Hai mộ gạch gần 1.600 năm tuổi còn nguyên đồ tùy táng ở Nghệ An
Hai mộ gạch gần 1.600 năm tuổi ở Nghệ An còn lưu giữ kiếm, đao, trang sức, bình gốm và nhiều đồ tùy táng.
Từ dấu tích vòm cuốn lộ ra khi người dân đào đất trồng cây, các nhà khảo cổ phát hiện hai mộ gạch gần 1.600 năm tuổi, trong đó một mộ còn nguyên đồ tùy táng. Ảnh: CSCC
Tháng 4/2026, ông Trần Đình Tuấn đào đất trồng cây tại khu vực Rú Bụt, xã Kim Liên, Nghệ An, dấu tích vòm cuốn của một ngôi mộ gạch được phát hiện. Sau gần hai tháng khai quật, các nhà khảo cổ xác định có hai ngôi mộ cùng hướng.
Chiều 16/9, Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh phối hợp với Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức Hội nghị báo cáo sơ bộ kết quả khai quật khẩn cấp dấu tích mộ gạch Rú Bụt.
Dấu tích hầm mộ gạch được các nhà khảo cổ làm xuất lộ trong quá trình khai quật. Ảnh: CSCC
Tại hội nghị, TS Nguyễn Văn Anh, Trưởng khoa Lịch sử và Văn hóa, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn cho biết, cuộc khai quật khẩn cấp đã làm xuất lộ dấu tích của hai ngôi mộ gạch. Mộ 1 được phát hiện trong quá trình người dân đào đất trồng cây. Mộ 2 được phát hiện và làm xuất lộ trong quá trình khai quật.
Hai mộ có cấu trúc gồm ba phần gồm huyệt, huyệt đạo và hầm mộ. Gạch được sử dụng chủ yếu là loại gạch chữ nhật màu đỏ hoặc xám, độ nung thấp, với nhiều kích thước khác nhau. Phần lớn gạch là gạch chữ nhật đỏ, không trang trí hoa văn. Một số tiêu bản có hoa văn kẻ ca rô. Hoa văn được thể hiện ở cạnh mỏng của viên gạch, gồm ba loại, kẻ ca rô, hoa thị và dấu "x".
Tháng 4/2026, trong lúc đào đất trồng cây, người dân phát hiện dấu tích vòm cuốn của một ngôi mộ gạch tại Rú Bụt, xã Kim Liên, Nghệ An. Ảnh: CSCC
Căn cứ đặc điểm cấu trúc, kỹ thuật xây dựng và các di vật phát hiện tại di tích, các nhà nghiên cứu xác định đây là hai mộ táng có hầm mộ được xây xếp bằng gạch.
Loại hình này thường được gọi là mộ gạch hoặc mộ Hán, khá phổ biến tại những khu vực ven các dòng sông lớn và các tuyến giao thông đường thủy. Tại Nghệ An, khảo cổ học đã ghi nhận một số di tích tương tự ở khu vực Nam Lộc cũ (nay là xã Vạn An), Nam Kim cũ (nay là xã Thiên Nhẫn) và Kim Liên cũ (nay là xã Kim Liên).
Đối chiếu với những mộ gạch đã được nghiên cứu, đặc biệt là mộ Nam Lộc (Vạn An) và mộ Núi Chung (Kim Liên), hai mộ gạch tại Rú Bụt có nhiều điểm tương đồng về mặt bằng cũng như phương thức đào huyệt và xây dựng hầm mộ.
Các hiện vật được phát hiện trong hai mộ gạch tại Rú Bụt. Ảnh: Song Hoàng
Điểm đáng chú ý của cuộc khai quật là Mộ 2 chưa bị xâm phạm. Các đồ tùy táng trong mộ vẫn còn nguyên tại vị trí ban đầu, cung cấp những thông tin quý giá về cách thức bài trí đồ tùy táng trong hầm mộ.
Đồ tùy táng ở Mộ 1 gồm ba nhóm chất liệu chính là gốm, thủy tinh và kim loại. Trong khi đó, đồ tùy táng tại Mộ 2 đa dạng hơn, gồm bốn nhóm chất liệu chính như gốm, sành, thủy tinh và kim loại. Trong số các hiện vật được phát hiện có bình gốm, kiếm và đồ trang sức bằng kim loại.
Theo TS Nguyễn Văn Anh, đây là hai trong những ngôi mộ gạch hiếm hoi chưa bị xâm hại trước khi được phát lộ. Vì vậy, hiện trạng các hiện vật trong mộ, đặc biệt tại Mộ 2, cung cấp tư liệu chính xác về cách thức bài trí đồ tùy táng khi mai táng.
"Dựa trên diễn biến địa tầng, đặc điểm vị trí, cấu trúc, kỹ thuật xây dựng và hệ thống di vật thu được, bước đầu có thể xác định hai mộ gạch được xây dựng trong giai đoạn Lục Triều, thế kỷ 4-6", TS Nguyễn Văn Anh nói.
Di vật thu được qua khai quật gồm đồ gốm, đồ sành, thủy tinh và kim loại; phần lớn hiện vật được phát hiện trong lòng các ngôi mộ. Ảnh: Song Hoàng
Kim loại màu vàng, chuỗi hạt nhỏ và các mảnh thủy tinh phủ kim loại được tìm thấy trong hai ngôi mộ gạch. Ảnh: Song Hoàng
Đồ kim loại gồm mũi nhọn, lưỡi dao, chuôi đao, kiếm… Phần lớn hiện vật đã bị gãy, oxy hóa, không còn nguyên vẹn. Ảnh: Song Hoàng
Căn cứ diễn biến địa tầng, vị trí, cấu trúc, kỹ thuật xây dựng và hệ thống di vật, đoàn khai quật nhận định hai mộ gạch có niên đại Lục Triều, khoảng thế kỷ 4-6. Ảnh: Song Hoàng
Tiền cổ được phát hiện trong một ngôi mộ gạch. Ảnh: Song Hoàng
Loại hình mộ gạch này từng phổ biến ở những khu vực giữ vai trò kết nối giữa các trung tâm cư trú với biển, trong đó có các khu vực Lục Đầu Giang, Bạch Đằng, Y Bích và sông Lam.
Từ kết quả khai quật, đoàn nghiên cứu kiến nghị tiến hành các biện pháp bảo tồn tạm thời bằng phương pháp lấp phủ bảo vệ hố khai quật, nhằm hạn chế tác động của môi trường và các hoạt động của con người.
Các chuyên gia cũng kiến nghị cơ quan chức năng Nghệ An xây dựng chương trình nghiên cứu, điều tra, khảo sát tổng thể các di tích trong khu vực, không chỉ tập trung vào dấu tích mộ gạch Rú Bụt và vùng phụ cận mà mở rộng phạm vi đối với các di tích khảo cổ, lịch sử và văn hóa có liên quan trong lưu vực sông Lam.
Trên cơ sở kết quả nghiên cứu và điều kiện thực tế, di tích có thể được nghiên cứu phương án tái xuất lộ trong tương lai, kết hợp các giải pháp bảo tồn, che bảo vệ và phát huy giá trị phù hợp, gắn di tích với cộng đồng.
Những di vật còn lại sau gần 1.600 năm
Mộ 1 ghi nhận nhiều nhóm hiện vật, trong đó đồ gốm gồm gốm men và gốm đất nung. Gốm men có 4 loại hình: âu, nắp, chén và bát. Gốm đất nung chỉ có một tiêu bản, có thể là chân đèn.
Đồ kim loại gồm tiền Ngũ Thù và các hiện vật thuộc nhóm vũ khí, công cụ như mũi nhọn, lưỡi đao, chuôi đao, kiếm, đao và dao. Phần lớn hiện vật đã gãy, bị oxy hóa và không còn nguyên trạng.
Đáng chú ý, khi hầm mộ được phát lộ, các tiêu bản kiếm và đao được ghi nhận nằm ở vị trí đầu mộ, xếp chéo nhau, tạo thành hình mũi nhọn hướng về phía đầu mộ. Ngoài ra, đoàn khai quật còn ghi nhận một tiêu bản chuôi bằng gỗ bọc sắt, có khả năng là một loại dao.
Mộ 2 có các hiện vật bằng gốm tập trung chủ yếu ở khu vực đầu mộ và hai bên cửa mộ. Gốm men gồm bình, nắp; lớp men trên các hiện vật đã bong tróc nhiều. Gốm đất nung gồm nồi, vò, lọ, dọi se chỉ và chén. Bên cạnh đó còn có đồ sành như lọ, nắp và chén.
Đồ kim loại tại Mộ 2 khá đa dạng. Đồng có một tiêu bản muôi được phát hiện tại nền gạch giáp cửa mộ và một tiêu bản khác ở vị trí đầu mộ nhưng đã mủn nát, không thể nhận diện.
Các hiện vật bằng sắt gồm vòng tay và dao. Nhóm kim loại màu vàng có các hạt chuỗi nhỏ, hạt chuỗi đa giác, các tiêu bản dạng lá (hay cánh hoa) và thủy tinh phủ kim loại. Ngoài ra, đoàn khai quật còn ghi nhận các hạt chuỗi thủy tinh dạng tinh thể đa giác.
