thời gian áp dụng, căn chỉnh phù hợp. Đồng thời, thành phố cần nghiên cứu bổ sung không gian sinh hoạt, luyện tập thể dục thể thao cho người cao tuổi ngay tại các khu dân cư và mở rộng đối tượng thụ hưởng chính sách sang khối hợp tác xã, hộ kinh doanh có sử dụng lao động cao tuổi, nơi vốn đang gắn liền với các làng nghề truyền thống và tiếp nhận nhiều lao động lớn tuổi nhất hiện nay.

Nhằm đảm bảo sự hài hòa giữa mục tiêu bứt phá kinh tế và bảo vệ an toàn cho người già, các chuyên gia cũng thống nhất cao cần thiết lập các rào cản kỹ thuật bắt buộc trong sử dụng lao động. Theo đó, quy định rõ ràng không bố trí người cao tuổi làm việc quá 6 giờ mỗi ngày đối với các công việc độc hại, đồng thời bắt buộc tổ chức khám sức khỏe định kỳ tối thiểu hai lần một năm. Đặc biệt, để tạo bệ đỡ vững chắc cho chặng đường dài hơi, các đại biểu đã kiến nghị Hà Nội cần sớm bắt tay xây dựng "Đề án phát triển Kinh tế bạc Thủ đô Hà Nội đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045", định danh lĩnh vực này thành một ngành kinh tế dịch vụ tổng hợp, hiện đại của tương lai.

Việc cụ thể hóa Luật Thủ đô bằng những cơ chế ưu đãi cho "kinh tế bạc" không chỉ là một quyết sách an sinh, mà là minh chứng rõ nét cho tư duy phân cấp, phân quyền và tư duy quản trị chủ động. Thay vì loay hoay với bài toán chi phí bảo trợ, Hà Nội đang chọn cách mở đường cho một thị trường mới. Khơi thông thành công nguồn lực từ hàng triệu người cao tuổi, Thủ đô sẽ nắm trong tay một động lực tăng trưởng nội sinh vô cùng mạnh mẽ.