Hạ tầng bứt tốc, du lịch hưởng lợi đến đâu?

Đồng Nai là một trong những địa phương đứng đầu cả nước về số lượng các tuyến cao tốc đi qua. Ảnh: Báo Nhân Dân

Đường mở tới đâu, không gian du lịch mở tới đó

Hiếm có giai đoạn nào hạ tầng giao thông lại tạo ra nhiều kỳ vọng cho ngành du lịch như hiện nay.

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, trong 6 tháng đầu năm, cả nước đã hoàn thành và đưa vào khai thác 395km đường bộ cao tốc, qua đó nối thông toàn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông từ Lạng Sơn đến Cà Mau, nâng tổng chiều dài cao tốc lên 3.345km. Cùng với đó là 219km đường mới, 212km quốc lộ được nâng cấp, cải tạo; khoảng 1.701km đường ven biển đã đưa vào sử dụng.

Đối với du lịch, đây không đơn thuần là những con số về giao thông.

Việc hoàn thiện trục Bắc - Nam giúp rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển giữa các vùng, mở rộng lựa chọn cho khách du lịch tự lái - xu hướng tăng trưởng rất nhanh những năm gần đây. Hệ thống đường ven biển cũng từng bước hình thành chuỗi kết nối các điểm đến từ Quảng Ninh, miền Trung đến Nam Bộ, tạo điều kiện phát triển các tour liên vùng thay vì khai thác riêng lẻ từng địa phương.

Không chỉ đường bộ, các dự án hàng không cũng được đẩy nhanh. Bộ Xây dựng đang tập trung theo dõi, thúc đẩy các công trình trọng điểm như Long Thành, Phú Quốc, Gia Bình, Cà Mau; đồng thời đã phê duyệt 13 quy hoạch cảng hàng không, trong đó có nhiều sân bay gắn với các trung tâm du lịch lớn như Cam Ranh, Vân Đồn, Phú Quốc, Liên Khương, Đà Nẵng.

Ở lĩnh vực hàng hải, nhiều cảng cửa ngõ như Liên Chiểu, Cái Mép Hạ, Lạch Huyện, Gemalink giai đoạn 2... cũng được thúc đẩy đầu tư, mở thêm dư địa phát triển du lịch tàu biển - phân khúc Việt Nam còn nhiều tiềm năng nhưng chưa khai thác tương xứng.

Những chuyển động về hạ tầng phần nào phản ánh qua kết quả vận tải. Sáu tháng đầu năm, vận tải hành khách đạt hơn 3,4 tỉ lượt, tăng 18,8%, trong khi luân chuyển hành khách tăng 12,2%, cho thấy nhu cầu đi lại, nghỉ dưỡng và du lịch tiếp tục phục hồi mạnh.

Những con số đáng chú ý

395km cao tốc mới đưa vào khai thác.
3.345km cao tốc trên toàn quốc.
1.701km đường ven biển đã hoàn thành.
13 quy hoạch cảng hàng không được phê duyệt.
Vận tải hành khách tăng 18,8%.
Luân chuyển hành khách tăng 12,2%.

Bức tranh chưa hoàn toàn màu hồng

Tuy nhiên, nếu nhìn kỹ vào chính báo cáo của Bộ Xây dựng, đằng sau những thành quả vẫn còn nhiều "nút thắt" khiến hiệu quả lan tỏa đến du lịch chưa như kỳ vọng.

Đáng chú ý nhất là tiến độ các dự án.

Theo kế hoạch năm 2026, có 34 dự án giao thông phải hoàn thành nhưng đến hết 6 tháng đầu năm mới có 4 dự án hoàn thành, còn 30 dự án vẫn đang thi công. Trong số này, nhiều dự án được chính Bộ Xây dựng thừa nhận chậm tiến độ so với kế hoạch.

Không ít công trình có ý nghĩa lớn đối với phát triển du lịch vẫn chưa đạt yêu cầu về tiến độ.

Các tuyến như La Sơn - Hòa Liên, Quốc lộ 14B, đường Hồ Chí Minh đoạn Chợ Chu - ngã ba Trung Sơn, Quốc lộ 46 đoạn TP. Vinh (cũ) - Nam Đàn hay các dự án Tân Phú - Bảo Lộc, Bảo Lộc - Liên Khương... đều được báo cáo là chậm hoặc giải ngân rất thấp. Đây đều là những tuyến có vai trò mở rộng khả năng tiếp cận các điểm đến ở Tây Nguyên, duyên hải miền Trung và Đông Nam Bộ.

Một số dự án khác như TP.HCM - Mộc Bài hay TP.HCM - Chơn Thành mới ở giai đoạn huy động máy móc, bóc hữu cơ, san gạt mặt bằng và hầu như chưa giải ngân vốn năm 2026. Điều đó đồng nghĩa nhiều kỳ vọng về mở rộng không gian du lịch vùng vẫn sẽ phải chờ thêm.

Tiến độ giải ngân đầu tư công cũng là vấn đề đáng chú ý.

Sau khi loại trừ phần vốn đang đề nghị điều chỉnh, tỉ lệ giải ngân của Bộ Xây dựng mới đạt khoảng 22,6%. Đây là con số chưa tương xứng với quy mô vốn được giao và cũng phản ánh khoảng cách khá lớn giữa kế hoạch và triển khai thực tế.

Có thể thấy, thách thức hiện nay không còn nằm ở việc thiếu quy hoạch hay thiếu dự án, mà là làm sao biến các kế hoạch trên giấy thành những công trình hoàn chỉnh đúng tiến độ.

Những "điểm nghẽn" đáng chú ý

34 dự án dự kiến hoàn thành trong năm nhưng mới hoàn thành 4.
Nhiều tuyến cao tốc, quốc lộ vẫn chậm tiến độ.
Một số dự án mới ở giai đoạn giải phóng mặt bằng hoặc khởi động thi công.
Tỉ lệ giải ngân đầu tư công mới đạt khoảng 22,6%.
Hạ tầng kết nối nhiều vùng du lịch trọng điểm vẫn chưa đồng bộ.

Du lịch cần nhiều hơn những kilomet cao tốc

Hạ tầng giao thông luôn là điều kiện tiên quyết của phát triển du lịch, nhưng chưa bao giờ là điều kiện đủ.

Một tuyến cao tốc có thể đưa du khách đến gần địa phương hơn, song trải nghiệm du lịch chỉ thực sự hoàn chỉnh khi có hệ thống đường kết nối vào điểm đến, bến xe, bãi đỗ, giao thông công cộng, cảnh quan đô thị, cấp thoát nước, không gian công cộng và các dịch vụ hỗ trợ.

Ở góc độ này, báo cáo của Bộ Xây dựng cũng cho thấy nhiều việc vẫn đang trong giai đoạn chuẩn bị. Bộ đang xây dựng các quy chuẩn về bãi đỗ xe, công viên, cây xanh, phát triển không gian ngầm, chống ngập đô thị, đồng thời số hóa dữ liệu hạ tầng kỹ thuật và quản lý đô thị. Đến nay, tỉ lệ người dân đô thị được cấp nước sạch đạt khoảng 95%, song tỉ lệ nước thải được thu gom mới ở mức trên 18% - một chỉ số cho thấy chất lượng hạ tầng môi trường tại nhiều đô thị vẫn còn dư địa cải thiện.

Đối với du lịch, những hạ tầng "mềm" này có ý nghĩa không kém những cây cầu hay tuyến cao tốc. Bởi sức cạnh tranh của một điểm đến không chỉ được quyết định bởi thời gian di chuyển, mà còn bởi chất lượng môi trường, không gian công cộng và trải nghiệm của du khách sau khi đặt chân tới.

Có thể nói, 6 tháng đầu năm 2026 ghi nhận bước tiến đáng kể của ngành xây dựng trong phát triển hạ tầng.

Nhưng với du lịch, thành công không được đo bằng số kilomet cao tốc hay số dự án khởi công, mà bằng việc những công trình ấy có thực sự đưa thêm dòng khách, dòng vốn và cơ hội phát triển đến các điểm đến hay không. Chừng nào nhiều dự án vẫn chậm tiến độ, giải ngân còn ì ạch và các "mắt xích" kết nối vẫn dang dở, thì lợi thế hạ tầng vẫn chưa thể chuyển hóa trọn vẹn thành sức cạnh tranh của du lịch Việt Nam.