Hai cảng biển Việt Nam vào Top 20 thế giới: Cú bứt phá trên bản đồ hàng hải toàn cầu

Cảng biển Hải Phòng có màn bứt phá ngoạn mục trên bảng xếp hạng các cảng container có chỉ số hiệu suất hoạt động (CPPI) cao nhất toàn cầu.

Cảng biển Việt Nam đang viết lại vị thế trên tuyến hàng hải quốc tế

Chiều nắng rực rỡ tại khu bến cảng Lạch Huyện (Hải Phòng), những cẩu trục STS khổng lồ vươn cao trên nền trời, hoạt động không ngơi nghỉ. Xen giữa tiếng còi tàu vọng từ biển khơi là nhịp vận hành hối hả của máy móc, thiết bị, khi từng container được bốc dỡ liên tục từ các tàu hàng trọng tải hàng chục, hàng trăm nghìn tấn cập cảng. Mọi hoạt động diễn ra khẩn trương, nhịp nhàng và an toàn.

Trong nhịp chuyển động sôi động ấy, cảng biển Việt Nam vừa ghi thêm một dấu mốc đáng tự hào trên bản đồ hàng hải toàn cầu. Lần đầu tiên, hai đại diện của Việt Nam là cụm cảng Cái Mép và cảng biển Hải Phòng cùng góp mặt trong Top 20 cảng container hoạt động hiệu quả nhất thế giới.

Theo Chỉ số hiệu suất cảng container (CPPI) 2025 do Ngân hàng Thế giới và S&P Global Market Intelligence công bố, trong số hơn 400 cảng container toàn cầu được xếp hạng, cụm cảng Cái Mép đứng thứ 11 với 122 điểm, trong khi cảng biển Hải Phòng xếp thứ 13 với số điểm tương đương. Kết quả này đưa hai cảng biển Việt Nam vượt qua nhiều tên tuổi lớn trong ngành hàng hải quốc tế như Tanjung Pelepas (Malaysia), Kaohsiung (Đài Loan, Trung Quốc) hay Port Said (Ai Cập).

Đáng chú ý, Hải Phòng nổi lên như một hiện tượng về tốc độ tăng trưởng và cải thiện hiệu quả khai thác. Nếu năm 2024, cảng biển này đứng ở vị trí thứ 30 trên bảng xếp hạng CPPI, thì chỉ sau một năm đã bứt phá ngoạn mục lên vị trí thứ 13.

Nhìn rộng hơn trong giai đoạn 2020 - 2025, Hải Phòng nằm trong nhóm 20 cảng có mức cải thiện chỉ số CPPI mạnh nhất thế giới. Từ mức 70 điểm vào năm 2020, cảng biển này đã vươn lên 122 điểm vào năm 2025, phản ánh rõ nét sự nâng cấp đồng bộ về hạ tầng, năng lực khai thác, chất lượng dịch vụ và tính chuyên nghiệp trong vận hành.

Động lực tăng trưởng được thể hiện qua những con số ấn tượng. Theo Cảng vụ Hàng hải Hải Phòng, năm 2025, tổng sản lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng biển Hải Phòng đạt hơn 115,6 triệu tấn, tăng 8,7% so với năm trước; riêng hàng container đạt 8,35 triệu TEU, tăng 12,9%. Tổng số lượt tàu thuyền ra, vào cảng đạt 41.520 lượt, tăng 11%.

Ông Bùi Nguyên Khôi, Giám đốc Cảng vụ Hàng hải Hải Phòng, cho biết những kết quả trên phản ánh sự phát triển mạnh mẽ của hoạt động hàng hải tại khu vực, ngay cả trong bối cảnh xung đột địa chính trị và căng thẳng thương mại tiếp tục tác động đến chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ở phía Nam, cụm cảng Cái Mép cũng đang khẳng định vai trò cửa ngõ hàng hải chiến lược của Việt Nam. Theo đánh giá của Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, nhiều bến cảng tại đây được đầu tư hiện đại, đồng bộ và có khả năng tiếp nhận các tàu mẹ cỡ lớn hàng đầu thế giới.

Các cảng như CMIT, Tân Cảng Cái Mép hay Gemalink đã đón thành công những tàu container có sức chở từ 14.000 đến hơn 24.000 TEU, vận chuyển hàng hóa trực tiếp tới châu Âu, Bắc Âu và bờ Đông, bờ Tây nước Mỹ mà không cần trung chuyển qua các cảng trong khu vực như Singapore, Hong Kong hay Thái Lan.

Từ Cái Mép đến Lạch Huyện, những cảng nước sâu đang mở rộng cánh cửa để hàng hóa Việt Nam kết nối nhanh hơn, xa hơn với thế giới, đưa Việt Nam từng bước trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng và mạng lưới hàng hải toàn cầu.

Những năm qua, Cục Hàng hải và Đường thủy VN đã chủ động triển khai nhiều giải pháp chiến lược nhằm khai thác tối đa hiệu quả hệ thống hạ tầng hiện có, đồng thời tăng sức hấp dẫn đối với các tuyến vận tải quốc tế mới. Công tác điều phối tàu thuyền được thực hiện khoa học, linh hoạt trên nền tảng ứng dụng công nghệ và dữ liệu số, góp phần nâng cao năng lực khai thác, rút ngắn thời gian quay vòng tàu và tạo bước đột phá về hiệu quả vận hành tại các cảng biển.
Thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị, điều hành, đồng thời rà soát tổng thể hệ thống cảng biển để tối ưu hóa hiệu quả khai thác. Mục tiêu không chỉ là duy trì đà tăng trưởng, mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh, đưa cảng biển Việt Nam vươn lên những vị trí cao hơn trên bản đồ hàng hải toàn cầu.

Ông Lê Đỗ Mười, Cục trưởng Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam

Thành tích của các cảng biển là minh chứng cho nỗ lực trong công tác quản lý, đầu tư và sự phối hợp nhịp nhàng của nhiều đơn vị liên quan, từ các cảng vụ hàng hải, doanh nghiệp cảng, hoa tiêu, bảo đảm an toàn hàng hải, hải quan, biên phòng... (Ảnh: CMIT).

Đầu tư bài bản, quản trị hiện đại là công thức thành công

Chỉ số hiệu suất cảng container (CPPI) được xây dựng dựa trên các tiêu chí cốt lõi như thời gian tàu từ luồng vào cảng, thời gian neo đậu làm hàng và thời gian tàu rời cảng quay trở lại luồng. Vì vậy, việc hai cảng biển của Việt Nam lần đầu tiên lọt Top 20 thế giới không phải là kết quả của may mắn, mà phản ánh một quá trình đầu tư bài bản, chuyển dịch chiến lược về hạ tầng và đổi mới tư duy quản lý.

Theo các chuyên gia, yếu tố then chốt tạo nên bước nhảy vọt của cảng biển Việt Nam chính là định hướng phát triển các cảng nước sâu.

Ông Nguyễn Xuân Kỳ, Tổng Thư ký Hiệp hội Cảng biển Việt Nam (VPA), cho rằng thành tích của ngành hàng hải Việt Nam hôm nay trước hết là thành công của các cảng nước sâu. Trong đó, Cái Mép là cửa ngõ nước sâu chiến lược ở phía Nam, còn Lạch Huyện là động lực tăng trưởng mới của Hải Phòng và khu vực phía Bắc.

Ông Kỳ phân tích, trước đây hệ thống cảng Hải Phòng chủ yếu nằm trong sông, tàu thuyền ra vào phụ thuộc nhiều vào thủy triều và điều kiện luồng lạch, khiến thời gian tiếp cận cảng kéo dài. Đây cũng là nguyên nhân khiến cảng biển Hải Phòng nhiều năm chưa cải thiện đáng kể vị trí trên bảng xếp hạng CPPI.

Bước ngoặt xuất hiện từ năm 2025, khi khu bến Lạch Huyện đưa vào khai thác đồng thời 6 bến cảng, nâng công suất khu vực lên gấp ba lần. Nhờ lợi thế nước sâu, các tàu trọng tải lớn có thể cập cảng trực tiếp, giảm đáng kể thời gian chờ đợi và không cần trung chuyển qua các cảng trung gian.

Năm 2025, sản lượng hàng hóa thông qua khu vực Lạch Huyện đạt 19,1 triệu tấn, tương đương khoảng 2,3 triệu TEU. Chỉ trong 5 tháng đầu năm 2026, con số này đã vượt 10 triệu tấn, tương đương hơn 1,1 triệu TEU, cho thấy dư địa tăng trưởng rất lớn của cửa ngõ hàng hải phía Bắc.

Ở phía Nam, cụm cảng Cái Mép với lợi thế luồng hàng hải sâu tới -15,5 m tiếp tục duy trì hiệu quả khai thác ổn định. Đây là một trong số ít cảng trong khu vực có khả năng tiếp nhận các siêu tàu container và khai thác các tuyến vận tải trực tiếp đến châu Âu và Mỹ mà không cần trung chuyển. Năng suất xếp dỡ tại Cái Mép hiện tiệm cận, thậm chí ở một số thời điểm vượt mức trung bình của nhiều cảng quốc tế.

Tuy nhiên, hiệu suất cảng không chỉ được quyết định bởi tốc độ bốc dỡ hàng hóa. Đằng sau những con số ấn tượng là sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp cảng, hoa tiêu hàng hải, đơn vị logistics và hải quan trong toàn bộ chuỗi vận hành.

Ông Bùi Nguyên Khôi, Giám đốc Cảng vụ Hàng hải Hải Phòng, đánh giá thành quả đạt được là kết tinh từ nỗ lực chung của cộng đồng doanh nghiệp và sự đồng hành sát sao của các cơ quan quản lý nhà nước.

"Các doanh nghiệp đã chủ động đầu tư nâng cấp hạ tầng, cải tiến dịch vụ, trong khi các cơ quan quản lý luôn hỗ trợ, đồng hành, bảo đảm an toàn, an ninh hàng hải và tạo điều kiện thuận lợi nhất cho hoạt động sản xuất, kinh doanh", ông Khôi nhấn mạnh.

Theo ông Khôi, đây chính là nền tảng giúp Hải Phòng giữ vững vai trò cửa ngõ hàng hải quốc tế quan trọng, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế của thành phố và cả nước.

Một trong những yếu tố tạo nên sự thay đổi rõ nét là quá trình cải cách thủ tục hành chính theo hướng số hóa. Từ những bộ hồ sơ giấy dày cộp và quy trình xử lý thủ công trước đây, các thủ tục hàng hải hiện đã được chuyển dịch mạnh mẽ lên nền tảng số, giúp đơn giản hóa quy trình, tăng tính minh bạch và rút ngắn đáng kể thời gian giải phóng tàu.

Khi công nghệ trở thành động lực mới cho quản trị cảng biển, hiệu quả vận hành không chỉ được đo bằng số lượng container xếp dỡ, mà còn bằng tốc độ kết nối và khả năng đáp ứng của cả hệ sinh thái logistics.

Các cảng biển có sự nâng cấp, đầu tư để tăng năng suất khai thác đáng kể (Ảnh: HTIT).

Bài toán giữ vững vị thế

Thế nhưng, phía sau niềm tự hào khi hai cảng biển Việt Nam lần đầu tiên góp mặt trong Top 20 cảng container hoạt động hiệu quả nhất thế giới vẫn còn không ít trăn trở. Những "nút thắt" về hạ tầng và cơ chế vận hành nếu không sớm được tháo gỡ có thể trở thành rào cản đối với mục tiêu duy trì và nâng cao vị thế của cảng biển Việt Nam trên bản đồ hàng hải toàn cầu.

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là vấn đề luồng lạch.

Tại Cái Mép, dù luồng hàng hải Cái Mép - Thị Vải đã được nâng cấp xuống độ sâu -15,5m vào năm 2024, song đến nay đã xuất hiện những dải cạn với độ sâu chỉ còn khoảng -14,3m. Trong bối cảnh nhu cầu khai thác ngày càng tăng, công suất của khu vực cảng cũng đang dần tiệm cận ngưỡng bão hòa.

Theo ông Phan Hoàng Vũ, Tổng giám đốc Công ty TNHH Liên doanh Dịch vụ Container Quốc tế Cảng Sài Gòn - SSA (SSIT), việc sản lượng hàng hóa và số chuyến tàu liên tục gia tăng cho thấy sức hấp dẫn ngày càng lớn của Cái Mép đối với các hãng tàu quốc tế. Đây vừa là cơ hội, vừa đặt ra yêu cầu cấp thiết về đầu tư hạ tầng và nâng cao năng lực phục vụ.

"Công tác duy tu, bảo đảm độ sâu luồng lạch cần được quan tâm đúng mức để tạo điều kiện thuận lợi cho tàu trọng tải lớn hoạt động ổn định, tối ưu hóa hiệu quả khai thác. Cùng với đó, việc đẩy mạnh kết nối hạ tầng, hiện đại hóa cơ sở vật chất và cải cách thủ tục hành chính theo hướng số hóa, minh bạch sẽ là động lực quan trọng nâng cao năng lực cạnh tranh của cảng biển Việt Nam", ông Vũ nhấn mạnh.

Tại Hải Phòng, hạ tầng hàng hải công cộng đã có nhiều chuyển biến tích cực. Toàn tuyến luồng từ vũng quay tàu Cảng container quốc tế Hải Phòng đến khu vực thượng lưu Đình Vũ đã đạt độ sâu -8,5m, giúp tàu thuyền ra vào không còn phụ thuộc vào thủy triều như trước.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh chóng của khu bến Lạch Huyện, áp lực lên hệ thống điều hành giao thông hàng hải cũng gia tăng đáng kể. Việc đồng loạt đưa vào khai thác các bến cảng có khả năng tiếp nhận tàu siêu lớn đặt ra yêu cầu cao hơn về điều phối tàu thuyền, bảo đảm an toàn hàng hải và duy trì sự thông suốt cho toàn bộ khu vực cảng biển Hải Phòng.

Theo lãnh đạo Cảng vụ Hàng hải Hải Phòng, bên cạnh đầu tư các bến cảng, cần đồng thời nâng cấp các hạ tầng hàng hải công cộng như vũng quay tàu, luồng hàng hải, vùng đón trả hoa tiêu cho tàu lớn và hệ thống giám sát, điều hành giao thông hàng hải (VTS) để đáp ứng lưu lượng tàu thuyền ngày càng tăng.

Có thể nói, cảng biển Việt Nam đang từng bước khẳng định vị thế trong chuỗi logistics và ngành hàng hải toàn cầu. Nhưng để giữ vững thành quả ấy, cần những giải pháp quyết liệt và đồng bộ hơn, từ duy tu, bảo dưỡng luồng lạch, hoàn thiện cơ chế, chính sách đến đẩy mạnh số hóa và tăng cường kết nối giữa các khâu trong chuỗi cung ứng.

Khi những "điểm nghẽn" được tháo gỡ, luồng hàng hải luôn được bảo đảm và các thủ tục vận hành tiếp tục được tối ưu hóa, cảng biển Việt Nam sẽ có thêm động lực để vươn xa hơn trên những tuyến thương mại quốc tế, khẳng định vai trò là cửa ngõ kết nối quan trọng của khu vực.