Hàn Quốc hướng tới một Quốc hội AI và trung hòa carbon

Đơn viện nhưng quyền lực không nhỏ

Quốc hội Hàn Quốc được tổ chức theo mô hình một viện. Quốc hội khóa XXII gồm 300 nghị sĩ, được bầu trong cuộc tổng tuyển cử ngày 10/4/2024 và bắt đầu nhiệm kỳ bốn năm từ ngày 30/5/2024. Trong đó, 254 nghị sĩ được bầu tại các khu vực bầu cử và 46 nghị sĩ được bầu theo hình thức đại diện tỷ lệ.

Mô hình một viện giúp quá trình xem xét và thông qua luật không phải trải qua thủ tục thương lượng giữa hai viện như nhiều quốc gia châu Âu. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc quy trình lập pháp trở nên đơn giản. Phần lớn dự luật phải được xem xét kỹ tại các ủy ban thường trực, thẩm tra về nội dung, tác động ngân sách và tính thống nhất với hệ thống pháp luật trước khi đưa ra phiên họp toàn thể.

Tòa nhà Quốc hội Hàn Quốc. Ảnh: Chosun

Một đặc điểm nổi bật của Quốc hội Hàn Quốc là vai trò mạnh trong kiểm soát hành pháp. Ngoài quyền lập pháp và quyết định ngân sách, Quốc hội có thể tiến hành điều tra, kiểm tra hoạt động của các cơ quan nhà nước; tổ chức các phiên điều trần nhân sự; chất vấn Thủ tướng, bộ trưởng và những người đứng đầu cơ quan công quyền. Quốc hội cũng có quyền thông qua kiến nghị bãi nhiệm đối với một số thành viên Chính phủ và thực hiện quyền luận tội theo quy định của Hiến pháp.

Hỗ trợ phía sau 300 nghị sĩ là một hệ sinh thái các cơ quan chuyên môn tương đối hoàn chỉnh, gồm Ban Thư ký Quốc hội, Thư viện Quốc hội, Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội và Cơ quan Ngân sách Quốc hội. Trong đó, Cơ quan Ngân sách Quốc hội thực hiện nghiên cứu, phân tích và đánh giá ngân sách, quyết toán, quỹ công, nợ quốc gia và triển vọng kinh tế với yêu cầu phi đảng phái, trung lập.

Hệ thống NABOSTATS là hệ thống thông tin thống kê tài chính và kinh tế do Văn phòng Ngân sách Quốc hội Hàn Quốc vận hành, chịu trách nhiệm Cung cấp dữ liệu tài chính và kinh tế toàn diện cho công tác lập pháp và thẩm định ngân sách, tổng hợp số liệu về thu, chi, thuế, nợ công, quỹ và kết quả thẩm tra ngân sách, giúp hoạt động kiểm soát tài chính của Quốc hội dựa nhiều hơn vào bằng chứng.

Từ công khai dữ liệu điện tử cho người dân…

Chuyển đổi số tại Quốc hội Hàn Quốc được triển khai theo hướng xây dựng một hạ tầng dữ liệu chung thay vì chỉ số hóa riêng lẻ từng thủ tục. Người dân có thể tra cứu dự luật, biên bản phiên họp, hồ sơ nghị sĩ, hoạt động của các ủy ban, kết quả biểu quyết và nhiều nhóm thông tin khác thông qua các cổng dữ liệu của Quốc hội. Các phiên họp toàn thể và nhiều cuộc họp ủy ban được truyền trực tiếp trên hệ thống phát sóng nghị sự; đồng thời được lưu thành biên bản video để người dân theo dõi lại.

Cổng Thông tin Quốc hội đóng vai trò như một đầu mối công khai dữ liệu do các đơn vị thuộc Quốc hội quản lý. Việc cung cấp thông tin ở dạng có thể tìm kiếm và tái sử dụng giúp hoạt động nghị viện không còn bị giới hạn trong những tập biên bản dày hoặc các tệp văn bản rời rạc. Nhà báo, nhà nghiên cứu và người dân có thể đối chiếu phát biểu, dự luật, quá trình thẩm tra cũng như lịch sử hoạt động của từng nghị sĩ.

… đến xây dựng “Quốc hội AI”

Bước tiến đáng chú ý hơn là kế hoạch xây dựng nền tảng dữ liệu lớn, thường được truyền thông Hàn Quốc gọi là “Quốc hội AI”. Giai đoạn đầu của dự án được khởi động cuối năm 2024 với kinh phí khoảng 11,6 tỷ won, nhằm tích hợp dữ liệu nghị viện và tạo nền tảng cho việc áp dụng trí tuệ nhân tạo vào tìm kiếm, phân tích và hỗ trợ công việc lập pháp.

Thư viện Quốc hội Hàn Quốc hiện đã vận hành Argos – hệ thống phân tích vấn đề thời sự bằng AI. Theo giới thiệu của Thư viện Quốc hội, Argos kết hợp tin tức, dữ liệu mạng xã hội và kho tài liệu trong và ngoài Quốc hội để nhận diện vấn đề chính sách. Hệ thống cung cấp dòng thời gian của một vấn đề, diễn biến mức độ quan tâm, các từ khóa liên quan, tài liệu nghị viện và những nội dung có thể đòi hỏi sửa đổi hoặc ban hành luật.

Năm 2025, dự án nâng cấp Argos tiếp tục mở rộng phạm vi phân tích xuống cấp khu vực bầu cử, kết nối thêm dữ liệu báo chí địa phương và cộng đồng trực tuyến, đồng thời phát triển giao diện hội thoại. Nếu vận hành hiệu quả, đây sẽ là một thay đổi đáng kể: nghị sĩ không chỉ tìm kiếm văn bản đã có mà còn có thể phát hiện sớm những vấn đề đang hình thành trong xã hội và địa phương mình đại diện.

Tuy nhiên, AI không thể thay thế trách nhiệm chính trị hay quyền phán đoán của nghị sĩ. Những tranh luận tại Hàn Quốc về độ chính xác của kết quả do AI tạo ra cho thấy dữ liệu, nguồn trích dẫn và cơ chế kiểm chứng phải được đặt ở vị trí trung tâm. Vì vậy, ý nghĩa thực sự của “Quốc hội AI” nằm ở khả năng giúp nghị sĩ tiếp cận nhanh hơn với bằng chứng, nhận diện nhiều chiều của một vấn đề và giảm bớt các công việc tìm kiếm mang tính cơ học.

Khuyến khích người dân đề xuất ý tưởng chính sách

Cùng với công khai dữ liệu, Quốc hội Hàn Quốc mở rộng sự tham gia của người dân thông qua hệ thống kiến nghị điện tử. Công dân có thể gửi kiến nghị về việc ban hành, sửa đổi hoặc bãi bỏ luật, yêu cầu khắc phục thiệt hại hay phản ánh vấn đề trong quản lý nhà nước mà không nhất thiết phải có một nghị sĩ đứng ra giới thiệu.

Theo cơ chế hiện hành, kiến nghị đạt ít nhất 50.000 lượt đồng ý trong vòng 30 ngày sẽ được chuyển tới ủy ban thường trực có thẩm quyền xem xét. Đây là một điểm kết nối trực tiếp giữa tiếng nói xã hội và chương trình nghị sự của cơ quan lập pháp. Một vấn đề thu hút sự quan tâm đủ lớn có thể đi từ nền tảng trực tuyến tới bàn nghị sự của Quốc hội trong thời gian tương đối ngắn.

Toàn cảnh Hội chợ Lập pháp Quốc hội Hàn Quốc năm 2025 tại quảng trường trung tâm của Quốc hội. Ảnh: Quốc hội Hàn Quốc/X

Người dân tham quan và đóng góp sáng kiến tại Hội chợ Lập pháp Quốc hội Hàn Quốc năm 2025, tổ chức ở khuôn viên Quốc hội. Ảnh: Segye Ilbo

Hình ảnh gian trưng bày giúp người dân tiếp cận dữ liệu ngân sách, các báo cáo quyết toán và hệ thống thông tin tài chính công. Ảnh: Cổng thông tin chính sách Hàn Quốc

Một thử nghiệm khác trong việc mở cửa nghị viện là Hội chợ Lập pháp Quốc hội năm 2025 - hội chợ đầu tiên về lĩnh vực lập pháp do Quốc hội Hàn Quốc tổ chức. Với khẩu hiệu “Con đường mở bằng sự tham gia của người dân, tương lai mở bằng lập pháp”, sự kiện diễn ra trong khuôn viên Quốc hội, tập trung vào ba chủ đề: ứng phó khủng hoảng khí hậu, suy giảm dân số tại các địa phương và phục hồi kinh tế dân sinh. Theo chương trình chính thức, các cơ quan Quốc hội, Chính phủ, chính quyền địa phương, chuyên gia và người dân cùng giới thiệu sáng kiến, trao đổi chính sách và trải nghiệm quy trình lập pháp.

Điểm mới của mô hình này là đưa “luật” ra khỏi không gian thảo luận vốn khó tiếp cận, biến hoạt động lập pháp thành một chủ đề có thể trưng bày, trải nghiệm và tranh luận công khai. Thay vì chỉ mời người dân đến tham quan tòa nhà Quốc hội, cơ quan lập pháp mời họ tham gia vào quá trình hình thành ý tưởng chính sách.

Từ lập pháp "xanh" đến Quốc hội trung hòa carbon

Vai trò của Quốc hội trong chuyển đổi xanh thể hiện ở chính sách và pháp luật. Các cơ quan chuyên môn thuộc Quốc hội liên tục phân tích chi phí chuyển đổi năng lượng, tài chính khí hậu, công nghệ trung hòa carbon và tác động của chính sách tới công nghiệp. Báo cáo của Cơ quan Ngân sách Quốc hội năm 2025 về chuyển đổi trung hòa carbon trong khu vực công nghiệp đặt vấn đề khí hậu trong mối liên hệ với sức cạnh tranh của các ngành phát thải lớn, thay vì coi đây thuần túy là câu chuyện môi trường.

Năm 2025, Quốc hội cũng thông qua một loạt luật về môi trường và năng lượng, liên quan đến thúc đẩy năng lượng tái tạo, tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn, quản lý môi trường và an toàn hóa chất. Việc xây dựng luật khí hậu được kết hợp với đánh giá ngân sách và chính sách công nghiệp cho thấy cách tiếp cận tương đối toàn diện: mục tiêu giảm phát thải phải đi cùng nguồn lực, công nghệ và lộ trình chuyển đổi cho doanh nghiệp cũng như người lao động.

Không chỉ xây dựng pháp luật để dẫn dắt quá trình chuyển đổi xanh của đất nước, Quốc hội Hàn Quốc còn muốn biến chính khuôn viên làm việc của mình thành một hình mẫu thực hành. Tháng 6/2025, Chủ tịch Quốc hội Woo Won-shik công bố lộ trình đưa Quốc hội đạt trung hòa carbon vào năm 2035 - sớm hơn 10 năm so với thời hạn dành cho khu vực công của Hàn Quốc. Mục tiêu trung gian được đặt ra khá cụ thể: đến năm 2030 giảm 70% lượng phát thải khí nhà kính, nâng tỷ lệ cung ứng năng lượng tái tạo lên 80% và chuyển đổi 100% phương tiện thuộc sở hữu của Quốc hội sang phương tiện không phát thải.

Để hiện thực hóa cam kết này, Quốc hội sẽ cải tạo xanh tòa nhà Quốc hội, Thư viện Quốc hội và các công trình cũ; chuyển nguồn năng lượng sử dụng trong các tòa nhà từ LNG sang thủy nhiệt, địa nhiệt và nhiệt năng từ không khí; đồng thời triển khai khoảng 3MW điện mặt trời trên mái nhà, bãi đỗ xe, cổng ra vào và hệ thống chiếu sáng. Phần điện sạch còn thiếu dự kiến được mua từ các hợp tác xã năng lượng có sự tham gia của người dân nhằm tiến tới RE100 vào năm 2035.

Những thay đổi trong sinh hoạt hằng ngày cũng được đưa vào kế hoạch, gồm tăng sử dụng cốc dùng nhiều lần, phương tiện dùng chung thân thiện với môi trường và văn bản điện tử. Đây là chi tiết đáng chú ý bởi chuyển đổi số và chuyển đổi xanh được kết nối trực tiếp: số hóa hồ sơ, tài liệu và quy trình không chỉ giúp công việc nhanh hơn mà còn giảm giấy, vận chuyển và nhu cầu lưu trữ vật lý.

Tháng 5/2026, hệ thống điện mặt trời 50kW đầu tiên đã được hoàn thành, với sản lượng dự kiến đủ cung cấp điện cho ba nhà trẻ của Quốc hội. Với những thực hành này, Quốc hội Hàn Quốc muốn chứng tỏ rằng, cơ quan làm luật về khí hậu trước hết phải thay đổi chính mình.

Những đổi mới của Quốc hội Hàn Quốc cho thấy ba xu hướng lớn. Thứ nhất, nghị viện đang chuyển từ quản lý văn bản sang quản trị dữ liệu, trong đó thông tin mở, dữ liệu lớn và AI trở thành hạ tầng của hoạt động lập pháp. Thứ hai, sự tham gia của người dân được mở rộng bằng kiến nghị điện tử, phát sóng trực tuyến và những mô hình như hội chợ lập pháp. Thứ ba, Quốc hội không chỉ ban hành chính sách xanh cho xã hội mà bắt đầu áp dụng chuẩn giảm phát thải đối với chính mình.

Từ Quốc hội AI đến Quốc hội trung hòa carbon, cơ quan lập pháp Hàn Quốc đang thử nghiệm một cách tiếp cận trong đó đổi mới thể chế, đổi mới công nghệ và phát triển bền vững trở thành những phần không thể tách rời.