Hà Nội chuẩn bị cải tạo 2.160 chung cư cũ, thêm quyền lựa chọn đền bù

Khu tập thể Kim Liên được xây dựng trong những năm 1959 - 1965, gồm 42 nhà chung cư cao từ 2 - 6 tầng. Ảnh: Tuấn Đông

Tại dự thảo Nghị quyết của HĐND TP. Hà Nội về cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị, thành phố dành riêng một chương quy định các chính sách đặc thù đối với dự án xây dựng lại nhà chung cư cũ. Điểm đáng chú ý nhất là người dân có thể lựa chọn 1 trong 4 phương án bồi thường, tái định cư gồm: tái định cư tại chỗ, nhận nhà ở địa điểm khác, nhận tiền hoặc kết hợp cả nhà và tiền.

Theo dự thảo, căn hộ tái định cư phải có chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật tương đương hoặc cao hơn nhà cũ. Người dân cũng có thể được bố trí căn hộ mới rộng hơn diện tích cũ; phần diện tích chênh lệch sẽ thanh toán theo giá bán tại dự án nếu không có thỏa thuận khác với chủ đầu tư.

Hà Nội xác định ưu tiên tái định cư tại chỗ nhằm giữ ổn định cộng đồng dân cư lâu năm tại các khu tập thể cũ. Sáu nhóm đối tượng được ưu tiên gồm người có công, người khuyết tật, hộ nghèo, cận nghèo, gia đình chính sách và các hộ nhiều thế hệ có diện tích ở bình quân thấp.

Bên cạnh chính sách nhà ở, thành phố cũng đề xuất hàng loạt cơ chế hỗ trợ trong thời gian di dời và thi công dự án. Người dân được bố trí nhà tạm cư hoặc hỗ trợ tiền thuê nhà tối đa 3 năm; nếu dự án kéo dài, chủ đầu tư phải tiếp tục chi trả toàn bộ chi phí phát sinh. Các hộ kinh doanh hợp pháp có thể được hỗ trợ ổn định sản xuất, trong khi người lao động bị ảnh hưởng sẽ được đào tạo nghề, chuyển đổi việc làm và tiếp cận vốn vay ưu đãi.

Đối với doanh nghiệp, Hà Nội đề xuất áp dụng cơ chế “làn xanh” trong thủ tục đầu tư và cho phép một số dự án cải tạo chung cư cũ được giao chủ đầu tư không qua đấu thầu, đặc biệt với các công trình thuộc diện nguy hiểm hoặc không đảm bảo phòng cháy chữa cháy. Thành phố cũng xem xét miễn, giảm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và một số nghĩa vụ tài chính liên quan đến hạ tầng công cộng để tăng tính hấp dẫn cho dự án.

Ngoài ra, dự thảo cho phép điều chỉnh quy hoạch theo hướng tăng chiều cao công trình, bổ sung diện tích thương mại, dịch vụ và nhà ở nhằm tạo thêm nguồn lực tài chính hoàn vốn cho chủ đầu tư - vấn đề vốn được xem là nút thắt lớn trong cải tạo chung cư cũ suốt nhiều năm qua.

Thực tế, dù Hà Nội có khoảng 2.160 chung cư cũ cần cải tạo, nhưng tiến độ triển khai nhiều năm rất chậm. Phần lớn các dự án vướng ở khâu đền bù, tái định cư, khó đạt đồng thuận cư dân và thiếu cơ chế hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Nhiều khu tập thể xuống cấp nghiêm trọng nhưng vẫn chưa thể cải tạo do doanh nghiệp không mặn mà vì lợi nhuận thấp, trong khi quy định về quy hoạch, mật độ dân cư và chiều cao công trình còn nhiều ràng buộc.

Đến nay, Hà Nội mới có 11 dự án cải tạo chung cư cũ đang triển khai và chỉ 3 dự án hoàn thành. Theo kế hoạch, các địa phương phải hoàn thiện đề án gom các nhà tập thể đơn lẻ trong quý III tới; quy hoạch xây dựng lại chung cư cũ tại 48 phường, xã dự kiến hoàn thành vào quý II/2027.

Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 cải tạo xong khoảng 20.000 căn hộ thuộc diện phải phá dỡ và hoàn tất chỉnh trang, tái thiết toàn bộ 2.160 chung cư cũ vào năm 2035. Với loạt cơ chế mới đang được đề xuất, Hà Nội kỳ vọng sẽ tháo gỡ được bài toán cải tạo chung cư cũ vốn trì trệ suốt nhiều năm qua, đồng thời tạo cú hích cho quá trình tái thiết đô thị quy mô lớn tại Thủ đô.