Hà Nội, TPHCM chịu áp lực rất lớn về đầu tư hạ tầng, chống ngập

Sáng 19/8, Quốc hội thảo luận về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất); việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia; định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, Luật Nhà ở năm 2023 và Luật Kinh doanh bất động sản.

Về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công đều mới được sửa đổi. Tuy nhiên, trước yêu cầu tăng trưởng cao, cùng với việc tổ chức mô hình chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu đặt ra là phải đổi mới mạnh mẽ hơn phương thức quản lý, phân bổ và sử dụng nguồn lực.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn. Ảnh: Như Ý.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng, một trong những vấn đề cần khắc phục là mô hình lập ngân sách, kế hoạch còn nhiều tầng nấc, quy trình kéo dài, làm giảm tính chủ động của chính quyền địa phương. Cùng với đó là những rào cản giữa chi thường xuyên và chi đầu tư. Trên thực tế, nhiều cơ quan, địa phương gặp khó khăn khi không thể sử dụng kinh phí thường xuyên cho việc sửa chữa, nâng cấp nhỏ tài sản công hoặc chuẩn bị dự án đầu tư.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cần linh hoạt hơn trong phân định hai loại chi này trên cơ sở bản chất và mục tiêu của nhiệm vụ chi, thay vì áp dụng máy móc theo nguồn vốn. Vốn đầu tư nên tập trung cho các dự án lớn, tạo năng lực mới; còn chi thường xuyên có thể phục vụ duy trì, sửa chữa, nâng cấp và nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản hiện có.

Từ thực tế nhiều trụ sở cơ quan được đầu tư lớn nhưng sau một thời gian lại xuống cấp do vướng cơ chế sửa chữa, Chủ tịch Quốc hội cho rằng cần có nguồn lực phù hợp cho việc duy trì, vận hành tài sản công.

Một vấn đề được Chủ tịch Quốc hội gợi mở là cho phép địa phương sử dụng ngân sách để đầu tư, hỗ trợ các công trình hạ tầng liên tỉnh, liên vùng hoặc những công trình ngoài địa giới hành chính nhưng có tác động trực tiếp đến sự phát triển của địa phương.

Đề cập cơ chế cho Hà Nội và TPHCM, Chủ tịch Quốc hội cho rằng đây là hai đô thị đầu tàu, đóng góp rất lớn cho nền kinh tế nhưng đang chịu áp lực rất lớn về nhu cầu đầu tư hạ tầng, giao thông, chống ngập, xử lý chất thải và bảo đảm an sinh xã hội. Trong khi nhu cầu vốn cho các tuyến vành đai, hệ thống đường sắt đô thị, metro và các dự án hạ tầng chiến lược trong 10-20 năm tới rất lớn, khả năng đáp ứng từ nguồn ngân sách hiện nay còn hạn chế.

Bên cạnh đó, thẩm quyền huy động vốn, quyết định các công cụ tài chính và khả năng tạo nguồn thu mới của địa phương vẫn chịu nhiều ràng buộc từ các luật chuyên ngành.

Từ thực tế này, Chủ tịch Quốc hội gợi mở nghiên cứu một số cơ chế mạnh hơn như khai thác nguồn lực từ đất đai gắn với phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD); mở rộng dư địa vay phù hợp với năng lực tài chính; đa dạng hóa công cụ huy động vốn; tăng quyền chủ động ngân sách và khả năng tạo nguồn thu mới; đồng thời xây dựng cơ chế ngân sách thuận lợi hơn cho liên kết vùng.

Một hướng khác được Chủ tịch Quốc hội đề cập là chuyển từ việc chỉ khống chế cứng bằng trần nợ sang kiểm soát bằng các chỉ số an toàn tài chính, gắn với năng lực trả nợ và hiệu quả sử dụng vốn.