Hà Nội sắp xếp lại mạng lưới cơ sở giáo dục ở quy mô lớn chưa từng có

Theo Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, toàn thành phố hiện có gần 3.000 cơ sở giáo dục. Việc sắp xếp các cơ sở giáo dục được UBND TP giao phải hoàn thành trước ngày 10/8/2026, bao gồm kiện toàn bộ máy lãnh đạo, bàn giao nhân sự, tài chính và các nội dung liên quan để các đơn vị sẵn sàng bước vào năm học mới.

Đặc biệt, để phù hợp với đặc thù của giáo dục Thủ đô, Hà Nội lựa chọn phương án sắp xếp theo nguyên tắc tinh gọn bộ máy quản lí hành chính nhưng không thu hẹp quy mô trường lớp. Ở bậc THPT, Hà Nội giữ nguyên 124 trường công lập trực thuộc Sở GD&ĐT quản lý. Thành phố tiếp tục rà soát, đầu tư cơ sở vật chất, tăng số lớp tại những khu vực có nhu cầu học tập cao thay vì tổ chức sáp nhập.

Đối với các trường mầm non, tiểu học và THCS thuộc UBND cấp xã quản lý, thành phố dự kiến tổ chức lại theo các mô hình phù hợp như trường một cấp học đa cơ sở (một trường chính, các phân hiệu), hoặc trường nhiều cấp học đối với những đơn vị có quy mô nhỏ, vị trí gần nhau.

Cùng với việc thay đổi mô hình quản lý, mục tiêu của Hà Nội là hình thành các đơn vị có quy mô phù hợp, sử dụng hiệu quả hơn đội ngũ, cơ sở vật chất và nguồn lực đầu tư cho giáo dục. Thành phố đặt mục tiêu thực hiện tinh gọn tối thiểu 50% đầu mối quản lí hành chính…

Hà Nội yêu cầu hoàn thành việc sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục công lập trước ngày 10/8.

Bà Nguyễn Thị Vân Hồng, Hiệu trưởng Trường THCS Chương Dương (Hà Nội) cho rằng, việc sắp xếp lại hệ thống trường học là chủ trương lớn nhằm tinh gọn bộ máy, sử dụng hiệu quả nguồn lực và nâng cao chất lượng giáo dục. Nếu được triển khai bài bản, có lộ trình phù hợp, đây sẽ là cơ hội để các nhà trường phát huy tốt hơn tiềm năng về đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất và công tác quản trị.

Trước những băn khoăn của phụ huynh và học sinh về những xáo trộn có thể diễn ra trong quá trình sắp xếp, bà Nguyễn Thị Vân Hồng cho biết, đối với hoạt động dạy học, trong giai đoạn đầu chắc chắn sẽ có những điều chỉnh nhất định về tổ chức, quản lý và phối hợp chuyên môn. Tuy nhiên, nếu việc chuyển đổi được chuẩn bị kỹ lưỡng thì chất lượng dạy học sẽ không bị ảnh hưởng, thậm chí còn có điều kiện nâng cao nhờ việc sử dụng hiệu quả hơn đội ngũ giáo viên và các nguồn lực giáo dục. Do đó, phụ huynh và học sinh không nên quá lo lắng bởi chủ trương này hướng tới nâng cao hiệu quả quản lý chứ không tạo ra những xáo trộn không cần thiết đối với người học.

Mặc dù vậy, Hiệu trưởng Trường THCS Chương Dương cũng đề xuất, trong quá trình triển khai sắp xếp, các cấp quản lý cần có phương án phù hợp để bảo đảm tối đa quyền lợi của học sinh, hạn chế việc thay đổi giáo viên, lớp học hoặc môi trường học tập nếu không thực sự cần thiết. Giáo viên cũng cần được động viên, thông tin kịp thời về chủ trương triển khai nhằm giúp thầy cô yên tâm công tác, từ đó truyền sự ổn định tới học sinh trong giai đoạn chuyển đổi.

Mô hình quản trị phải thay đổi mạnh mẽ

Là người có nhiều năm làm công tác quản lý giáo dục, TS Lê Đức Thuận, chuyên gia giáo dục cho rằng, điều khiến cá nhân ông suy nghĩ nhiều nhất khi theo dõi quá trình sắp xếp, sáp nhập các cơ sở giáo dục đang được triển khai trên phạm vi cả nước nói chung và TP Hà Nội nói riêng là mô hình, bài toán quản trị mới sau sáp nhập.

Theo TS Lê Đức Thuận, một quyết định hành chính có thể được ban hành rất nhanh, một con dấu có thể được thay thế trong một ngày, một bảng tên trường có thể được đổi chỉ sau vài giờ nhưng để một ngôi trường mới thực sự vận hành ổn định, để giáo viên yên tâm công tác, phụ huynh tin tưởng, học sinh không cảm thấy mình đang học trong một “ngôi trường bị xáo trộn”, thì đó là câu chuyện của quản trị, chứ không còn là câu chuyện của tổ chức.

Theo các chuyên gia, hiệu quả của việc sắp xếp không nằm ở chỗ giảm bao nhiêu đầu mối mà phải đổi mới mô hình quản trị.

“Sáp nhập không làm giảm khối lượng công việc. Sáp nhập làm thay đổi cách công việc được tổ chức. Khi hai hoặc ba trường trở thành một trường, số lượng đầu mối có thể giảm nhưng số lượng học sinh, giáo viên, lớp học, điểm trường, hồ sơ, hoạt động chuyên môn và các tình huống phát sinh hằng ngày gần như không thay đổi. Điều thay đổi là độ phức tạp của hệ thống. Nhà trường không còn quản lý một cơ sở mà đang điều hành một mạng lưới. Mà càng là mạng lưới, yêu cầu về phân quyền, phối hợp, chia sẻ dữ liệu và chuẩn hóa quy trình càng trở nên quan trọng. Nói cách khác, quy mô lớn hơn không tự tạo ra hiệu quả cao hơn. Nếu phương thức quản trị không thay đổi, quy mô lớn hơn chỉ tạo ra một bộ máy cồng kềnh hơn. Do đó, điều các nhà trường cần sau sáp nhập không chỉ là cơ cấu mới, mà là một mô hình quản trị mới", TS Lê Đức Thuận nêu ý kiến.

PGS.TS Trần Thành Nam, Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội) cũng cho rằng, việc sắp xếp hệ thống trường học là xu hướng tất yếu trong quá trình đổi mới quản trị công. Tuy nhiên, đây không nên chỉ được hiểu là việc sáp nhập hay giảm số lượng đầu mối mà cần được nhìn nhận như một cơ hội để tổ chức lại toàn bộ hệ thống theo hướng hiện đại và hiệu quả hơn. Nói cách khác, tinh gọn bộ máy không phải là đích đến mà chỉ là phương tiện để nâng cao chất lượng giáo dục.

Cũng theo PGS.TS Trần Thành Nam, sau sắp xếp, nhiều trường học sẽ được tổ chức theo mô hình một trường chính với nhiều phân hiệu. Đây là mô hình không mới trên thế giới nhưng đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với đội ngũ quản lý. Nếu trước đây hiệu trưởng chủ yếu điều hành một điểm trường thì nay phạm vi quản lý mở rộng với nhiều cơ sở, nhiều nhóm giáo viên và nhiều hoạt động chuyên môn diễn ra đồng thời. Điều đó đòi hỏi năng lực quản trị không chỉ dừng ở công tác hành chính. Thực tế trên đòi hỏi người đứng đầu nhà trường cần chuyển từ vai trò quản lý hành chính sang vai trò lãnh đạo học tập. Thay vì dành phần lớn thời gian xử lý giấy tờ, hiệu trưởng cần tập trung nhiều hơn vào việc phát triển đội ngũ giáo viên, xây dựng văn hóa nhà trường, thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học và tạo ra môi trường học tập tích cực cho học sinh. Đây có lẽ cũng là thay đổi có ý nghĩa lâu dài nhất của cuộc sắp xếp...