Hà Nội thúc đẩy liên kết “3 nhà”, đưa nghiên cứu khoa học ra thị trường

Chuyển từ tài trợ nghiên cứu sang đặt hàng sản phẩm

Sáng 23/10, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì Hội nghị trực tuyến toàn quốc thúc đẩy liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học với cộng đồng doanh nghiệp trong nghiên cứu, phát triển khoa học và công nghệ.

Báo cáo tại hội nghị, UBND TP. Hà Nội cho biết, thành phố đang chuyển đổi mạnh mẽ phương thức triển khai các nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo hướng gắn nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn, phát huy vai trò chủ động của doanh nghiệp và tăng cường hợp tác giữa các chủ thể.

Hà Nội đặt hàng 30 bài toán lớn, thúc đẩy thương mại hóa sản phẩm khoa học công nghệ

Trọng tâm của quá trình đổi mới là chuyển từ cơ chế tài trợ sang đặt hàng nhiệm vụ; từ mô hình lấy viện nghiên cứu, trường đại học và nhà khoa học làm trung tâm sang cơ chế thành phố và doanh nghiệp cùng xác định bài toán, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò hạt nhân. Các nhiệm vụ được tổ chức theo mô hình liên kết “3 nhà”, gồm Nhà nước – nhà khoa học, viện nghiên cứu, trường đại học – doanh nghiệp.

Cách tiếp cận này nhằm khắc phục tình trạng nghiên cứu chưa gắn chặt với nhu cầu sản xuất, kinh doanh, đồng thời tạo điều kiện để kết quả khoa học được hoàn thiện thành sản phẩm có khả năng ứng dụng và thương mại hóa.

Một trong những ví dụ tiêu biểu là dự án máy phát tia plasma lạnh thế hệ II do Công ty Cổ phần Công nghệ Plasma Việt Nam tiếp nhận và triển khai trên nền tảng nghiên cứu của Viện Vật lý thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, với sự phối hợp của các nhà khoa học, viện nghiên cứu và Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.

Dự án đã hoàn thiện sản phẩm, sản xuất thử nghiệm 20 máy và được cấp bằng sáng chế. Giá bán dự kiến khoảng 1,6 tỷ đồng/máy. Tổng kinh phí thực hiện nhiệm vụ hơn 13 tỷ đồng, trong đó ngân sách nhà nước hỗ trợ hơn 20%, phần còn lại do doanh nghiệp đối ứng.

Đáng chú ý, sản phẩm đã có đơn đặt hàng đầu tiên với số lượng khoảng 500 máy, đồng thời ghi nhận tín hiệu tích cực về khả năng xuất khẩu. Kết quả này cho thấy vai trò quan trọng của doanh nghiệp trong việc tiếp nhận công nghệ, đầu tư hoàn thiện sản phẩm và kết nối kết quả nghiên cứu với thị trường.

Trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, Hà Nội phối hợp với Đại học Bách khoa Hà Nội và Công ty Cổ phần Tập đoàn Ô tô Hiệp Hòa triển khai nhiệm vụ sản xuất thử nghiệm xe thang cứu hộ, chữa cháy tầm cao 32 m và 56 m.

Đến nay, phiên bản xe thang có tầm vươn 32 m đã ra mắt và tham gia Triển lãm quốc tế về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ do Bộ Công an tổ chức. Phiên bản 56 m dự kiến hoàn thành trong giai đoạn tiếp theo.

Bên cạnh đó, thành phố đặt hàng các nhiệm vụ hợp tác giữa doanh nghiệp công nghệ với Đại học Bách khoa Hà Nội nhằm làm chủ công nghệ camera AI tại biên, đa dụng và nghiên cứu thiết bị vòng tay theo dõi sức khỏe cho người cao tuổi. Các nhiệm vụ hướng tới nâng cao năng lực làm chủ công nghệ cốt lõi, từng bước phát triển sản phẩm trong nước phục vụ nhu cầu thực tế.

Xác định đúng bài toán, lấy sản phẩm làm thước đo

Theo Hà Nội, để mô hình liên kết “3 nhà” phát huy hiệu quả, yếu tố quyết định trước hết là xác định đúng vấn đề cần giải quyết, bảo đảm sự phù hợp giữa nhu cầu thực tiễn và giải pháp công nghệ.

Thành phố đã xây dựng danh mục 30 bài toán lớn cho giai đoạn 2026-2030, đồng thời xác định Nhà nước không chỉ đóng vai trò đặt hàng mà còn có thể trở thành khách hàng đầu tiên đối với những sản phẩm đáp ứng nhu cầu thực tế.

Đến nay, Hà Nội đã tiếp nhận 180 đề xuất và phê duyệt 20 nhiệm vụ, trong đó có 8 nhiệm vụ được triển khai hoàn toàn theo mô hình liên kết “3 nhà”. Tuy nhiên, thành phố cũng xác định Nhà nước không thể là khách hàng đối với tất cả kết quả nghiên cứu. Về lâu dài, thị trường và cộng đồng doanh nghiệp mới là lực lượng có nhu cầu lớn, quyết định khả năng tiêu thụ và phát triển của sản phẩm công nghệ.

Ảnh minh họa

Trên cơ sở đó, Hà Nội đã tổ chức phiên đặt hàng với sự tham gia của khoảng 23 hiệp hội doanh nghiệp cùng các viện nghiên cứu, trường đại học. Kết thúc phiên làm việc, thành phố tiếp nhận 106 bài toán, nhiệm vụ do doanh nghiệp đề xuất.

Đối với các làng nghề như Bát Tràng, Sơn Đồng và Chuyên Mỹ, thành phố thành lập các tổ liên ngành gồm đại diện sở, ngành, nhà khoa học và doanh nghiệp công nghệ trực tiếp khảo sát tại cơ sở. Cách làm này giúp các bên cùng nhận diện vấn đề, thay vì để viện nghiên cứu, trường đại học khảo sát riêng lẻ.

Qua quá trình khảo sát, Hà Nội đã đặt hàng 4 nhiệm vụ khoa học, công nghệ nhằm giải quyết những vấn đề căn cơ liên quan đến năng suất, chất lượng sản phẩm và ô nhiễm môi trường tại các làng nghề.

Một yêu cầu quan trọng khác là xác định rõ sản phẩm đầu ra ngay từ khâu phê duyệt nhiệm vụ. Theo thành phố, kết quả nghiên cứu không nên chỉ dừng ở báo cáo, quy trình hoặc nguyên mẫu, mà cần hướng tới sản phẩm hoàn thiện có khả năng ứng dụng, đáp ứng nhu cầu của thị trường.

Đối với các nhiệm vụ mang tính giải pháp phục vụ quản lý nhà nước, Hà Nội đổi mới cách thức tổ chức thực hiện theo hướng giao các sở, ngành chuyên môn chủ trì, tổ chức đấu thầu lựa chọn doanh nghiệp hoặc tổ chức có tư cách pháp nhân thực hiện gói tư vấn. Đơn vị được lựa chọn chủ động liên kết với viện nghiên cứu, trường đại học và chuyên gia để xây dựng giải pháp đồng bộ, giải quyết trực tiếp các bài toán quản lý.

Hoàn thiện cơ chế, khơi thông nguồn lực đổi mới sáng tạo

Cùng với đổi mới phương thức đặt hàng, Hà Nội từng bước hoàn thiện cơ chế chính sách nhằm tăng cường sự tham gia thực chất của doanh nghiệp trong các nhiệm vụ khoa học, công nghệ.

Thành phố đã thể chế hóa cơ chế liên kết “3 nhà” trong Luật Thủ đô và Nghị quyết số 24 của HĐND thành phố. Theo đó, những nhiệm vụ có vốn đối ứng của doanh nghiệp từ 50% trở lên được áp dụng hình thức giao trực tiếp, giúp rút ngắn ít nhất 45 ngày so với thủ tục tuyển chọn thông thường.

Đây được xem là giải pháp góp phần giảm thời gian triển khai, tạo điều kiện để các bên nhanh chóng đưa ý tưởng nghiên cứu vào thực tiễn, nhất là đối với những nhiệm vụ đã xác định rõ nhu cầu và có doanh nghiệp cam kết tham gia.

Bên cạnh đó, thành phố hỗ trợ tới 50% chi phí đầu tư, vận hành đối với các phòng thí nghiệm công lập và 30% đối với phòng thí nghiệm ngoài công lập. Chính sách này hướng tới phát triển hạ tầng kỹ thuật dùng chung, tạo điều kiện để viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp tăng cường hợp tác trong nghiên cứu, thử nghiệm và hoàn thiện sản phẩm.

Thực tiễn triển khai tại Hà Nội cho thấy, liên kết “3 nhà” chỉ có thể tạo ra giá trị bền vững khi các bên cùng tham gia từ khâu xác định nhu cầu, lựa chọn công nghệ đến đầu tư phát triển và thương mại hóa sản phẩm. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo cơ chế, nhà khoa học cung cấp tri thức và giải pháp công nghệ, còn doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào quá trình hoàn thiện sản phẩm và phát triển thị trường.

Việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế đặt hàng, huy động nguồn lực xã hội và gắn nghiên cứu với nhu cầu thị trường được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả đầu tư cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, góp phần đưa các kết quả nghiên cứu vào sản xuất, kinh doanh và đời sống.