Hai tuyến đường ở TP.HCM mang dấu tích kênh rạch xưa
Đường Lê Lợi và Hàm Nghi từng gắn với hệ thống kênh rạch thoát nước của Sài Gòn. Quá trình đô thị hóa làm thay đổi diện mạo hai tuyến phố, đặt ra bài toán bảo tồn cảnh quan di sản.
Tác giả: Nguyễn Thị Hậu/NXB Tổng hợp TP.HCM
Đô thị Sài Gòn - TP.HCM - Khảo cổ học và bảo tồn di sản
Sách nghiên cứu quá trình hình thành, phát triển đô thị Sài Gòn - TP.HCM qua các dấu tích khảo cổ, di tích, kiến trúc và không gian văn hóa; phân tích giá trị, thực trạng bảo tồn di sản.
Hai tuyến đường ở TP.HCM mang dấu tích kênh rạch xưa
Đường Lê Lợi và Hàm Nghi từng gắn với hệ thống kênh rạch thoát nước của Sài Gòn. Quá trình đô thị hóa làm thay đổi diện mạo hai tuyến phố, đặt ra bài toán bảo tồn cảnh quan di sản.
Đường Lê Lợi
Từng là kênh đào khoảng năm 1861 - 1862, cùng kênh lớn (sau là đường Nguyễn Huệ) và rạch Cầu Sấu (sau năm 1870 là đường Hàm Nghi) có chức năng thoát nước của toàn bộ khu vực thấp trũng lầy lội này ra sông Sài Gòn và rạch Bến Nghé.
Khoảng năm 1870 - 1880, con kênh này bị lấp thành đường, đến năm 1914, con đường này kéo đến trước chợ Bến Thành như ngày nay, dài khoảng 0,6 km.
Trên đường Lê Lợi có các công trình: đầu đường nối với Nhà hát lớn và những công trình xung quanh trên đường Đồng khởi là công viên với những hàng cây cao vút. Hàng cây này đã bị đốn hạ năm 2014 phục vụ công trình Ga Metro.
Đường Lê Lợi trước Nhà hát Lớn năm 1932.
Một dãy nhà phố có lầu từ đường Nguyễn Trung Trực đến xung quanh chợ Bến Thành, chợ Bến Thành và bùng binh Quách Thị Trang, tượng Trần Nguyên Hãn.
Hiện nay, bùng binh này đã bị dẹp bỏ để xây dựng công trình Metro. Phía trước chợ Bến Thành đang xây dựng một tòa nhà cao tầng. Việc bảo tồn cảnh quan chợ Bến Thành ngày càng trở nên khó khăn.
Đường Hàm Nghi
Khoảng sau năm 1870, rạch Cầu Sấu bị lấp thành hai con đường, từ năm 1920 nhập thành đại lộ dài khoảng 1 km.
Trên con đường này còn có dãy nhà phố chợ giữa đường Hồ Tùng Mậu và Tôn Thất Đạm - hiện vẫn còn một cái chợ mang địa danh dân gian là Chợ Cũ, cho biết vị trí trước đây của chợ Bến Thành.
Những công trình kiến trúc là trụ sở của một số ngân hàng tạo nên một con đường “tài chính”.
Đường Hàm Nghi xưa.
Đặc biệt, đầu đường Hàm Nghi phía đường Tôn Đức Thắng có tòa nhà Vương Thái (Hotel Wang Tai) khánh thành năm 1867, được Tòa Đô chính Thành phố thuê toàn bộ tầng 1 vào năm 1869, nay là trụ sở Hải quan Thành phố.
Ngay gần đó là Tòa nhà Bitexco cao hơn 60 tầng, được coi là “điểm nhấn” của khu vực thì đồng thời nó cũng “nhấn chìm” cảnh quan “khu Chợ Cũ”.
