Hàn Quốc: Đề xuất dự luật bảo vệ người lao động trước nguy cơ mất việc do AI

Robot Atlas trình diễn các bộ phận chuyển động tại gian trưng bày của Hyundai Motor ở CES, Las Vegas. Ảnh: Yonhap

Các nhà lập pháp Hàn Quốc vừa đệ trình một dự luật yêu cầu Chính phủ nâng cao trách nhiệm bảo vệ người lao động trước nguy cơ bị thay thế bởi trí tuệ nhân tạo (AI). Động thái này diễn ra trong bối cảnh những lo ngại về tác động của tự động hóa đối với thị trường lao động ngày càng gia tăng, đặc biệt sau khi Hyundai Motor công bố dự án robot hình người Atlas.

Theo nội dung sửa đổi, chiến lược AI quốc gia sẽ phải bổ sung các mục tiêu cụ thể liên quan đến việc bảo đảm an ninh việc làm cho người lao động và hỗ trợ họ chuyển đổi sang các vị trí công việc mới khi cơ cấu thị trường lao động thay đổi.

“Trong những năm gần đây, sự phát triển nhanh chóng của AI và robot không chỉ thay thế các công việc đơn giản, mang tính lặp lại mà còn lan sang cả những vị trí đòi hỏi kỹ năng cao, khiến tình trạng bất an việc làm ngày càng phổ biến trong xã hội,” nghị sĩ Choi Eun-seok cùng 10 nghị sĩ khác thuộc đảng đối lập Quyền lực Nhân dân cho biết trong đề xuất.

Nhóm nghị sĩ nhấn mạnh, dự luật nhằm làm rõ vai trò và trách nhiệm của Nhà nước trong việc xử lý các vấn đề việc làm phát sinh trong kỷ nguyên AI, đồng thời xây dựng nền tảng thể chế để bảo vệ quyền lợi người dân và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Văn phòng của nghị sĩ Choi khẳng định đây không phải là phản ứng mang tính tức thời. Theo một trợ lý của nhóm soạn thảo, các nhà lập pháp đã theo dõi tác động của AI và tự động hóa đối với thị trường lao động trong nhiều năm. “Ngay cả trong lĩnh vực dịch vụ, máy móc tự động như hệ thống gọi món đã xuất hiện ngày càng nhiều, khiến không ít lao động mất việc,” vị trợ lý này cho biết. “Nếu việc làm biến mất đột ngột trên diện rộng mà không có giải pháp hỗ trợ chuyển đổi, vấn đề xã hội sẽ trở nên nghiêm trọng.”

Ban đầu, nhóm soạn thảo từng cân nhắc việc đưa vào dự luật các nghĩa vụ cụ thể hơn, chẳng hạn yêu cầu doanh nghiệp tạo ra việc làm mới khi cắt giảm lao động do tự động hóa. Tuy nhiên, họ cho rằng những quy định chi tiết như vậy không phù hợp với một đạo luật khung về AI, nên đã thu hẹp nội dung sửa đổi ở mức định hướng chính sách.

Đề xuất này được đưa ra trong bối cảnh lo ngại về nguy cơ AI thay thế lao động con người ngày càng rõ nét. Tháng trước, Hyundai Motor thông báo kế hoạch sản xuất hàng loạt robot hình người Atlas tại một nhà máy mới ở Mỹ vào năm 2028 và từng bước triển khai trên các dây chuyền lắp ráp. Tập đoàn coi đây là nền tảng cho chiến lược “AI vật lý”, trong đó các cỗ máy thông minh đảm nhiệm những công việc nguy hiểm hoặc đơn điệu.

Theo một số ước tính, chi phí bảo trì hằng năm cho mỗi robot Atlas vào khoảng 14 triệu won, thấp hơn đáng kể so với chi phí khoảng 130 triệu won mỗi năm cho một lao động con người, trong khi robot có thể vận hành gần như liên tục 24 giờ mỗi ngày.

Kế hoạch này đã vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ công đoàn Hyundai Motor. Tuy nhiên, Tổng thống Lee Jae-myung cho rằng xã hội cần nhanh chóng thích ứng với những thay đổi do AI mang lại, phát biểu được xem là nhằm trấn an và cũng gây áp lực lên lực lượng lao động có tổ chức.

Căng thẳng giữa tự động hóa và việc làm được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng trong những năm tới. Chủ tịch Tổng Liên đoàn Công đoàn Hàn Quốc Yang Kyeung-soo cảnh báo, việc triển khai AI và robot mà không có sự đồng thuận giữa người lao động và doanh nghiệp có thể dẫn đến mất việc hàng loạt và làm gia tăng bất bình đẳng xã hội. “Bất kỳ hình thức tự động hóa nào cũng cần được triển khai trên cơ sở đối thoại, đánh giá đầy đủ tác động đối với lao động và có các giải pháp thay thế rõ ràng,” ông Yang nhấn mạnh.

Trong bối cảnh AI ngày càng trở thành động lực tăng trưởng chủ đạo của kinh tế toàn cầu, bài toán đặt ra không chỉ là thúc đẩy đổi mới công nghệ mà còn là xây dựng các cơ chế chính sách phù hợp để bảo vệ người lao động. Việc cân bằng giữa hiệu quả kinh tế và ổn định xã hội sẽ là thách thức chung của nhiều quốc gia, đồng thời là yếu tố then chốt quyết định chất lượng tăng trưởng trong kỷ nguyên AI.

Trọng Hoàng