Hạ tầng số nông nghiệp và môi trường

Các sản phẩm của Hợp tác xã sản xuất và tiêu thụ dược liệu Yên Sơn (thành phố Tam Điệp, tỉnh Ninh Bình) tăng mạnh về số lượng bán ra thị trường nhờ thực hiện truy xuất nguồn gốc. (Ảnh: Hà An)

Theo báo cáo của Cục Chuyển đổi số (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), chuyển đổi kép là sự kết hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa chuyển đổi số (bao gồm: Hạ tầng kỹ thuật số; kho tài nguyên dữ liệu quốc gia; công nghệ AI, IoT, Blockchain, Digital Twin; nền tảng điện toán đám mây…) và chuyển đổi xanh (nông nghiệp sinh thái tuần hoàn; giảm phát thải khí nhà kính; bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên; kinh tế phát thải thấp…).

Xây dựng hạ tầng số ngành nông nghiệp và môi trường căn cứ định hướng chiến lược từ Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Ngoài ra, còn có cơ sở từ Luật Giao dịch điện tử (sửa đổi năm 2023); Luật Dữ liệu (hiệu lực từ năm 2024); Luật Công nghiệp công nghệ số (ban hành 2025), đây là hành lang pháp lý đồng bộ, minh bạch, vững chắc cho quá trình chuyển đổi số toàn diện và định hướng phát triển bền vững cho ngành.

Trên cơ sở đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành các quyết định mang tính chiến lược, định hướng và tầm nhìn dài hạn. Theo đó, đến năm 2030, tỷ trọng kinh tế số nông nghiệp đạt 10% GDP; 100% dịch vụ công trực tuyến toàn trình; quản lý tài nguyên dựa trên dữ liệu thời gian thực; chuyển từ quản lý hành chính truyền thống sang quản trị phát triển chủ động; xây dựng cơ sở dữ liệu nguồn tài nguyên chiến lược; hình thành thị trường dữ liệu và thúc đẩy mở dữ liệu có kiểm soát…

Năm 2025 là năm đầu ngành nông nghiệp và môi trường xây dựng và triển khai hạ tầng dữ liệu số. Những kết quả đạt được khẳng định việc chuyển đổi số giúp giảm từ 15-20% chi phí vật tư trong khi năng suất tăng từ 10-15%.

Ngành cũng đã hoàn thiện 4/5 tiêu chí cơ sở dữ liệu trên nền tảng hạ tầng dùng chung của Bộ (môi trường, lâm nghiệp, viễn thám, thủy lợi). Mạng lưới internet vạn vật (IoT) giúp kiến tạo nông nghiệp chính xác và thu thập dữ liệu về đất, nguồn nước theo thời gian thực giúp xác định và bảo vệ nguồn nước ngầm, giám sát chất lượng đất…

Trí tuệ nhân tạo (AI) giúp tối ưu hóa chuỗi cung ứng, đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật của thị trường nước ngoài; bảo vệ đa dạng sinh học và phát triển bền vững của môi trường tự nhiên.

Trong khi đó, Blockchain bảo đảm minh bạch nguồn gốc nông sản thông qua mã QR in trên bao bì sản phẩm, tạo “phần bù giá xanh” cho nông sản Việt Nam trên thị trường; số hóa quy trình đo đạc, báo cáo, thẩm định (MRV) phát thải khí nhà kính; công nghệ bản sao số (Digital Twin) quản trị rủi ro thiên tai bảo vệ vùng chuyên canh…

Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, nhưng những rào cản về thể chế tài chính và quy chuẩn kỹ thuật; thách thức về chất lượng dữ liệu và nhân lực số… Những vướng mắc trong quá trình đồng bộ hóa dữ liệu, văn bản hướng dẫn.

Anh Nguyễn Tường Hưng, Giám đốc kỹ thuật Công ty cổ phần Công nghệ nông nghiệp (Agri Tech) chia sẻ: “Đối với doanh nghiệp, thông tin là điều vô cùng quan trọng cho việc định hướng sản xuất, kinh doanh. Có được hạ tầng số đồng bộ và là nguồn mở là điều chúng tôi mong mỏi từ rất lâu rồi”.

Cục trưởng Chuyển đổi số Lê Phú Hà cho biết, Cục Chuyển đổi số sẽ hoàn thiện kho dữ liệu lớn Data Lakehouse; kiến trúc tiên tiến cho dữ liệu AI-Ready để phân tích quy hoạch, tối ưu sản xuất và cảnh báo thiên tai. Trong kế hoạch dài hạn, ngành sẽ hướng tới phát triển thị trường dữ liệu và dịch vụ dữ liệu mở.

Tuy nhiên, để làm được điều đó, ngành nông nghiệp và môi trường cần được tạo cơ chế hoàn thiện chính sách đối với nghiên cứu và ứng dụng các đề tài, dự án khoa học, triển khai linh hoạt các quy định kinh tế-kỹ thuật đặc thù cho hoạt động số hóa dữ liệu…