Hà Nội đổi mới tư duy, phát triển mạng lưới không gian xanh đô thị

Chiều 13/11, Sở Xây dựng Hà Nội tổ chức hội nghị triển khai Đề án quản lý, phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước và quy định quản lý công viên, cây xanh, mặt nước trên địa bàn thành phố. Dự hội nghị có Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng. Hội nghị tập trung cụ thể hoá các nội dung của Đề án và quy định quản lý thành nhiệm vụ, giải pháp lộ trình thực hiện trong giai đoạn 2026-2030.

Từ quản lý cây xanh riêng lẻ đến phát triển hạ tầng sinh thái đô thị

Cây xanh, công viên, vườn hoa và mặt nước là những thành phần quan trọng trong cấu trúc đô thị, góp phần tạo cảnh quan, điều hòa khí hậu, cải thiện môi trường và hỗ trợ tiêu thoát nước. Đối với Hà Nội, việc quản lý, phát triển đồng bộ các không gian này có ý nghĩa quan trọng trong quá trình xây dựng Thủ đô văn minh, hiện đại và phát triển bền vững.

Nhằm cụ thể hóa định hướng đó, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Quyết định số 5008/QĐ-UBND ngày 15/9/2026 phê duyệt Đề án quản lý, phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước trên địa bàn thành phố. Tiếp đó, ngày 12/10/2026, thành phố ban hành Quyết định số 143/2026/QĐ-UBND về quy định quản lý công viên, cây xanh, mặt nước trên địa bàn.

Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng tham dự hội nghị triển khai Đề án quản lý, phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước và quy định quản lý công viên, cây xanh, mặt nước trên địa bàn thành phố.

Hai văn bản tạo cơ sở cho việc tổ chức quản lý, bảo vệ và phát triển hệ thống không gian xanh theo hướng thống nhất, đồng bộ; đồng thời phân định trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị và chính quyền địa phương trong quá trình thực hiện.

Điểm đáng chú ý của Đề án là định hướng phát triển cây xanh, công viên, vườn hoa và mặt nước thành một mạng lưới có sự kết nối, thay vì chỉ tập trung vào từng công trình hoặc khu vực riêng lẻ. Hệ thống này được đặt trong mối liên hệ với sông, hồ, hành lang xanh, các trục không gian và khu vực đô thị, hướng tới hình thành cấu trúc sinh thái có tính liên tục.

Quan điểm “Rừng trong Thành phố - Thành phố trong rừng” thể hiện định hướng đưa yếu tố tự nhiên trở thành một phần quan trọng trong cấu trúc phát triển đô thị. Theo đó, việc phát triển không gian xanh không chỉ được xem xét ở diện tích cây trồng mà còn chú trọng chất lượng, khả năng kết nối, chức năng sinh thái và giá trị sử dụng lâu dài.

Đề án cũng đặt ra yêu cầu khắc phục những hạn chế trong công tác quản lý hiện nay, từ cơ cấu chủng loại cây, phương thức trồng và chăm sóc, phân bố công viên, vườn hoa đến quản lý chất lượng mặt nước. Việc tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chuyên môn, chính quyền địa phương và đơn vị thực hiện dịch vụ được xác định là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý.

Sở Xây dựng giữ vai trò đầu mối triển khai Đề án

Với vai trò cơ quan chuyên môn về xây dựng và hạ tầng kỹ thuật đô thị, Sở Xây dựng là đầu mối tham mưu, hướng dẫn, phối hợp và đôn đốc triển khai các nhiệm vụ thuộc lĩnh vực quản lý. Trọng tâm là cụ thể hóa các định hướng của Đề án thành nhiệm vụ có lộ trình, xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị và chính quyền địa phương.

Tại hội nghị, Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thành phố đã trình bày dự thảo kế hoạch triển khai giai đoạn 2026-2030 với 9 nhóm nhiệm vụ trọng tâm. Các nội dung tập trung vào hoàn thiện công tác quản lý, bảo đảm an toàn cây xanh, cải thiện cảnh quan, phát triển không gian xanh, xây dựng cơ sở dữ liệu và chuẩn hóa công tác duy tu, bảo dưỡng.

Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Trần Hữu Bảo, phát biểu tại hội nghị Đề án quản lý, phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước trên địa bàn thành phố.

Một trong những nhiệm vụ được đặt ra là rà soát, phân loại cây xanh theo tình trạng sinh trưởng và mức độ an toàn để có phương án xử lý phù hợp. Đối với cây đã chết, thân hoặc rễ mục, có nguy cơ gãy đổ cao hoặc gây mất an toàn trực tiếp cho giao thông, kế hoạch đề xuất ưu tiên kiểm tra, xử lý trong quý IV/2026.

Đối với nhóm cây nghiêng, cây che khuất biển báo, tín hiệu giao thông, camera hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân, trong đó có những tuyến cây hoa sữa trồng mật độ dày, các đơn vị sẽ khảo sát và xây dựng phương án trong năm 2027. Những cây có chủng loại chưa phù hợp hoặc chưa đáp ứng yêu cầu cảnh quan sẽ được xem xét cải tạo, thay thế theo lộ trình từ năm 2027 đến năm 2030.

Đáng chú ý, tỷ lệ thay thế hằng năm được đề xuất không vượt quá 20% số cây trên từng tuyến phố hoặc khu vực. Cách tiếp cận này nhằm hạn chế việc thay thế đồng loạt, đồng thời duy trì bóng mát và cảnh quan hiện hữu. Việc xử lý cây xanh cần dựa trên kết quả khảo sát, đánh giá cụ thể, đặc biệt đối với cây cổ thụ, cây quý hiếm, cây di sản và những tuyến cây có giá trị cảnh quan đặc trưng.

Bên cạnh nhiệm vụ bảo đảm an toàn, kế hoạch cũng đề cập việc cải thiện cấu trúc không gian xanh theo hướng nhiều tầng, kết hợp cây bóng mát, cây bụi, hoa và thảm cỏ. Tại những vị trí đủ điều kiện, các ô trồng cây riêng lẻ có thể được kết nối thành dải xanh liên tục, nhưng phải bảo đảm không ảnh hưởng đến lối đi bộ và hệ thống hạ tầng kỹ thuật.

Mở rộng không gian xanh từ những khu vực nhỏ

Một trong những nội dung đáng chú ý tại hội nghị là việc rà soát 517 vị trí dự kiến phát triển vườn hoa “bỏ túi”, tiểu cảnh trên địa bàn thành phố. Theo đó, chính quyền các xã, phường sẽ xem xét điều kiện thực tế tại từng vị trí, đánh giá khả năng bố trí và đề xuất phương án phù hợp.

Việc rà soát các vị trí này nhằm bổ sung không gian xanh, cải thiện cảnh quan và tăng thêm không gian công cộng phục vụ người dân. Quá trình triển khai cần căn cứ vào điều kiện thực tế tại từng địa phương, bảo đảm phù hợp với hiện trạng và khả năng tổ chức quản lý.

Cùng với phát triển vườn hoa, tiểu cảnh, thành phố cũng đặt ra các giải pháp tận dụng những không gian hiện hữu như chân cầu, tường hầm chui, gầm cầu vượt, đảo giao thông, dải phân cách, điểm dừng xe buýt và một số công trình công cộng để tổ chức phủ xanh. Các vị trí phù hợp dự kiến được thí điểm trong quý IV/2026; trên cơ sở đánh giá hiệu quả, những mô hình đáp ứng yêu cầu sẽ được xem xét mở rộng từ năm 2027.

Bà Chu Lan Hương, Trưởng phòng Quản lý công viên cây xanh, Trung tâm Quản lý  hạ tầng kỹ thuật TP. Hà Nội, trình bày Đề án quản lý, phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước trên địa bàn thành phố.

Một hướng giải pháp khác được đề cập là ứng dụng các mô hình đô thị thấm nước, như vườn mưa, rãnh sinh học, hố trồng cây có khả năng thu gom nước mưa và bề mặt vật liệu thấm nước. Những giải pháp này hướng tới giữ nước tại chỗ, làm chậm dòng chảy và giảm áp lực cho hệ thống thoát nước đô thị.

Việc kết hợp cây xanh với các giải pháp quản lý nước mưa cũng cho thấy định hướng phát triển không gian xanh gắn với chức năng hạ tầng kỹ thuật, thay vì chỉ chú trọng yếu tố trang trí, cảnh quan.

Số hóa dữ liệu, nâng cao hiệu quả quản lý không gian xanh

Để nâng cao hiệu quả quản lý, Hà Nội xác định xây dựng, chuẩn hóa cơ sở dữ liệu cây xanh trên nền tảng GIS là một trong những nhiệm vụ quan trọng.

Theo kế hoạch, dữ liệu từng cây sẽ được gắn mã định danh, xác định vị trí trên bản đồ số và cập nhật các thông tin cơ bản như chủng loại, kích thước, tình trạng sinh trưởng, mức độ an toàn, lịch sử cắt tỉa và chăm sóc. Việc chuẩn hóa dữ liệu dự kiến thực hiện từ quý IV/2026 đến hết năm 2027; giai đoạn 2028-2030 tiếp tục cập nhật, hoàn thiện và khai thác dữ liệu phục vụ công tác quản lý.

Việc chuẩn hóa dữ liệu GIS sẽ hỗ trợ cơ quan chuyên môn theo dõi vị trí, chủng loại, tình trạng sinh trưởng và mức độ an toàn của cây xanh, qua đó phục vụ công tác quản lý, chăm sóc, duy tu và xử lý các nguy cơ mất an toàn.

Ông Nguyễn Hữu Hồng, Trưởng phòng Giao thông, Sở Xây dựng Hà Nội, tham dự hội nghị triển khai Đề án quản lý, phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước trên địa bàn thành phố.

Bên cạnh đó, Sở Xây dựng dự kiến hoàn thiện, trình xem xét Sổ tay hướng dẫn thiết kế không gian xanh trong quý II/2027. Các quy trình, định mức kinh tế - kỹ thuật và đơn giá duy trì cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước cũng được đặt ra để rà soát, hoàn thiện, bảo đảm có cơ sở thống nhất trong tổ chức thực hiện.

Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Trần Hữu Bảo nhấn mạnh yêu cầu xác định rõ đầu mối, nhiệm vụ, tiến độ và trách nhiệm của từng đơn vị; bảo đảm quá trình triển khai không có khoảng trống hoặc chồng chéo. Các cơ quan, địa phương cần chủ động thực hiện phần việc được giao, không chờ đợi đến khi mọi điều kiện hoàn thiện mới bắt đầu triển khai.

Từ việc ban hành Đề án, hoàn thiện quy định quản lý đến xây dựng kế hoạch triển khai giai đoạn 2026-2030, Hà Nội đang từng bước thiết lập phương thức quản lý không gian xanh theo hướng đồng bộ và có lộ trình. Trong quá trình đó, vai trò tham mưu, hướng dẫn và điều phối của Sở Xây dựng có ý nghĩa quan trọng để kết nối trách nhiệm giữa các cấp, các ngành và đơn vị liên quan.

Hiệu quả của Đề án sẽ được thể hiện qua chất lượng quản lý cây xanh, mức độ an toàn của các tuyến phố, hiệu quả hoạt động của công viên, vườn hoa, mặt nước và khả năng phục vụ cộng đồng. Đây cũng là những yêu cầu đặt ra để các định hướng phát triển không gian xanh của Hà Nội từng bước đi vào thực tiễn, đóng góp thiết thực vào mục tiêu xây dựng Thủ đô xanh, văn minh và hiện đại.