Hà Nội điều chỉnh quy hoạch sông Hồng, mở không gian đô thị 1,2 triệu dân

Biến sông Hồng thành trục xanh trung tâm

Theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng là một trong 9 trục động lực phát triển, được định hướng trở thành trục không gian xanh trung tâm, đồng thời là trục kinh tế, thương mại, dịch vụ và đô thị gắn với văn hóa sáng tạo, khoa học công nghệ.

Phối cảnh trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng.

Định hướng này đặt mục tiêu thay đổi cách tiếp cận không gian sông Hồng, từ đô thị “quay lưng ra sông” sang “quay mặt vào sông”, đưa dòng sông trở thành một phần hữu cơ của đô thị và đời sống người dân.

Theo đó, hai bên sông sẽ được nghiên cứu phát triển hệ thống công viên cây xanh, không gian văn hóa, du lịch, vui chơi giải trí, công viên chuyên đề, không gian cộng đồng và các công trình văn hóa mang tính biểu tượng. Hệ thống đường dạo, không gian thể dục thể thao, khu vực tổ chức lễ hội, sự kiện cũng được bố trí để người dân có thể tiếp cận sông bằng đi bộ, xe đạp, chạy bộ.

Cùng với không gian cảnh quan, mạng lưới giao thông đường bộ, đường thủy, đường sắt đô thị và hệ thống cầu qua sông được tổ chức theo hướng liên hoàn, tăng khả năng kết nối hai bờ và kết nối khu vực ven sông với các cực phát triển khác của thành phố.

Phạm vi nghiên cứu điều chỉnh quy hoạch dài khoảng 40km, từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, phía Bắc đến đê Tả sông Hồng, phía Nam đến đê Hữu sông Hồng, với tổng diện tích khoảng 11.418ha, thuộc địa giới 16 xã, phường.

Hiện khu vực có khoảng 3.626ha mặt nước, chiếm 30% diện tích; trong đó mặt nước sông khoảng 3.378ha. Đất sản xuất nông nghiệp khoảng 5.741ha, chiếm 50%; đất ở khoảng 1.102ha, chiếm 10%, với tổng dân số khoảng 279.525 người.

Khu vực nghiên cứu có giá trị lớn về lịch sử, văn hóa với 123 di tích, gồm 1 di tích quốc gia đặc biệt, 26 di tích cấp quốc gia, 35 di tích cấp thành phố và 61 di tích chưa xếp hạng; cùng 14 địa điểm lưu niệm sự kiện cách mạng, kháng chiến.

Về giao thông, hiện có 12 cầu qua sông Hồng, gồm 6 cầu đang khai thác là Thăng Long, Nhật Tân, Long Biên, Chương Dương, Vĩnh Tuy, Thanh Trì và 6 cầu đang thi công gồm Hồng Hà, Thượng Cát, Tứ Liên, Trần Hưng Đạo, Ngọc Hồi, Mễ Sở.

Theo phương án điều chỉnh, dân số toàn khu vực dự báo khoảng 800.000-1,2 triệu người. Chỉ tiêu đất dân dụng khoảng 55m²/người, đất đơn vị ở khoảng 15m²/người. Mật độ xây dựng gộp dự kiến 60% tại khu dịch vụ, công cộng; 35-40% đối với nhóm nhà ở; 25% tại công viên chuyên đề và 5% tại công viên công cộng.

Tầng cao công trình phổ biến từ 30-45 tầng. Tháp Kỷ nguyên được đề xuất là công trình điểm nhấn cao 109 tầng; các làng xóm truyền thống dự kiến cao 3 tầng và sẽ được xem xét cụ thể ở quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500.

Không gian cũng được tổ chức theo 3 mức cao độ. Khu vực trên 11,5m có thể xây dựng mới; từ 9,5-11,5m là không gian linh hoạt, tổ chức công trình thích ứng và khu dân cư hiện hữu; dưới 9,5m ưu tiên phục hồi sinh thái, giao thông chậm và cảnh quan đường dạo.

Diện tích xây dựng và tôn cao bãi sông khoảng 3.900ha, trên cơ sở kết quả mô hình thủy văn, thủy lực và đánh giá tác động đến an toàn thoát lũ đã được thành phố và Bộ Nông nghiệp và Môi trường thống nhất.

Ba phân đoạn, định hình ba không gian phát triển

Theo phương án điều chỉnh, toàn bộ khu vực được chia thành ba phân đoạn với chức năng trọng tâm khác nhau.

Phân đoạn 1, từ cầu Hồng Hà đến cầu Thăng Long, rộng khoảng 3.436ha, dân số khoảng 160.000 người. Khu vực này định hướng tái thiết đô thị, cải tạo, chỉnh trang làng xóm truyền thống, phát triển công viên sinh thái, bảo tồn tự nhiên và các không gian thể dục thể thao.

Phân đoạn 2, từ cầu Thăng Long đến cầu Thanh Trì, rộng khoảng 4.548ha, dân số khoảng 541.000 người. Đây là khu vực trọng tâm, được xác định là “phòng khách đô thị”, tập trung tái thiết đô thị, phát triển trung tâm dịch vụ tài chính, thương mại, đổi mới sáng tạo và các công trình điểm nhấn, kết nối Hồ Tây - Cổ Loa.

Phân đoạn 3, từ cầu Thanh Trì đến cầu Mễ Sở, rộng khoảng 3.435ha, dân số khoảng 499.000 người. Định hướng chủ yếu là phát triển các cụm công viên, đô thị định cư và đa mục tiêu, dịch vụ - thương mại và không gian nông nghiệp sinh thái.

Toàn khu vực dự kiến triển khai 18 dự án thành phần, gồm hai dự án giao thông trục đại lộ cảnh quan bờ tả và hữu sông Hồng, 11 dự án công viên, hai dự án kè và chỉnh trị lòng sông, bờ sông và 3 dự án đô thị định cư, đa mục tiêu.

Một trong những nội dung tác động trực tiếp đến đời sống người dân là phương án xử lý các làng xóm hiện hữu.

Việc di dời được nghiên cứu đối với các khu vực không bảo đảm an toàn phòng, chống lũ; nằm trong phạm vi tuyến đường, nút giao thông; khu vực “phòng khách đô thị” ngoài đê Hữu Hồng, trong phạm vi giữa Nhật Tân và Vĩnh Tuy; hoặc nằm trong các khu đô thị đa mục tiêu đã được xác định.

Theo phương án, 2 cụm làng xóm được nghiên cứu di dời gồm Võng La - Hải Bối tại xã Thiên Lộc, Vĩnh Thanh, diện tích khoảng 27ha và Bắc Cầu tại phường Bồ Đề, khoảng 35,5ha.

Hai cụm làng được nghiên cứu tái phát triển gồm Nhật Tân - Tứ Liên tại phường Hồng Hà, khoảng 96ha và Thống Nhất, gồm Hạ Trại, Trung Thôn tại phường Long Biên, khoảng 12ha.

Ngoài ra, 8 cụm làng được định hướng cải tạo, chỉnh trang có chọn lọc, gồm: Văn Quán - Đông Cao - Tráng Việt; Ngọc Giang - Lực Canh - Văn Tinh; Bát Tràng - Giang Cao - Kim Lan; Văn Đức; Thúy Lĩnh; Yên Mỹ; Đại Lan; Tranh Khúc - Vạn Phúc.

Việc chỉnh trang phải bảo đảm giữ gìn lõi các làng nghề truyền thống, những khu dân cư có giá trị lịch sử, kiến trúc, văn hóa và bảo vệ 123 di tích trong khu vực. Các làng xóm cũ ngoài “phòng khách đô thị” được cải tạo theo hướng kiểm soát mật độ, tầng cao, không gia tăng dân số cơ học.

Dự án cũng dự kiến phải di dời khoảng 109.000 ngôi mộ. Thành phố đang đẩy nhanh chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng và xây dựng hạ tầng các nghĩa trang tập trung như Yên Kỳ, Thanh Tước, Chuyên Mỹ... nhằm đáp ứng nhu cầu tiếp nhận. Khả năng tiếp nhận dự kiến khoảng 116.000 ngôi vào năm 2027 và 330.000 ngôi vào năm 2035.

Đặt an toàn thoát lũ lên hàng đầu

Đặc biệt, yêu cầu an toàn phòng, chống lũ được đặt lên hàng đầu trong toàn bộ quá trình điều chỉnh quy hoạch. Phương án phải bảo đảm không làm thay đổi, suy giảm khả năng thoát lũ của sông Hồng, không lấn chiếm hành lang thoát lũ, mái đê, thân đê.

Các giải pháp được xây dựng trên cơ sở đánh giá tổng thể lưu vực sông Hồng - Thái Bình, tính đến tác động từ thượng nguồn đến hạ lưu, vận hành hồ chứa, thủy triều và biến đổi khí hậu. Mô hình thủy văn, thủy lực một chiều và hai chiều được hiệu chỉnh, kiểm định bằng số liệu thực đo, tính toán với kịch bản lũ tần suất 500 năm và xét đến biến đổi khí hậu đến năm 2100.

Trên cơ sở đó, quy hoạch xác định cao độ san nền phù hợp từng khu chức năng, nghiên cứu chỉnh trị, nạo vét cục bộ và cải tạo bãi sông để giảm tác động đến khả năng thoát lũ. Hệ thống công viên sinh thái được xác định là không gian chủ đạo; một số tuyến giao thông có thể được thiết kế thích ứng với ngập lụt ngắn hạn, trong khi các công trình văn hóa, thể thao, công cộng phải phù hợp điều kiện tự nhiên.

Báo cáo cũng đề xuất tiếp tục nghiên cứu phương án xây dựng các đập trên sông để duy trì mực nước mùa kiệt và mở hoàn toàn trong mùa lũ. Vị trí cụ thể sẽ được nghiên cứu ở các bước tiếp theo.

Với cách tiếp cận này, điều chỉnh Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng được đặt trong mục tiêu rộng hơn việc hình thành một tuyến giao thông. Đó là tổ chức lại không gian hai bên sông theo hướng xanh, sinh thái, kết nối và tăng khả năng tiếp cận của người dân, đồng thời bảo đảm an toàn thoát lũ, bảo vệ đê điều, gìn giữ các giá trị lịch sử - văn hóa và ổn định chỗ ở cho người dân trong quá trình triển khai.