Hà Nội sau thời gian đẩy mạnh nhiên liệu xanh: Không khí cải thiện đến đâu?

Việc chuyển đổi sang nhiên liệu xanh được Hà Nội xác định là một trong những giải pháp trọng tâm nhằm giảm phát thải từ giao thông – nguồn được nhiều nghiên cứu đánh giá là đóng góp đáng kể vào ô nhiễm không khí đô thị. Song song với việc mở rộng mạng lưới xe buýt điện, thành phố cũng triển khai các chính sách thúc đẩy phương tiện phát thải thấp và xây dựng lộ trình hình thành vùng phát thải thấp theo Luật Thủ đô 2024 và Nghị quyết 57/2025/NQ-HĐND.

Sau nhiều năm liên tục nằm trong nhóm các đô thị có mức ô nhiễm không khí cao trên thế giới, Hà Nội đang ghi nhận những dấu hiệu cải thiện trong mùa hè năm 2026. Theo báo cáo của Tổ công tác triển khai Thông tư số 50/2025/TT-BCT (Bộ Công Thương), sử dụng số liệu quan trắc của Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), chất lượng không khí tại Hà Nội và TP HCM đã có xu hướng tích cực sau gần một tháng triển khai đại trà xăng sinh học E10 trên toàn quốc.

Ảnh minh họa

Điểm đáng chú ý nhất là nhóm bụi mịn tại Hà Nội giảm khá rõ. So sánh số liệu cuối tháng 6/2026 với cuối tháng 5/2026, nồng độ PM2.5 giảm 31%, trong khi PM10 giảm 29,6%. Đây là mức giảm lớn nhất được ghi nhận trong báo cáo bước đầu của Bộ Công Thương, cho thấy xu hướng cải thiện chất lượng không khí tại Thủ đô sau khi E10 trở thành loại xăng phổ biến trên thị trường.

Báo cáo cũng cho biết trong tháng đầu tiên triển khai, cả nước tiêu thụ hơn 1 tỷ lít xăng sinh học, trong đó xăng E10 chiếm gần 95% tổng sản lượng, thay thế gần như hoàn toàn lượng xăng khoáng RON 95 trước đây. Hơn 17.000 cửa hàng xăng dầu trên toàn quốc đã chuyển sang kinh doanh xăng sinh học theo lộ trình quy định tại Thông tư số 50/2025/TT-BCT.

Theo Bộ Công Thương, việc sử dụng xăng E10 là một trong những giải pháp thực hiện Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh và giảm phát thải khí nhà kính. Ethanol pha trong nhiên liệu giúp quá trình cháy diễn ra hoàn thiện hơn, từ đó giảm phát thải bụi mịn và một số chất ô nhiễm phát sinh từ động cơ xăng. Tuy nhiên, cơ quan quản lý cũng nhấn mạnh cần tiếp tục mở rộng mạng lưới quan trắc, kết hợp dữ liệu khí tượng, lưu lượng giao thông và các nguồn phát thải khác để đánh giá đầy đủ hiệu quả của chính sách.

Trao đổi trên báo Vietnamnet, TS Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam, nhận định việc triển khai đại trà xăng E10 chắc chắn mang lại tác động tích cực đối với môi trường. Tuy nhiên, ông lưu ý không thể đánh giá hiệu quả chỉ sau một tháng quan trắc. Theo ông, ô nhiễm không khí ở Hà Nội còn đến từ xe chạy dầu diesel, hoạt động xây dựng, công nghiệp, đốt ngoài trời và cả ô nhiễm liên vùng. Vì vậy, E10 chỉ là một mắt xích trong tổng thể các giải pháp giảm phát thải.

Trong khi đó, PGS.TS Phạm Thế Anh, giảng viên Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, cũng lưu ý rằng những chuyển biến tích cực trong tháng 6 có thể chịu tác động đồng thời của nhiều yếu tố khác như mưa nhiều hơn, gió mạnh hơn, hoạt động xây dựng hoặc sản xuất thay đổi theo mùa. Vì vậy, việc quy toàn bộ mức giảm bụi mịn cho xăng E10 là chưa đủ căn cứ khoa học.

Bên cạnh các số liệu trong nước, dữ liệu của nền tảng quan trắc không khí toàn cầu IQAir cho thấy Hà Nội thường xuyên nằm trong nhóm các thành phố có chất lượng không khí kém nhất thế giới vào mùa đông, nhưng thứ hạng thay đổi liên tục theo từng ngày và từng mùa. Trong các tháng mùa hè, đặc biệt giai đoạn có mưa nhiều, chỉ số AQI của Hà Nội thường cải thiện đáng kể và nhiều thời điểm không còn nằm trong nhóm 10 thành phố ô nhiễm nhất thế giới. Điều này phản ánh vai trò rất lớn của điều kiện khí tượng đối với chất lượng không khí đô thị.

Giới chuyên môn đánh giá, mức giảm khoảng 31% đối với PM2.5 là tín hiệu đáng khích lệ bởi bụi mịn là tác nhân gây ảnh hưởng lớn nhất đến sức khỏe cộng đồng. Theo World Health Organization, PM2.5 có khả năng xâm nhập sâu vào phổi và hệ tuần hoàn, làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, hô hấp và đột quỵ. Việc giảm nồng độ bụi mịn, dù mới chỉ trong ngắn hạn, vẫn mang ý nghĩa tích cực đối với mục tiêu cải thiện môi trường sống tại các đô thị lớn.

Dẫu vậy, không nên kỳ vọng xăng E10 có thể "giải quyết" bài toán ô nhiễm không khí của Hà Nội. Để chất lượng không khí cải thiện bền vững, thành phố vẫn cần đồng thời kiểm soát bụi từ các công trình xây dựng, hạn chế phương tiện sử dụng nhiên liệu diesel cũ, phát triển giao thông công cộng, tăng diện tích cây xanh và kiểm soát các nguồn phát thải công nghiệp.

Những con số sau tháng đầu triển khai E10 cho thấy Hà Nội đang có những tín hiệu tích cực trong lộ trình chuyển đổi năng lượng xanh. Tuy nhiên, để khẳng định mức độ đóng góp thực sự của loại nhiên liệu này đối với chất lượng không khí, cần tiếp tục theo dõi dữ liệu quan trắc qua nhiều mùa trong năm. Khi đó, các chỉ số giảm bụi mịn mới có thể được đánh giá một cách khách quan và khoa học, làm cơ sở cho các chính sách môi trường trong giai đoạn tiếp theo.

Những điều cần biết khi chuyển sang dùng xăng sinh học E10 | VTV24