Hải Phòng số hóa đào tạo, đưa kỹ năng xanh vào chương trình nghề

Sinh viên Trường Cao đẳng Hàng hải và Đường thủy I trong giờ thực hành.

Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập đang đặt ra yêu cầu đổi mới giáo dục nghề nghiệp, gắn đào tạo với doanh nghiệp. Sự phát triển nhanh của khoa học công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập quốc tế đang làm thay đổi mạnh mẽ cơ cấu việc làm cũng như yêu cầu về kỹ năng của người lao động.

Trong bối cảnh đó, giáo dục nghề nghiệp (GDNN) không thể chỉ dừng ở việc đào tạo theo năng lực sẵn có của nhà trường mà phải chuyển sang phát triển kỹ năng theo nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Đây cũng là hướng đi đang được Trường Cao đẳng Hàng hải và Đường thủy I (MIC1), phường Đông Hải, TP Hải Phòng, chú trọng triển khai, hướng tới xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao cho các lĩnh vực hàng hải, đường thủy, logistics và công nghiệp.

Thay đổi tư duy

Theo ông Đỗ Đức Lợi, Trưởng Ban tuyển sinh, kết nối doanh nghiệp Trường Cao đẳng Hàng hải và Đường thủy I, yêu cầu đổi mới GDNN, để giáo dục nghề bắt nhịp với thị trường lao động hiện nay trước hết nằm ở việc thay đổi tư duy đào tạo.

“GDNN cần chuyển từ mô hình ‘nhà trường đào tạo – doanh nghiệp tuyển dụng’ sang mô hình ‘nhà trường và doanh nghiệp đồng thiết kế – đồng đào tạo – đồng đánh giá – đồng phát triển nguồn nhân lực’.

Đổi mới GDNN, để giáo dục nghề bắt nhịp với thị trường lao động hiện nay trước hết nằm ở việc thay đổi tư duy đào tạo.

Khi doanh nghiệp tham gia sâu ngay từ khâu xác định nhu cầu, xây dựng chương trình đến đánh giá người học, chất lượng đào tạo sẽ gắn sát hơn với thực tiễn sản xuất”, ông Đỗ Đức Lợi nhấn mạnh.

Định hướng này phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cũng như Nghị quyết số 71-NQ/TW, trong đó nhấn mạnh vai trò của GDNN trong phát triển lực lượng lao động có kỹ năng nghề cao, hiện đại hóa chương trình đào tạo và tăng cường liên kết giữa nhà trường với doanh nghiệp.

Đặc biệt, Nghị định số 308/2026/NĐ-CP tạo thêm hành lang pháp lý để doanh nghiệp trở thành chủ thể trực tiếp trong quá trình đào tạo nhân lực.

Doanh nghiệp có thể tham gia nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, xây dựng chương trình, chuẩn đầu ra, giáo trình và học liệu số; đầu tư, chia sẻ thiết bị đào tạo; đặt hàng đào tạo; tiếp nhận người học thực hành, thực tập; cử chuyên gia tham gia giảng dạy, đánh giá kỹ năng nghề và tổ chức đào tạo các kỹ năng số, kỹ năng xanh, kỹ năng nghề mới.

Đây được xem là cơ sở quan trọng để các cơ sở GDNN đổi mới mô hình hoạt động, huy động thêm nguồn lực xã hội và nâng cao khả năng đáp ứng nhu cầu nhân lực của doanh nghiệp.

Số hóa đào tạo, đưa kỹ năng xanh vào chương trình nghề

Một trong những yêu cầu nổi bật đối với GDNN hiện nay là chuyển đổi số toàn diện. Chuyển đổi số không chỉ là quản lý hồ sơ, tuyển sinh trực tuyến hay sử dụng hệ thống quản lý học tập (LMS), mà cần được tích hợp vào chương trình, phương pháp giảng dạy và chuẩn đầu ra.

Đối với các ngành hàng hải, logistics, điện – tự động hóa và kỹ thuật công nghiệp, người lao động tương lai không chỉ cần thành thạo kỹ năng nghề mà còn phải có năng lực số và khả năng sử dụng các công nghệ chuyên ngành.

Tại MIC1, nền tảng cho quá trình này bước đầu được hình thành. Nhà trường đã triển khai hệ thống LMS, đồng thời rà soát và ban hành 140 chương trình đào tạo thuộc 32 ngành, nghề.

Đáng chú ý, các chương trình dành từ 50-70% thời lượng cho thực hành, thực tập; trong đó thời gian thực hành tại doanh nghiệp chiếm trên 20% tổng thời gian đào tạo.

Theo ông Đỗ Đức Lợi, việc tăng thời lượng thực hành và đưa người học đến môi trường doanh nghiệp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. “Đào tạo nghề phải tạo ra năng lực thực hiện công việc chứ không chỉ truyền đạt kiến thức. Người học cần được tiếp cận thiết bị, quy trình và môi trường làm việc thực tế ngay trong quá trình học để khi tốt nghiệp có thể nhanh chóng thích ứng với công việc và công nghệ mới”, ông Lợi cho biết.

Song song với chuyển đổi số, kỹ năng xanh ngày càng trở thành một bộ phận quan trọng của kỹ năng nghề. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với các ngành hàng hải, cảng biển và logistics, những lĩnh vực đang chịu sức ép ngày càng lớn về giảm phát thải, sử dụng năng lượng hiệu quả và phát triển bền vững.

MIC1 đã có kinh nghiệm thực tiễn thông qua Dự án “Phát triển Mô-đun Logistics Xanh cho đào tạo nghề nhằm hỗ trợ quá trình chuyển đổi xanh tại Việt Nam”, hợp tác với phía Đan Mạch. Trong quá trình thí điểm, người học được tiếp cận các nội dung như quản lý năng lượng, 5S, đóng gói xanh, tối ưu hóa kho vận và khảo sát mô hình cảng xanh tại doanh nghiệp.

Những kinh nghiệm này là cơ sở để nhà trường tiếp tục mở rộng đào tạo các nội dung liên quan đến hàng hải xanh, cảng xanh, điện – năng lượng xanh và tự động hóa xanh, qua đó đáp ứng xu hướng phát triển bền vững của nền kinh tế.

MIC1 đã có tiền đề từ hoạt động đào tạo theo đơn đặt hàng và hợp tác với các doanh nghiệp vận tải biển.

Lấy doanh nghiệp và việc làm làm thước đo chất lượng

Cùng với đổi mới chương trình và phương pháp đào tạo, một yêu cầu quan trọng của GDNN là xây dựng hệ thống kỹ năng nghề gắn trực tiếp với thị trường lao động. Chất lượng đào tạo không nên chỉ được nhìn nhận qua số lượng tuyển sinh hay số người tốt nghiệp, mà cần được đánh giá bằng năng lực thực hiện công việc, tỷ lệ có việc làm, mức độ hài lòng của doanh nghiệp, khả năng thích ứng với công nghệ và năng lực học tập suốt đời của người lao động.

MIC1 đã có tiền đề từ hoạt động đào tạo theo đơn đặt hàng và hợp tác với các doanh nghiệp vận tải biển. Riêng năm 2025, nhà trường tổ chức đào tạo 586 học viên nghề đi biển theo nhu cầu của doanh nghiệp.

“Đơn đặt hàng của doanh nghiệp chính là một kênh phản hồi rất quan trọng để nhà trường biết thị trường đang cần gì, người lao động cần những kỹ năng nào. Từ đó, chương trình đào tạo phải được cập nhật thường xuyên, thay vì xây dựng một lần rồi sử dụng trong thời gian dài”, ông Đỗ Đức Lợi chia sẻ.

Trong giai đoạn tới, MIC1 có thể tiếp tục hoàn thiện cơ chế dự báo nhu cầu kỹ năng, cập nhật chương trình định kỳ và xây dựng hồ sơ năng lực nghề số cho người học. Đây sẽ là công cụ giúp người học nhận diện rõ năng lực của bản thân, đồng thời giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn trong tuyển dụng, bố trí và phát triển nhân sự.

Trên nền tảng đó, MIC1 định hướng xây dựng hệ sinh thái phát triển nguồn nhân lực Hàng hải – Đường thủy – Logistics – Công nghiệp xanh và số. Trong hệ sinh thái này, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế và định hướng; nhà trường là trung tâm tổ chức đào tạo, phát triển kỹ năng; doanh nghiệp là đối tác đồng đào tạo và sử dụng nhân lực; các hiệp hội nghề nghiệp, đối tác quốc tế và cơ quan nghiên cứu tham gia chuyển giao công nghệ, tiêu chuẩn và bảo đảm chất lượng.

Đáng chú ý, cơ chế Quỹ đào tạo nhân lực của doanh nghiệp theo Nghị định 308/2026/NĐ-CP có thể mở ra thêm nguồn lực cho đầu tư thiết bị, phát triển chương trình, học liệu, học bổng và đào tạo theo đơn đặt hàng.

Có thể khái quát hướng phát triển của MIC1 trong thời gian tới theo chuỗi giá trị: Nhà nước kiến tạo – Doanh nghiệp xác định nhu cầu – Nhà trường phát triển kỹ năng – Doanh nghiệp đồng đào tạo, đồng đánh giá – Thị trường kiểm chứng – Dữ liệu phản hồi để liên tục cải tiến chương trình. Đây không chỉ là cách tiếp cận mới đối với hoạt động đào tạo nghề mà còn là nền tảng để MIC1 từng bước chuyển từ một cơ sở đào tạo nghề truyền thống thành trung tâm phát triển kỹ năng nghề chất lượng cao, xanh, số và hội nhập, đáp ứng tốt hơn nhu cầu nhân lực cho kinh tế biển, logistics và công nghiệp hiện đại.