Hà Nội ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình: “Chìa khóa” mở ra nền kinh tế xanh và phát triển bền vững

Phó Chủ tịch UBND Thành phố Trương Việt Dũng vừa ký ban hành Kế hoạch số 359/KH-UBND ngày 23/9/2026, triển khai Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình trên địa bàn Thủ đô đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050.

Dưới lăng kính kinh tế môi trường, đây không chỉ là một kế hoạch nâng tầm y tế hay công nghiệp, mà còn là bước đi chiến lược, đưa công nghệ bức xạ và hạt nhân trở thành công cụ đắc lực trong quản lý tài nguyên, bảo vệ sinh thái và kiến tạo nền kinh tế xanh.

Định hình hệ sinh thái công nghệ phục vụ kinh tế xanh

Theo Kế hoạch, đến năm 2030, Hà Nội phát triển mạng lưới cơ sở y tế với các chuyên ngành điện quang, y học hạt nhân, ung bướu - xạ trị, có đầy đủ trang thiết bị phù hợp theo quy hoạch và đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh của người dân; khuyến khích đầu tư, xã hội hóa các cơ sở có thiết bị chẩn đoán, điều trị bệnh tiên tiến và hiện đại; ưu tiên các cơ sở có đủ điều kiện về nhân lực, hạ tầng và an toàn bức xạ. Nâng cao hiệu quả, bảo đảm chất lượng và an toàn bức xạ trong chẩn đoán, điều trị bệnh.

Nghiên cứu, tiếp thu, sử dụng các công nghệ mới về ứng dụng bức xạ và đồng vị phóng xạ trong các lĩnh vực chiếu xạ công nghiệp, kiểm tra không phá hủy, kỹ thuật soi chiếu, hệ điều khiển hạt nhân; chú trọng các công nghệ có nhu cầu sử dụng lớn, tính cạnh tranh cao. Tăng cường ứng dụng bức xạ và đồng vị phóng xạ trong nông nghiệp, ưu tiên chọn tạo giống, kiểm soát sinh vật gây hại, bảo quản và kiểm dịch nông sản; từng bước mở rộng số lượng mô hình, sản phẩm và cơ sở ứng dụng phù hợp với nhu cầu thực tiễn của Thành phố. 100% các cơ sở bức xạ hoặc có hoạt động ứng dụng năng lượng nguyên tử được quản lý trên nền tảng số.

Đến năm 2035, xây dựng cơ chế hỗ trợ, khuyến khích phát triển, xã hội hóa đối với các cơ sở sử dụng các kỹ thuật và công nghệ ứng dụng bức xạ và đồng vị phóng xạ trong các lĩnh vực: y tế, công nghiệp, nông nghiệp, tài nguyên và môi trường.

Tầm nhìn đến năm 2050, Hà Nội phấn đấu là một trong những trung tâm y tế lớn, ưu tiên phát triển chuyên ngành điện quang, y học hạt nhân, ung bướu - xạ trị và có ứng dụng AI trong chẩn đoán, điều trị bệnh; là trung tâm khoa học - công nghệ có tiềm lực, trình độ khoa học và công nghệ về bức xạ, hạt nhân. Phát triển chương trình hỗ trợ các doanh nghiệp nghiên cứu, chuyển giao, ứng dụng kỹ thuật, công nghệ bức xạ, nhằm hình thành hệ sinh thái nghiên cứu, ứng dụng, dịch vụ kỹ thuật và chuyển giao công nghệ bức xạ, kỹ thuật hạt nhân góp phần phát triển kinh tế xanh và bền vững của Thành phố. Tiến tới làm chủ công nghệ bức xạ và kỹ thuật hạt nhân tiên tiến trong y tế, công nghiệp, nông nghiệp, tài nguyên và môi trường, đóng góp hiệu quả cho phát triển kinh tế - xã hội. Xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu an toàn bức xạ, kết hợp nền tảng giám sát và AI để cảnh báo.

Ảnh minh họa.

Có thể thấy, xuyên suốt Kế hoạch số 359/KH-UBND, mục tiêu hướng tới sự phát triển bền vững được thể hiện rất rõ nét. Tầm nhìn đến năm 2050 của Hà Nội chỉ rõ việc phát triển chương trình hỗ trợ các doanh nghiệp nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng công nghệ bức xạ.

Đáng chú ý, thành phố đặt mục tiêu hình thành một hệ sinh thái nghiên cứu, ứng dụng, dịch vụ kỹ thuật và chuyển giao công nghệ bức xạ, kỹ thuật hạt nhân nhằm góp phần trực tiếp vào quá trình phát triển kinh tế xanh và bền vững. Việc đưa các công nghệ tiên tiến này vào đời sống kinh tế - xã hội được kỳ vọng sẽ tối ưu hóa sản xuất, giảm thiểu rác thải và nâng cao giá trị gia tăng cho các ngành công nghiệp.

Công cụ đắc lực trong quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Kế hoạch là hoàn thiện thể chế, tăng cường năng lực quản lý nhà nước về phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử, bảo đảm an toàn, an ninh. 100% thủ tục hành chính về khai báo, cấp giấy phép tiến hành công việc bức xạ, giấy đăng ký hoạt động dịch vụ hỗ trợ ứng dụng năng lượng nguyên tử, chứng chỉ nhân viên bức xạ, chứng chỉ hành nghề hoạt động dịch vụ hỗ trợ ứng dụng năng lượng nguyên tử và phê duyệt kế hoạch ứng phó sự cố bức xạ cấp cơ sở được thực hiện và lưu trữ trên nền tảng số theo quy định pháp luật.

Phát triển, ứng dụng bức xạ và đồng vị phóng xạ trong y tế, tăng cường các thiết bị tiên tiến, hiện đại ứng dụng bức xạ và đồng vị phóng xạ phục vụ chẩn đoán, điều trị các bệnh hiểm nghèo, như: ung thư, tim mạch, tiêu hóa, hô hấp trên cả 3 lĩnh vực điện quang, y học hạt nhân, xạ trị theo nhu cầu khám chữa bệnh. Sử dụng công nghệ tiên tiến ứng dụng bức xạ và đồng vị phóng xạ trong các lĩnh vực chiếu xạ công nghiệp, kiểm tra không phá hủy, kỹ thuật soi chiếu, hệ điều khiển hạt nhân, phục vụ nhu cầu sản xuất trong công nghiệp và các ngành kinh tế - kỹ thuật khác.

Phát triển các cơ sở nghiên cứu, ứng dụng bức xạ và đồng vị phóng xạ tại các vùng nông nghiệp trọng điểm của Thành phố; hình thành các nhóm nghiên cứu về ứng dụng bức xạ và đồng vị phóng xạ trong chọn tạo giống cây trồng, kiểm soát côn trùng, sinh vật gây hại. Sử dụng và phát triển kỹ thuật hạt nhân và công nghệ bức xạ phục vụ cho công tác điều tra, đánh giá, thăm dò khoáng sản, tài nguyên nước, quản lý nguồn nước, nghiên cứu sa bồi cửa sông, lòng hồ, bảo vệ môi trường; đánh giá an toàn đê, đập, dự báo và phòng ngừa thiên tai.

Phát triển tiềm lực khoa học và công nghệ hạt nhân, bảo đảm an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân và an ninh hạt nhân. Tăng cường hợp tác nghiên cứu khoa học, liên doanh liên kết giữa các cơ sở ứng dụng, các viện nghiên cứu, trường đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp phục vụ phát triển nguồn nhân lực, ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ, ứng dụng có hiệu quả các kết quả nghiên cứu vào quá trình sản xuất kinh doanh của các cơ sở, doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử.

Xây dựng, tổ chức và triển khai chương trình đào tạo, phát triển nguồn nhân lực tập trung vào các nhóm: quản lý nhà nước, nghiên cứu, triển khai, ứng dụng và hỗ trợ kỹ thuật phục vụ phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử, bảo đảm an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân và an ninh hạt nhân.

Xây dựng, cập nhật, chuẩn hóa cơ sở dữ liệu và nền tảng số quản lý các cơ sở bức xạ, nguồn phóng xạ, thiết bị bức xạ nhằm tăng cường hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước; cấp phép, giám sát an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân và an ninh hạt nhân, cảnh báo và ứng phó sự cố, kết nối liên thông giữa các sở, ngành, địa phương và doanh nghiệp. Đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo trong chẩn đoán, điều trị và quản lý tại các cơ sở y học hạt nhân, xạ trị và điện quang, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc bệnh nhân.

Tổ chức các chiến dịch truyền thông đa phương tiện để nâng cao nhận thức, tạo sự đồng thuận của nhân dân về ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình. Đưa nội dung giáo dục về năng lượng nguyên tử và an toàn bức xạ vào các chương trình học, ngoại khóa phù hợp trong các cấp học, phù hợp với chương trình giáo dục phổ thông và hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Ảnh minh họa. 

Điểm nhấn của Kế hoạch số 359/KH-UBND đối với lĩnh vực môi trường là việc cụ thể hóa ứng dụng năng lượng nguyên tử vào công tác bảo vệ sinh thái. Theo nội dung Kế hoạch, Thành phố chỉ đạo sử dụng và phát triển kỹ thuật hạt nhân, công nghệ bức xạ phục vụ cho công tác điều tra, đánh giá, thăm dò khoáng sản và tài nguyên nước.

Việc ứng dụng công nghệ này sẽ mang lại những thông số chính xác trong quản lý nguồn nước và nghiên cứu sa bồi cửa sông, lòng hồ; phục vụ trực tiếp cho công tác bảo vệ môi trường; đánh giá an toàn đê, đập, đồng thời tăng cường khả năng dự báo và phòng ngừa thiên tai.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang tác động mạnh mẽ đến các đô thị lớn như Hà Nội, việc làm chủ các công nghệ tiên tiến này sẽ giúp chính quyền có những quyết sách quy hoạch không gian, quản lý đô thị và bảo vệ nguồn nước một cách khoa học, tiết kiệm chi phí và thân thiện với môi trường hơn.

Đối với mảng nông nghiệp, Kế hoạch đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ tăng cường ứng dụng bức xạ và đồng vị phóng xạ. Thành phố ưu tiên các ứng dụng trong chọn tạo giống cây trồng, kiểm soát côn trùng và sinh vật gây hại, bảo quản và kiểm dịch nông sản.

Việc sử dụng bức xạ để kiểm soát sinh vật gây hại thay thế dần các loại thuốc bảo vệ thực vật hóa học là một bước tiến lớn, giúp giảm thiểu ô nhiễm đất và nước, bảo vệ hệ sinh thái nông nghiệp và cung cấp nguồn thực phẩm sạch. Kế hoạch cũng định hướng phát triển các cơ sở nghiên cứu, ứng dụng tại các vùng nông nghiệp trọng điểm, hình thành các nhóm nghiên cứu chuyên sâu về lĩnh vực này.

Hiện thực hóa chiến lược quốc gia

Việc Hà Nội chủ động đưa công nghệ bức xạ, hạt nhân vào quy hoạch quản lý tài nguyên, môi trường và nông nghiệp chứng tỏ tư duy quản lý hiện đại, sẵn sàng làm chủ công nghệ lõi để phát triển bền vững. Đây chính là bước đệm để hiện thực hóa các cam kết về bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế xanh mà Thủ đô và cả nước đang quyết tâm theo đuổi.

Trước đó, ngày 16/3/2026, Thủ tướng Chính phủ ký ban hành Quyết định số 438/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050.

Mục tiêu tổng quát của Quyết định số 438 là phát triển năng lượng nguyên tử thành một ngành kinh tế - kỹ thuật nhằm phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường, an ninh năng lượng. Chiến lược cũng góp phần đạt mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Đối với phát triển điện hạt nhân, Quyết định yêu cầu triển khai các dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 bảo đảm an toàn, hiệu quả. Chính phủ cũng định hướng triển khai các dự án nhà máy điện hạt nhân sử dụng công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR). Tầm nhìn đến năm 2050, điện hạt nhân sẽ đóng góp khoảng 6-8% tổng sản lượng điện quốc gia.

Đối với ứng dụng trong y tế, Chiến lược đặt mục tiêu y học bức xạ của Việt Nam đạt trình độ tiên tiến trong các nước ASEAN; phát triển mạng lưới cơ sở y tế chuyên ngành điện quang, y học hạt nhân và ung bướu - xạ trị.

Về ứng dụng trong nông nghiệp và công nghiệp, Chiến lược yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ bức xạ để chọn tạo giống cây trồng, kiểm soát côn trùng, bảo vệ thực vật và chiếu xạ kiểm dịch. Trong công nghiệp, làm chủ các công nghệ kiểm tra không phá hủy, kỹ thuật soi chiếu và chiếu xạ công nghiệp thay thế cho nhập khẩu.

Trong lĩnh vực tài nguyên và môi trường, ứng dụng công nghệ bức xạ và đồng vị phóng xạ trong quan trắc khí tượng, thủy văn và quản lý tài nguyên nước. Kỹ thuật này sẽ được dùng để kiểm soát, xử lý chất thải, đánh giá ô nhiễm môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu.

Trong chuyển đổi số và quản lý nhà nước, Chiến lược yêu cầu xây dựng nền tảng số về an toàn bức xạ, kết nối liên thông giữa các bộ, ngành và địa phương; đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản lý cơ sở bức xạ, chẩn đoán y tế và phân tích cảnh báo phóng xạ môi trường.

Có thể thấy, Kế hoạch số 359/KH-UBND của Hà Nội chính là hành động cụ thể hóa và thực thi Quyết định số 438/QĐ-TTg của Chính phủ trên địa bàn Thủ đô. Cả Chính phủ và TP Hà Nội đều thống nhất lộ trình phát triển với ba cột mốc quan trọng: mục tiêu đến năm 2030, mục tiêu đến năm 2035 và tầm nhìn chiến lược đến năm 2050.

Việc Hà Nội ban hành kế hoạch thực thi cho thấy sự chủ động của địa phương nhằm đáp ứng yêu cầu của Chính phủ đối với UBND cấp tỉnh trong việc lồng ghép chiến lược nguyên tử vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Quyết định của Chính phủ yêu cầu phát triển mạng lưới y tế chuyên ngành điện quang, y học hạt nhân và tăng cường trang thiết bị chẩn đoán, điều trị ung thư. Hà Nội đã hiện thực hóa chỉ đạo này bằng mục tiêu phấn đấu trở thành trung tâm y tế lớn đến năm 2050, ưu tiên điện quang, y học hạt nhân và đặc biệt là đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào chẩn đoán, điều trị. Hà Nội cam kết phát triển các trang thiết bị hiện đại để điều trị các bệnh hiểm nghèo như ung thư, tim mạch, tiêu hóa, hô hấp.

Về nông nghiệp, Chính phủ đặt mục tiêu ứng dụng bức xạ trong chọn tạo giống và kiểm soát sinh vật gây hại, giữ vững vị trí số 1 Đông Nam Á về chọn tạo giống đột biến. Hà Nội triển khai bằng việc ưu tiên ứng dụng đồng vị phóng xạ trong chọn tạo giống, bảo quản nông sản và hình thành các nhóm nghiên cứu nông nghiệp trọng điểm trên địa bàn.

Về môi trường, Chính phủ chỉ đạo sử dụng kỹ thuật hạt nhân để quản lý nguồn nước, nghiên cứu sa bồi cửa sông, bến cảng, lòng hồ và đánh giá an toàn đê đập. Hà Nội đưa các nhiệm vụ này vào Kế hoạch của Thành phố nhằm thăm dò tài nguyên nước, nghiên cứu sa bồi, bảo vệ môi trường và dự báo phòng ngừa thiên tai. Đây là minh chứng rõ nhất cho việc Hà Nội sử dụng công nghệ cao để giải quyết các bài toán sinh thái của một siêu đô thị.

Quyết định 438 yêu cầu xây dựng nền tảng số liên thông cấp phép, giám sát an toàn bức xạ và cảnh báo sự cố kết hợp AI. Hà Nội đã lượng hóa mục tiêu này thành những con số “biết nói”: Đến năm 2030, 100% các cơ sở bức xạ được quản lý trên nền tảng số. Đồng thời, 100% thủ tục hành chính liên quan đến cấp phép bức xạ, chứng chỉ nhân viên và kế hoạch ứng phó sự cố sẽ được thực hiện và lưu trữ trên nền tảng số. Hà Nội cũng khẳng định sẽ kết hợp nền tảng giám sát và AI để cảnh báo theo đúng tinh thần của Chính phủ.

Kế hoạch số 359/KH-UBND của Hà Nội không dừng lại ở định hướng chung chung mà là sự chuyển hóa Quyết định số 438/QĐ-TTg của Chính phủ vào đặc thù của Thủ đô. Từ một chiến lược tầm vĩ mô của quốc gia về năng lượng nguyên tử, Hà Nội đã biến nó thành công cụ thực tiễn để kiến tạo một hệ sinh thái y tế thông minh, một nền nông nghiệp sinh thái an toàn và một cơ chế quản lý môi trường, đô thị phát triển bền vững theo xu hướng kinh tế xanh - kinh tế tuần hoàn.