Hà Nội phát triển mạnh mẽ sau gần 4 thập kỷ thu hút đầu tư FDI

Thành phố đặt mục ưu tiên các dự án có hàm lượng công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và phát triển (R&D), đồng thời tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong nước, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và bảo đảm phát triển bền vững.

Thành phố Hà Nội phát triển mạnh mẽ sau gần 4 thập kỷ thu hút đầu tư nước ngoài FDI. Ảnh: PV

FDI đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế Thủ đô

Sau gần bốn thập kỷ mở cửa thu hút đầu tư nước ngoài, Hà Nội đã trở thành một trong 5 địa phương dẫn đầu cả nước về thu hút FDI. Theo số liệu của Hệ thống thông tin quốc gia về đầu tư nước ngoài, lũy kế từ năm 1989 đến hết tháng 8-2026, thành phố thu hút khoảng 75,2 tỷ USD, với 9.484 dự án cấp mới, tổng vốn đăng ký gần 40 tỷ USD; 2.555 dự án điều chỉnh vốn, với tổng vốn tăng thêm gần 19,9 tỷ USD và 5.597 lượt góp vốn, mua cổ phần, trị giá khoảng 15,36 tỷ USD.

Nhật Bản là nhà đầu tư lớn nhất, chiếm 21,3% tổng vốn FDI lũy kế, tiếp đến là Singapore với 20,1%, Hàn Quốc 14,5%, Hồng Kông (Trung Quốc) 9,7% và Malaysia 5,9%. Cơ cấu đối tác đa dạng góp phần mở rộng quan hệ kinh tế quốc tế, tạo điều kiện để Hà Nội tiếp cận nguồn vốn, công nghệ và phương thức quản trị hiện đại.

Khu vực FDI đã đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế, mở rộng sản xuất, dịch vụ, tạo việc làm, tăng thu ngân sách và thúc đẩy xuất khẩu. Đến cuối năm 2025, các doanh nghiệp FDI tạo việc làm cho khoảng 360.000 lao động, chiếm 14,4% tổng số lao động trong doanh nghiệp trên địa bàn. Khu vực này đóng góp khoảng 4,9% tổng thu ngân sách nhà nước của thành phố và chiếm khoảng 7-10% GRDP Hà Nội trong giai đoạn 2021-2025. Năm 2025, vốn FDI chiếm khoảng 6,7% tổng vốn đầu tư phát triển trên địa bàn.

Đáng chú ý, đóng góp của khu vực FDI đối với hoạt động xuất khẩu ngày càng tăng. Nếu năm 2000, kim ngạch xuất khẩu của khu vực này chỉ đạt 182 triệu USD, chiếm 13% tổng kim ngạch xuất khẩu của Hà Nội, thì đến năm 2025 đã đạt khoảng 9,3 tỷ USD, chiếm 44,7%.

Qua các giai đoạn phát triển, quy mô thu hút FDI của Hà Nội liên tục mở rộng. Giai đoạn 1989-2005, thành phố thu hút 796 dự án, với tổng vốn đăng ký 10,9 tỷ USD. Giai đoạn 2006-2015, số dự án tăng lên 3.046, tổng vốn đăng ký đạt 19,2 tỷ USD. Trong giai đoạn 2016-2020, Hà Nội thu hút 3.113 dự án, với tổng vốn đăng ký 26,5 tỷ USD, bình quân 5,3 tỷ USD mỗi năm. Giai đoạn 2021-2025, thành phố thu hút 1.943 dự án, tổng vốn đăng ký đạt 14,9 tỷ USD, vốn thực hiện khoảng 7,77 tỷ USD. Đặc biệt, năm 2025, Hà Nội thu hút 4,43 tỷ USD, tăng gấp đôi so với năm 2024, đưa thành phố lên vị trí thứ ba cả nước về thu hút FDI.

Tổng vốn FDI thu hút lũy kế từ đầu năm đến ngày 25-9-2026 đạt khoảng 4.067 triệu USD, đạt khoảng 90,38% mục tiêu cả năm (4,5 tỷ USD). Kết quả này tiếp tục khẳng định sức hấp dẫn của môi trường đầu tư Thủ đô, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng và tính bền vững của dòng vốn.

Tuy nhiên, cơ cấu FDI hiện nay vẫn tập trung đáng kể vào bất động sản, chiếm khoảng 30,79% tổng vốn lũy kế; công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm 22,57% và bán buôn, bán lẻ chiếm 9,78%. Trong khi đó, số dự án quy mô lớn thuộc các lĩnh vực công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ sinh học và R&D còn hạn chế. Đây là vấn đề cần được giải quyết để FDI thực sự trở thành động lực cho mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước, viện nghiên cứu và trường đại học chưa chặt chẽ. Năng lực công nghệ, quản trị và quy mô của nhiều doanh nghiệp nội địa chưa đáp ứng yêu cầu tham gia sâu vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn quốc tế. Việc chuyển giao công nghệ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và đào tạo nhân lực chưa đạt kỳ vọng.

Một số dự án có tỷ lệ vốn thực hiện thấp so với vốn đăng ký, chậm triển khai hoặc kéo dài thời gian hoàn thiện thủ tục. Quỹ đất sạch, hạ tầng khu công nghiệp và khu công nghệ cao chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu của nhà đầu tư. Thủ tục liên quan đến đầu tư, đất đai, quy hoạch, xây dựng và môi trường ở một số trường hợp còn chồng chéo… Những hạn chế này cho thấy Hà Nội cần thay đổi cách tiếp cận, không chỉ chú trọng quy mô vốn đăng ký mà còn phải quan tâm đến hiệu quả thực hiện, đóng góp ngân sách, năng suất lao động, chuyển giao công nghệ và tác động kinh tế - xã hội của từng dự án.

Tạo động lực tăng trưởng mới

Theo đại diện Sở Tài chính Hà Nội, để đáp ứng với tình hình phát triển của giai đoạn mới, thành phố ưu tiên thu hút các tập đoàn đa quốc gia, nhà đầu tư chiến lược và các dự án trong những lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, bán dẫn, công nghệ lượng tử, công nghệ sinh học, y sinh và công nghệ môi trường. Cùng với đó là phát triển các trung tâm nghiên cứu - phát triển (R&D), đổi mới sáng tạo, tài chính, thương mại, logistics và các khu công nghiệp xanh.

Khu Công nghệ cao Hòa Lạc được định hướng trở thành hạt nhân nghiên cứu, phát triển và đổi mới sáng tạo, thu hút các trung tâm R&D của các tập đoàn công nghệ toàn cầu. Thành phố cũng tập trung hoàn thiện hạ tầng Khu Công nghệ cao sinh học, phát triển các khu công nghiệp sạch tại Sóc Sơn, Đông Anh, Phú Đổng, Phụng Hiệp; nghiên cứu hình thành khu thương mại tự do và các trung tâm logistics quy mô lớn.

Thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài đang tạo ra nhiều động lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô. Ảnh: PV

Không gian thu hút FDI được tổ chức theo mô hình đa cực, gắn với định hướng phát triển của Thủ đô. Trục Nhật Tân - Nội Bài ưu tiên trụ sở khu vực, tài chính, thương mại và logistics; khu vực lõi đô thị phát triển tài chính, tư vấn và công nghiệp văn hóa; các cực phía Bắc, phía Đông và phía Nam tập trung công nghiệp công nghệ cao và logistics.

Giai đoạn 2026-2030, Hà Nội đặt mục tiêu thu hút 25 tỷ USD FDI đăng ký và khoảng 16 tỷ USD vốn thực hiện, trong đó khoảng 80% vốn thu hút mới đến từ các nền kinh tế phát triển; tỷ trọng vốn FDI vào công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, R&D và công nghiệp xanh đạt 50% tổng vốn thu hút mới. Các dự án công nghệ cao phải gắn với cam kết chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực.

Đồng thời, hướng tới nâng tỷ lệ nội địa hóa bình quân trong các ngành công nghiệp chủ lực lên 45%, có khoảng 350 doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI, trong đó khoảng 30 doanh nghiệp trở thành nhà cung ứng cấp I. Tỷ lệ khu công nghiệp sinh thái phấn đấu đạt 40%; tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 80-85%. Đến năm 2030, khu vực FDI dự kiến đóng góp 11-12% GRDP của thành phố.

Để thực hiện các mục tiêu trên, Hà Nội xác định 9 nhóm giải pháp trọng tâm, trong đó chú trọng hoàn thiện cơ chế, chính sách và nghiên cứu cơ chế đặc thù, thử nghiệm có kiểm soát đối với AI, bán dẫn, công nghệ sinh học, tài chính xanh và đô thị thông minh. Chính sách ưu đãi sẽ chuyển từ dựa chủ yếu vào quy mô vốn, địa bàn sang hỗ trợ có điều kiện, gắn với công nghệ, R&D, giá trị gia tăng, hiệu quả sử dụng đất, phát thải và đóng góp ngân sách.

Thành phố cũng ưu tiên phát triển giao thông, năng lượng, hạ tầng số, logistics và quỹ đất sạch; tái cấu trúc khu công nghiệp theo hướng xanh, số, thông minh và sinh thái. Các chương trình hỗ trợ công nghiệp hỗ trợ tập trung nâng cao năng lực công nghệ, quản trị, tài chính và tiêu chuẩn chất lượng; tăng liên kết giữa doanh nghiệp FDI với viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp khởi nghiệp. Đào tạo nhân lực được ưu tiên cho AI, bán dẫn, dữ liệu, an ninh mạng, y sinh, logistics và tài chính.

Môi trường đầu tư tiếp tục được cải thiện thông qua đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng phối hợp liên thông, xây dựng hồ sơ số dùng chung và hạn chế yêu cầu nhà đầu tư cung cấp lại thông tin đã có. Xúc tiến đầu tư chuyển sang cách tiếp cận theo từng thị trường, ngành nghề và dự án mục tiêu, đồng thời tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp sau cấp phép. Công tác hậu kiểm, quản trị rủi ro được tăng cường nhằm giám sát việc thực hiện cam kết về vốn, đất đai, công nghệ, môi trường, thuế và lao động.

Trong thời gian tới, Hà Nội sẽ thành lập Tổ công tác liên ngành về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, xây dựng danh mục dự án FDI chiến lược giai đoạn 2026-2030 với 5 nhóm lĩnh vực: công nghệ chiến lược và R&D; y sinh và thiết bị y tế; tài chính, thương mại, logistics; công nghiệp văn hóa và dịch vụ sáng tạo; khu công nghiệp xanh, số, thông minh.

Thành phố cũng sẽ hoàn thiện Bản đồ đầu tư Hà Nội, tích hợp thông tin về quy hoạch, quỹ đất, hạ tầng, pháp lý và mức độ sẵn sàng đầu tư; xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả dự án FDI và khu công nghiệp sinh thái; nâng cấp Khu Công nghệ cao Hòa Lạc và phát triển công nghiệp hỗ trợ. Mỗi dự án chiến lược được yêu cầu xác định rõ địa điểm, quỹ đất, hạ tầng, tiến độ và kế hoạch tiếp cận nhà đầu tư.

Sau gần bốn thập kỷ, FDI đã trở thành một cấu phần quan trọng của kinh tế Thủ đô. Trong giai đoạn mới, Hà Nội hướng tới nâng cao chất lượng dòng vốn, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, đổi mới sáng tạo, tăng năng suất và liên kết với doanh nghiệp trong nước, qua đó tạo nền tảng cho mô hình tăng trưởng bền vững và nâng cao sức cạnh tranh.