Hai cú sốc cùng lúc gây sức ép lên kinh tế châu Âu

Nắng nóng cực đoan

Mực nước sông xuống thấp bất thường ở châu Âu. Ảnh: Anadolu

Nhà sản xuất điện hạt nhân quốc doanh Nuclearelectrica của Romania ngày 13/8 bắt đầu ngắt lò phản ứng duy nhất đang vận hành khỏi lưới điện do mực nước sông Danube dùng để làm mát thiết bị đã xuống mức thấp kỷ lục. Romania đã ban bố tình trạng khẩn cấp về năng lượng trên toàn quốc trong tháng 8 và kêu gọi các doanh nghiệp, hộ gia đình tự nguyện giảm tiêu thụ điện.

Tại Pháp và Hungary, các nhà máy điện hạt nhân cũng phải giảm công suất do mực nước sông thấp và nhiệt độ cao. Tình trạng hạn hán còn làm gia tăng các vụ cháy rừng nghiêm trọng và tốn kém, đồng thời làm giảm sản lượng nông nghiệp, đe dọa đẩy giá lương thực tăng cao.

Theo ước tính của ngân hàng Triodos tại Hà Lan, mùa hè nóng như thiêu đốt ở châu Âu có thể khiến nền kinh tế khu vực thiệt hại 180 tỷ euro trong năm nay, tương đương 1% GDP và gần bằng toàn bộ mức tăng trưởng kinh tế dự kiến của Liên minh châu Âu (EU). Ngân hàng này cho biết trong báo cáo công bố tháng này: “Năng suất lao động giảm nhiều khả năng sẽ gây tác động kinh tế lớn nhất, cùng với những gián đoạn đối với nông nghiệp, năng lượng và giao thông”.

Nhiều khu vực ở châu Âu đang trải qua đợt nắng nóng thứ 5 trong năm nay. Một số khu vực ở Anh, Pháp, Tây Ban Nha và Italy đã được đặt dưới cảnh báo nắng nóng cực đoan. Đợt nắng nóng mới nhất diễn ra sau khi Tây Âu ghi nhận tháng 6 và tháng 7 nóng nhất từ trước đến nay. Tại Paris, thời tiết cực nóng khiến tháp Eiffel và bảo tàng Louvre phải đóng cửa sớm trong một số ngày.

Tuy nhiên, một số nhà phân tích cho rằng nắng nóng sẽ không tác động đáng kể đến tăng trưởng kinh tế trong năm nay, khi chỉ ra niềm tin kinh doanh được cải thiện trong tháng 7 và GDP tăng trong nửa đầu năm. Dù vậy, thời tiết nóng không phải mối đe dọa kinh tế duy nhất.

Người dân châu Âu cũng đứng trước nguy cơ hóa đơn năng lượng tăng trong mùa đông này khi giá khí đốt tự nhiên tăng. Giá hợp đồng khí đốt tự nhiên kỳ hạn chuẩn trong tuần này ở gần mức cao nhất kể từ khi chiến tranh Iran bắt đầu và gần gấp đôi so với cùng thời điểm năm ngoái.

Chiến tranh ở Trung Đông khiến nguồn hàng vận chuyển bằng đường biển trở nên khan hiếm hơn và do đó đắt đỏ hơn, làm gia tăng nguy cơ xảy ra cuộc khủng hoảng năng lượng khác. Nắng nóng gay gắt cũng làm nhu cầu sử dụng điều hòa tăng, kéo theo tiêu thụ khí đốt tăng vào thời điểm các kho dự trữ cần được bổ sung để chuẩn bị cho mùa đông.

Sông Danube không phải tuyến đường thủy quan trọng duy nhất ở châu Âu đang cạn nước do hạn hán kéo dài.

Tại Đức, nền kinh tế lớn nhất châu Âu, mực nước sông Rhine xuống mức thấp kỷ lục. Đây là tuyến vận tải quan trọng đối với các mặt hàng công nghiệp như thép và hóa chất. Theo các nhà kinh tế thuộc ngân hàng ING, tình trạng này có thể khiến tăng trưởng GDP của Đức giảm 0,3 điểm phần trăm trong năm nay. Đây sẽ là đòn giáng mạnh đối với nền kinh tế chỉ tăng trưởng dưới 1% mỗi năm.

Tập đoàn hóa chất BASF của Đức có thể không đáp ứng được đơn hàng đối với một số hợp chất hóa học do mực nước thấp trên sông Rhine đã hạn chế nguồn cung một số nguyên liệu quan trọng. BASF cho biết: “Chúng tôi đang chuyển khối lượng hàng hóa sang các phương thức vận tải thay thế như xe tải và đường sắt”. BASF cũng đang sử dụng thêm nhiều tàu được thiết kế chuyên biệt để hoạt động trên vùng nước nông. Một số bang của Đức đã tạm thời đình chỉ lệnh cấm xe tải lưu thông vào chủ nhật nhằm ứng phó khẩn cấp với nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng.

Hồi đầu năm, Ủy ban châu Âu cho biết các quốc gia thành viên EU cần đầu tư khoảng 70 tỷ euro mỗi năm cho đến năm 2050 để thích ứng với biến đổi khí hậu. Khoản chi này có thể thúc đẩy các nền kinh tế nhưng đồng thời cũng gây thêm sức ép lên ngân sách chính phủ vốn đang chịu nhiều căng thẳng.

Một số doanh nghiệp đã bắt đầu áp dụng những biện pháp thích ứng sáng tạo. Tại Anh, trang trại gia đình Rookery Farm đang thu hoạch mùa màng vào lúc 3 giờ sáng để bảo đảm độ ẩm cần thiết.

Giá năng lượng cao vào mùa đông

Cơ sở dự trữ khí đốt tự nhiên tại Zsana, Hungary. Ảnh: THX/TTXVN

Trong lúc châu Âu vật lộn với những đợt nắng nóng liên tiếp, khu vực này cũng đứng trước nguy cơ xảy ra khủng hoảng năng lượng vào mùa đông.

Các kho dự trữ khí đốt trên toàn EU mới được lấp đầy 59% tính đến ngày 11/8, thấp hơn nhiều so với mức trung bình vào thời điểm này trong năm và tương đương mức ghi nhận vào mùa hè năm 2021, khi Nga bắt đầu hạn chế xuất khẩu khí đốt sang châu Âu.

Bà Anne-Sophie Corbeau, nhà nghiên cứu tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia, nói: “Tôi thực sự lo ngại. Có rất ít chuyến hàng rời khỏi eo biển Hormuz. Tất cả đều hướng tới châu Á”.

Mùa hè là thời điểm cao điểm để châu Âu tích trữ khí đốt trước những tháng mùa đông lạnh giá, khi giá thường cao hơn đáng kể. Tuy nhiên, eo biển Hormuz trên thực tế vẫn bị phong tỏa, làm gián đoạn khoảng 1/5 nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới, loại nhiên liệu được vận chuyển bằng tàu chở dầu.

Các chuyên gia phân tích cho biết những lô hàng còn lại, trong đó có LNG từ Mỹ, nhiều khả năng cũng sẽ được chuyển tới châu Á thay vì châu Âu do nhu cầu tại châu Á đặc biệt cao và người mua sẵn sàng trả giá cao hơn.

Dù vậy, các chuyên gia tin rằng châu Âu sẽ tránh được kịch bản nghiêm trọng là thiếu năng lượng và mất điện. Họ cho rằng nguy cơ thiếu hụt đang bị thổi phồng.

Dù vậy, giá khí đốt vẫn ở mức cao đáng lo ngại. Giá hợp đồng khí đốt tự nhiên chuẩn của châu Âu chốt phiên ngày 12/8 ở mức 61 euro/MWh, cao hơn nhiều so với mức 32 euro cùng ngày năm 2025.

Các chuyên gia cảnh báo rằng trong mùa đông, châu Âu thực sự nên lo ngại về tình huống eo biển Hormuz không được mở trở lại, bởi điều này chắc chắn có thể khiến giá tăng lên mức cực kỳ cao.