Hang Hỏa Tiễn - nơi 33 thanh niên xung phong hóa thành bất tử

Hang Hỏa Tiễn, nơi ghi dấu sự hy sinh của 33 thanh niên xung phong ngày 28/4/1966.

Sáu mươi năm trôi qua, Hang Hỏa Tiễn Nghệ An không chỉ là một địa danh lịch sử, mà còn là nơi lưu giữ ký ức về những tuổi hai mươi hóa thành bất tử.

'Túi bom' nơi cửa ngõ chi viện

Một buổi sáng tháng tư, con đường dẫn vào Hang Hỏa Tiễn (phường Hoàng Mai), lặng gió. Núi đá xám sừng sững, cây rừng xanh thẫm, không gian tĩnh lặng đến mức khó tin nơi đây từng là điểm đánh phá ác liệt.

Những năm 1960, Hoàng Mai nằm trên tuyến giao thông huyết mạch Bắc - Nam, nơi giao cắt giữa Quốc lộ 1A và đường sắt. Một bên là núi đá, một bên là biển, địa hình hẹp khiến nơi đây trở thành "yết hầu" chiến lược. Không quân Mỹ liên tục tập trung hỏa lực nhằm cắt đứt tuyến chi viện từ hậu phương vào miền Nam.

Hang tổ 4, nơi ghi dấu một thời “tọa độ lửa” ở Hoàng Mai.

Giữa mưa bom bão đạn, lực lượng thanh niên xung phong vẫn bám đường, bám tuyến. Họ vừa khai thác đá, vừa san lấp hố bom, giữ cho mạch giao thông không bị đứt gãy.

Bà Phạm Thị Hường, nguyên Đại đội phó thanh niên xung phong Hoàng Mai (hoạt động cạnh Đại đội Hang Hỏa Tiễn) nhớ lại: "Nơi đây đúng là cái túi đựng bom. Cứ đêm là pháo sáng của Mỹ rải khắp cả con đường này. Trên bộ, máy bay thả bom, dưới biển pháo kích bắn lên. Bom vừa dứt là phải lao ra kiểm tra, huy động người lấp hố. Đường sắt đứt chỗ nào, mấy tiếng sau phải thông bằng được. Không có ngày nào là không có người hi sinh". Những khẩu hiệu "địch phá ta sửa, ta đi", "sống bám cầu, bám đường" không chỉ là lời động viên, mà trở thành mệnh lệnh sống còn.

Bi kịch xảy ra vào ngày 28/4/1966. Khi máy bay Mỹ oanh tạc dữ dội, 33 thanh niên xung phong đang làm nhiệm vụ chạy vào hang đá trú ẩn. Một quả tên lửa đánh trúng cửa hang, làm sập khối đá lớn, bịt kín lối ra duy nhất. Tất cả bị chôn vùi. Ông Đặng Ngọc Kim (76 tuổi, phường Hoàng Mai) vẫn chưa quên khoảnh khắc ấy. "Chúng tôi đứng ngoài bất lực. Nghe tiếng gọi nhau bên trong yếu dần qua khe đá, rồi lịm tắt…", ông Kim bật khóc kể.

Nơi 33 thanh niên xung phong đã nằm lại trong lòng núi.

Ông Trần Cấp, người dân phường Hoàng Mai tham gia chôn cất các liệt sĩ TNXP nhớ lại: "Tên lửa nó bắn vào đúng giữa cửa hang. Người nằm la liệt, trên người không có một tí quần áo nào nữa cả, chỉ toàn là bụi đá".

Trong ký ức của bà Đặng Thị Doanh (quê xã Diễn Phú, huyện Diễn Châu cũ nay là xã Tân Châu), một trong những người may mắn sống sót sau trận không kích năm ấy.

Theo bà Doanh, thời điểm bom đánh sập cửa hang, bà nằm gần phía ngoài nên thoát nạn cùng một số người. Trong khi đó, chị gái của bà là nữ thanh niên xung phong Đặng Thị Châu ở sâu bên trong hang. "Chị tôi gọi 'Em ơi vào đây'. Rồi nghe tiếng anh Lâm, người Thanh Hóa, kêu 'Doanh ơi, cứu anh với'. Đá chèn lớn quá, không làm gì được. Anh gọi mãi… rồi im dần. Chị em chết trong cả", bà Doanh nghẹn ngào kể lại.

Bà Đặng Thị Doanh, nhân chứng sống sót sau trận không kích, xúc động nhớ lại.

Phải đến một ngày sau, khi bom đạn tạm lắng, đồng đội mới tìm được 13 thi thể đầu tiên. Việc tìm kiếm diễn ra trong điều kiện vô cùng nguy hiểm, khi máy bay vẫn tiếp tục oanh kích khu vực.

33 con người mới mười chín, đôi mươi, đã dừng lại ở độ tuổi đẹp nhất của đời người. Có người vừa rời ghế nhà trường, có người chưa kịp lập gia đình, có người mang theo những ước mơ còn dang dở.

Tuổi đôi mươi gửi lại nơi lòng núi

Họ đến từ nhiều miền quê Hà Nam, Nam Định, Thanh Hóa, Nghệ An…gặp nhau ở Hoàng Mai, họ chung một lý tưởng giữ cho mạch máu giao thông không bị đứt gãy. Sự hi sinh ấy không chỉ là mất mát, mà trở thành biểu tượng cho tinh thần quả cảm của lực lượng thanh niên xung phong Việt Nam, những con người "sống bám cầu, bám đường, chết kiên cường dũng cảm".

Nhiều năm sau, nơi các liệt sĩ ngã xuống tiếp tục bị bom B-52 đánh phá, đất đá bật tung, phần mộ xáo trộn.

Nghĩa trang Liệt sĩ đường sắt (Khu vực Hoàng Mai)

Ngày 27/4/2011, Hang Hỏa Tiễn và Nghĩa trang liệt sĩ đường sắt được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia. Danh sách 33 liệt sĩ được khắc trang trọng tại khu tưởng niệm, mỗi cái tên là một cuộc đời, một thanh xuân gửi lại nơi lòng núi.

Ông Đặng Ngọc Kim cho biết thêm, nhiều năm qua, vẫn đều đặn thắp hương, chăm sóc phần mộ. "Mỗi ngày thấy người đến viếng, tôi thấy nhẹ lòng. Các anh chị không bị lãng quên", ông Kim nói. Sáu mươi năm trôi qua, Hang Hỏa Tiễn không còn tiếng bom đạn, mà trở thành không gian linh thiêng của ký ức và tri ân.

Những ngày tháng tư, nơi đây đón nhiều đoàn người, học sinh, thân nhân liệt sĩ về dâng hương. Khu di tích được chỉnh trang, cờ đỏ rực dọc các tuyến đường, chuẩn bị cho lễ kỷ niệm 60 năm ngày các liệt sĩ hy sinh.

Sáu mươi năm trôi qua, Hang Hỏa Tiễn không chỉ là một địa danh lịch sử, mà còn là nơi lưu giữ ký ức về tuổi hai mươi hóa thành bất tử.

Ông Phạm Văn Hào, Chủ tịch UBND phường Hoàng Mai cho biết, Hang Hỏa Tiễn không chỉ là di tích lịch sử, mà còn là biểu tượng cho tinh thần kiên cường của thế hệ thanh niên Việt Nam trong chiến tranh. Nơi đây nhắc nhở về lòng yêu nước, sự hy sinh và ý chí của những người lính tuổi đôi mươi.

Theo ông Hào, hiện địa phương đang xây dựng kế hoạch đầu tư, nâng cấp cụm di tích, nhằm phát huy giá trị tương xứng với tầm vóc di tích quốc gia và sự hy sinh của 33 thanh niên xung phong.

Không chỉ là nơi tưởng niệm, Hang Hỏa Tiễn hôm nay còn trở thành "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Em Hồ Khánh Ngân, Lớp 8A1, Trường THCS Quỳnh Thiện, phường Hoàng Mai chia sẻ, đứng tại nơi các thế hệ đi trước đã ngã xuống, em càng cảm nhận rõ niềm tự hào và trách nhiệm của mình, từ đó nỗ lực học tập để xứng đáng với sự hy sinh ấy.

Học sinh tham quan, tìm hiểu lịch sử tại Hang Hỏa Tiễn, địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng với những người từng trải qua, ký ức về ngày 28/4 vẫn còn nguyên vẹn. "Chỉ cần chợp mắt là lại thấy bom rơi. Không quên được…", bà Đặng Thị Doanh nói khẽ.

Hang Hỏa Tiễn hôm nay lặng im giữa núi đá. Nhưng dưới lớp đá ấy, 33 thanh xuân vẫn còn nằm lại. Họ đã dừng lại ở tuổi hai mươi, để những đoàn tàu tiếp tục lăn bánh, để đất nước đi qua chiến tranh.

Sự hy sinh của 33 liệt sĩ tại Hang Hỏa Tiễn không chỉ là câu chuyện của mảnh đất Hoàng Mai, mà đã trở thành ký ức chung của nhiều thế hệ. Dấu vết bom đạn có thể phai theo thời gian, nhưng tinh thần quả cảm và sự dấn thân của họ vẫn còn đó, được gìn giữ như một phần không thể thiếu trong dòng chảy ký ức của đất nước. Việc trùng tu, gìn giữ di tích hôm nay cũng là cách để thế hệ sau tiếp nối mạch tri ân, trả nghĩa cho những người đã gửi lại tuổi xuân nơi lòng núi.

Sáu mươi năm trôi qua, khi vùng đất Hoàng Mai đã bình yên, ký ức về ngày 28/4 vẫn còn nguyên trong lòng những người ở lại. Với họ, đó không chỉ là một dấu mốc lịch sử, mà là nỗi nhớ không thể nguôi ngoai.