Hà Nội gỡ vướng bằng loạt cơ chế đặc thù, vượt trội thúc đẩy khoa học công nghệ

Thiết lập cơ chế đủ mạnh

Các chính sách mới vừa được HĐND thành phố Hà Nội thông qua được kỳ vọng gỡ khó khăn trong quá trình phát triển KHCN, ĐMST và CĐS tại Thủ đô. Ảnh: hanoimoi

Theo Sở Khoa học và Công nghệ, Hà Nội có khoảng 2.300 tổ chức khoa học và công nghệ, 221 doanh nghiệp khoa học và công nghệ, 14 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia và hơn 65% nhà khoa học đầu ngành.

Tuy nhiên, hạ tầng phục vụ nghiên cứu, thử nghiệm, ươm tạo, chuyển giao công nghệ còn thiếu đồng bộ; năng lực kết nối, hỗ trợ đổi mới sáng tạo của các tổ chức chưa được phát huy tương xứng; liên kết viện - trường - doanh nghiệp và huy động nguồn lực xã hội còn hạn chế.

Nói một cách khác, Hà Nội tập trung tiềm lực khoa học, công nghệ lớn của cả nước, nhưng kết quả nghiên cứu chưa chuyển hóa tương xứng thành công nghệ, sản phẩm và giải pháp phục vụ phát triển Thủ đô.

Nguyên nhân chủ yếu là do thiếu cơ chế đủ mạnh để lựa chọn nhiệm vụ trọng điểm, giao cho đúng chủ thể có năng lực, khoán theo kết quả, thu hút chuyên gia giỏi và chuyển giao nhanh kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

Thêm nữa, thực tiễn đang xuất hiện nhiều công nghệ, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới có khả năng giải quyết các bài toán lớn của thành phố, nhưng pháp luật hiện hành chưa quy định, chưa cho phép hoặc chưa theo kịp thực tiễn. Trong khi đó, quy định về thử nghiệm có kiểm soát trước đây không còn phù hợp về thẩm quyền, đồng thời chưa bao quát đầy đủ các trường hợp thử nghiệm.

Đặc biệt, các hoạt động cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN, ĐMST và CĐS) nếu không có định mức chi phù hợp, dẫn đến các hoạt động xét chọn, đặt hàng, thẩm định, tư vấn, đánh giá, thuê chuyên gia và quản lý nhiệm vụ sẽ khó triển khai đồng bộ và hiệu quả.

Do vậy, việc HĐND thành phố ban hành 4 nghị quyết nhằm cụ thể hóa Luật Thủ đô, tạo cơ chế đủ mạnh để phát triển đồng thời hạ tầng hiện đại, dùng chung và các tổ chức có năng lực dẫn dắt, kết nối, hỗ trợ hệ sinh thái KHCN, ĐMST và CĐS của Thủ đô; cũng như cơ chế đặc thù để tháo gỡ điểm nghẽn này, phục vụ giải quyết các bài toán lớn của thành phố.

Cụ thể, Nghị quyết quy định một số chính sách thúc đẩy nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và chuyển giao công nghệ của thành phố Hà Nội (số 24/2026/NQ-HĐND ngày 2-6-2026), quy định các nhóm chính sách chính: lĩnh vực trọng điểm và nhiệm vụ khoa học công nghệ trọng điểm của Thủ đô; giao trực tiếp nhiệm vụ khoa học công nghệ; khoán kinh phí theo kết quả, sản phẩm; chính sách đối với chuyên gia, nhà khoa học; hỗ trợ chuyển giao công nghệ...

Nghị quyết về một số chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển hạ tầng, tổ chức có hoạt động trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên địa bàn thành phố (số 25/2026/NQ-HĐND), quy định 2 nhóm chính sách: Hỗ trợ phát triển hạ tầng KHCN, ĐMST và CĐS; ưu đãi, hỗ trợ đối với tổ chức có hoạt động KHCN, ĐMST và CĐS trên địa bàn.

Nghị quyết quy định về thử nghiệm có kiểm soát tại thành phố Hà Nội (số 26/2026/NQ-HĐND ngày 2-6-2026), quy định các nhóm nội dung chính, như: Điều kiện, tiêu chí, thời gian, không gian, phạm vi thử nghiệm; cơ chế tạm thời không áp dụng một số quy định pháp luật; trình tự, thủ tục cho phép, điều chỉnh, gia hạn, tạm dừng, chấm dứt và hoàn thành thử nghiệm; cơ chế hướng dẫn, giám sát, kiểm soát

Nghị quyết Quy định một số nội dung và định mức chi quản lý hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có sử dụng ngân sách nhà nước của thành phố Hà Nội (số 27/2026/NQ-HĐND ngày 2-6-2026) quy định một số nội dung và định mức chi quản lý hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có sử dụng ngân sách nhà nước của thành phố.

Các chính sách đặc thù, vượt trội

Công ty cổ phần Phenikaa-X vừa đề xuất Hà Nội cho phép triển khai sandbox đối với 4 phương tiện tự hành tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc và khuôn viên Đại học Quốc gia Hà Nội. Ảnh: Anh Thư

Với Nghị quyết quy định về thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), điểm đáng chú ý, nghị quyết có cơ chế hỗ trợ tài chính từ tối đa 50% đến 100% tùy hạng mục. Dự án thử nghiệm đạt hiệu quả được xem xét ưu tiên mua sắm, đặt hàng, giao nhiệm vụ, đầu tư từ ngân sách thành phố và hỗ trợ phát triển thị trường.

Là đơn vị đầu mối triển khai các nhiệm vụ KHCN, ĐMST và CĐS, Sở Khoa học và Công nghệ cho biết, các quy định này tạo cơ chế để thành phố thử nghiệm hiệu quả các công nghệ, sản phẩm, dịch vụ, mô hình mới trong môi trường có kiểm soát. Qua đó, giúp doanh nghiệp, tổ chức đổi mới sáng tạo trong quá trình thử nghiệm được hỗ trợ nhiều mặt. Thành phố cũng kiểm chứng hiệu quả, rủi ro trước khi nhân rộng; đồng thời tạo căn cứ thực tiễn để mua sắm, đặt hàng, đầu tư.

Nghị quyết về một số chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển hạ tầng, tổ chức có hoạt động trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên địa bàn quy định những điểm vượt trội cụ thể. Chẳng hạn, thành phố hỗ trợ trực tiếp để hình thành hạ tầng KHCN, ĐMST và CĐS dùng chung, đồng thời hỗ trợ các tổ chức có năng lực vận hành, khai thác, kết nối hệ sinh thái. Mức hỗ trợ từ 30% đến 100% chi phí đầu tư, nâng cấp, vận hành trong 3 năm đầu, tùy từng loại hạ tầng...

Các quy định này giúp thành phố có cơ chế đầu tư, nâng cấp các phòng thí nghiệm, trung tâm R&D, cơ sở thử nghiệm, cơ sở ươm tạo, sàn giao dịch công nghệ và nền tảng số dùng chung. Điều này khắc phục tình trạng hạ tầng nghiên cứu phân tán, đầu tư tản mạn; giảm chi phí tiếp cận thiết bị, phòng thí nghiệm, dịch vụ thử nghiệm, kiểm định, đánh giá công nghệ cho doanh nghiệp, viện, trường; nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo không phải tự đầu tư hạ tầng lớn...

Nghị quyết quy định một số chính sách thúc đẩy nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và chuyển giao công nghệ của thành phố Hà Nội quy định một số chính sách đặc thù, vượt trội nhất. Trong đó, Thành phố tạo cơ chế “đặt hàng - giao nhiệm vụ - hỗ trợ thực hiện - chuyển giao kết quả” theo hướng lấy sản phẩm và hiệu quả ứng dụng làm trung tâm. Trong đó có nhiệm vụ do tổ chức đề xuất mà có vốn đối ứng tối thiểu 50%; đồng thời hỗ trợ tối đa 100% kinh phí mua sắm, thuê, vận hành máy móc, thiết bị phục vụ nhiệm vụ trọng điểm; tạo cơ chế khoán kinh phí theo kết quả, sản phẩm; phần kinh phí khoán chi chưa sử dụng hết khi hoàn thành nhiệm vụ không bị thu hồi. Các quy định cũng cho phép thu hồi kết quả nghiên cứu không được ứng dụng để chuyển giao không bồi hoàn cho tổ chức khác có nhu cầu, năng lực khai thác; đồng thời hỗ trợ đến 50% chi phí chuyển giao công nghệ trong lĩnh vực trọng điểm.

Nghị quyết quy định một số nội dung và định mức chi quản lý hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có sử dụng ngân sách nhà nước của thành phố Hà Nội có một số nội dung đáng chú ý. Nghị quyết thiết lập hệ thống định mức chi thống nhất, phù hợp với quy định mới, làm căn cứ cho cả cấp thành phố, cấp xã và tổ chức khoa học công nghệ thuộc thành phố áp dụng. Cụ thể, thành phố áp dụng mức chi tối đa theo quy định tại Thông tư số 38/2025/TT-BKHCN; cấp xã được quyết định mức chi cụ thể nhưng không vượt định mức của thành phố; trường hợp chưa ban hành mức chi thì được áp dụng bằng 70% định mức cấp thành phố. Mức này áp dụng tương tự với tổ chức khoa học công nghệ do nhà nước đảm bảo chi và đơn vị tự chủ một phần; các đơn vị bảo đảm nguồn chi được áp dụng linh hoạt theo cơ chế tự chủ.

Những quy định đó tạo căn cứ rõ ràng để lập dự toán, quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí quản lý hoạt động KHCN và ĐMST; đồng thời cho phép xã, phường và tổ chức KHCN chủ động xây dựng, quyết định mức chi quản lý phù hợp với thẩm quyền và khả năng cân đối ngân sách. Từ đó, giúp các hoạt động hội đồng, tư vấn, thẩm định, đánh giá, thuê chuyên gia được triển khai thống nhất, minh bạch, đúng thẩm quyền. Nhu cầu kinh phí dự kiến là 64,9 tỷ đồng/năm trong đó ngân sách cấp thành phố 50,3 tỷ đồng/năm, ngân sách cấp xã 14,6 tỷ đồng/năm.