Hành trình 60 năm ươm mầm tài năng, chắp cánh khát vọng

Từ lớp “Toán đặc biệt” đến nền móng giáo dục chuyên Cao Bằng (1966 - 2000)

Thực hiện chủ trương của Bộ Giáo dục và Đào tạo về tổ chức các lớp “Toán đặc biệt”, năm học 1965 - 1966, Ty Giáo dục Cao Bằng tuyển chọn học sinh từ các lớp 8 của 5 trường phổ thông cấp III trong tỉnh. Tháng 4/1966, lớp “Toán đặc biệt Cao Bằng” đầu tiên được thành lập với 15 học sinh (12 nam, 3 nữ), học ghép tại trường Phổ thông cấp III Hòa An do thầy Hoàng Đoàn làm Hiệu trưởng; thầy Nguyễn Khắc Hùng trực tiếp phụ trách lớp và giảng dạy môn Toán. Ban đầu, học sinh ở nhờ nhà ông Lư tại khu vực đầu cầu Nà Coóc; sau kỳ nghỉ hè, chuyển về Roỏng Sâu, phía sau đồi Khau Gạm, thuộc xã Đức Long, huyện Hòa An (cũ). Trong điều kiện chiến tranh và thiếu thốn, lớp học nhỏ ấy đã đặt viên gạch đầu tiên cho truyền thống giáo dục chuyên của tỉnh.

Tháng 9/1967, Trường Phổ thông cấp III Đặc biệt Cao Bằng được thành lập tại khu vực Hõm ông Hồ, do thầy Trịnh Khắc Sùng làm Hiệu trưởng. Theo tư liệu lịch sử, khóa 1 và khóa 2 học tại đây ba năm; khóa 3 học hai năm và khóa 4 học một năm trước khi trường chuyển về Cao Bình. Các thầy: Nguyễn Văn Lễ, Chu Mạnh Vân, Dương Văn Khảm, Đỗ Huy Quang, Phạm Văn Trình cùng nhiều nhà giáo khác đã góp sức xây dựng nền nếp học tập, bồi dưỡng tài năng và truyền lại tinh thần hiếu học cho những thế hệ đầu tiên.

Năm học 1969 - 1970, Trường Phổ thông cấp III Đặc biệt Cao Bằng chuyển về Cao Bình và mang tên Trường Phổ thông cấp III Đặc biệt Cao Bình. Các khóa chuyên Toán tiếp tục được tuyển chọn, bồi dưỡng; những lớp học không chỉ truyền thụ kiến thức mà còn rèn luyện cho học sinh ý chí vượt khó, tinh thần tự học và khát vọng vươn lên. Sau khóa 9 (niên khóa 1973 - 1976), lớp chuyên Toán Đặc biệt được ghép vào Trường Phổ thông cấp III Cao Bình với tên gọi “lớp Toán A”.

Trong quá trình tổ chức, tuyển sinh các lớp chuyên Toán có những năm gián đoạn. Hai năm học 1974 - 1975 và 1975 - 1976 không tuyển khóa mới; việc tuyển sinh trở lại năm học 1976 - 1977 với khóa 10. Sau các khóa 11 và 12, năm học 1979 - 1980 không tuyển sinh; năm học 1980 - 1981 tuyển khóa 13, rồi năm học 1981 - 1982 tiếp tục gián đoạn. Từ năm học 1982 - 1983 đến 1986 - 1987, các khóa 14 đến 18 được tuyển sinh liên tục. Giai đoạn 1987 - 1988 đến 1990 - 1991 lại có 4 năm học không tuyển khóa chuyên Toán mới. 

Năm học 1991 - 1992, tỉnh khôi phục tuyển sinh lớp 10 chuyên Toán theo hệ phổ thông 12 năm, gửi học tại Trường Trung học Sư phạm Cao Bằng. Lớp mang tên “Chuyên Toán khóa I”,  được tính là khóa 19 trong mạch truyền thống các lớp chuyên từ năm 1966. Ngày 24/5/1995, theo Quyết định số 542/UB-QĐ, các lớp chuyên Toán được chuyển sang Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú tỉnh, thực hiện từ năm học 1995 - 1996.

Năm 1997, theo Quyết định số 1280/UB-QĐ-TC, Trường Phổ thông Trung học Năng khiếu trực thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo được thành lập. Trong năm học 1997 - 1998, lớp chuyên Văn khóa đầu tiên được mở; năm học 2000 - 2001 tiếp tục mở lớp chuyên Vật lý. Việc phát triển thêm các môn chuyên đánh dấu bước chuyển từ mô hình chủ yếu bồi dưỡng học sinh năng khiếu Toán sang giáo dục chuyên ở nhiều lĩnh vực, tạo tiền đề trực tiếp cho Trường THPT Chuyên Cao Bằng trong giai đoạn mới.

Tập thể cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên Trường THPT Chuyên Cao Bằng.

25 năm xây dựng, phát triển và đổi mới (2001 - 2026)

Ngày 26/10/2001, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 2604/QĐ-TC-UB về việc đổi tên Trường Phổ thông Trung học Năng khiếu thành Trường THPT Chuyên Cao Bằng, đánh dấu bước phát triển mới trên nền tảng truyền thống các lớp chuyên được hình thành từ năm 1966. Thời điểm đó, nhà trường có 9 lớp với 290 học sinh và 21 giáo viên, đặt tại xã Hòa Chung, thị xã Cao Bằng (nay thuộc phường Tân Giang). Cùng với quá trình xây dựng và phát triển, quy mô và hệ thống các môn chuyên từng bước được mở rộng. Năm 2003, trường mở thêm các lớp chuyên Sinh học và Tiếng Anh; năm 2006 mở lớp chuyên Hóa học. Từ năm học 2024 - 2025, nhà trường tiếp tục mở lớp chuyên Lịch sử và tăng số lớp chuyên Tiếng Anh từ một lên hai lớp, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu học tập, phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu của tỉnh.

Trải qua 25 năm xây dựng và phát triển, nhà trường không ngừng đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục theo hướng kết hợp hài hòa giữa giáo dục toàn diện và giáo dục mũi nhọn. Bên cạnh việc trang bị kiến thức chuyên sâu, nhà trường chú trọng phát triển tư duy độc lập, năng lực tự học, sáng tạo, kỹ năng thực hành và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; quan tâm giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, hoạt động trải nghiệm và hướng nghiệp, tạo điều kiện để mỗi học sinh phát triển năng lực, phẩm chất và sở trường của bản thân.

Chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường luôn được duy trì ổn định và không ngừng nâng cao. Tỷ lệ học sinh được xếp loại hạnh kiểm, rèn luyện mức Tốt đạt trên 99%; tỷ lệ học sinh có học lực giỏi, kết quả học tập mức tốt đạt trên 70%; tỷ lệ tốt nghiệp THPT và trúng tuyển vào các trường đại học, cao đẳng hằng năm đều đạt trên 99%. Phong trào học tập ngoại ngữ ngày càng phát triển, nhiều học sinh đạt chứng chỉ IELTS 8.0, 8.5 và giành học bổng toàn phần theo học tại các trường đại học ở những quốc gia có nền giáo dục phát triển như: Hoa Kỳ, Canada, Australia, Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Nga... 

Trong giáo dục mũi nhọn, thành tích học sinh giỏi các cấp là dấu ấn nổi bật, thể hiện truyền thống hiếu học và chất lượng bồi dưỡng nhân tài của nhà trường. Giai đoạn 2001 - 2025, học sinh giành 2.250 giải học sinh giỏi cấp tỉnh và 350 giải học sinh giỏi quốc gia. Năm học 2025 - 2026, nhà trường đạt 147 giải học sinh giỏi cấp tỉnh, gồm 10 giải Nhất, 41 giải Nhì, 56 giải Ba, 40 giải Khuyến khích; giành 23 giải học sinh giỏi quốc gia các môn văn hóa, tăng 7 giải so với năm học trước. 

Cùng với thành tích ở các môn văn hóa, hoạt động nghiên cứu khoa học, kỹ thuật ngày càng khẳng định vị trí trong giáo dục của nhà trường. Học sinh đạt 37 giải cấp tỉnh và 11 giải cấp quốc gia tại các cuộc thi khoa học, kỹ thuật. Thông qua hoạt động nghiên cứu, các em được khuyến khích phát hiện vấn đề từ thực tiễn, vận dụng kiến thức liên môn để tìm kiếm giải pháp, hình thành tư duy khoa học, năng lực sáng tạo và tinh thần chủ động khám phá tri thức.

Đặc biệt, giáo dục STEM và Robotics  trở thành điểm sáng trong đổi mới phương pháp dạy học và phát triển năng lực học sinh. Từ năm học 2021 - 2026, học sinh nhà trường giành 14 giải quốc gia và quốc tế, trong đó có 11 giải quốc gia và 3 giải quốc tế. Nổi bật là đội Robotics của trường 3 lần liên tiếp giành quyền tham dự Giải vô địch thế giới VEX Robotics tại Hoa Kỳ. 

Thành quả giáo dục của nhà trường không chỉ thể hiện qua những giải thưởng, tấm huy chương mà còn được khẳng định bằng sự trưởng thành và những đóng góp của các thế hệ học sinh. Từ mái trường này, nhiều cựu học sinh đã thành đạt, giữ những vị trí quan trọng và có nhiều đóng góp trên các lĩnh vực chính trị, quản lý nhà nước, khoa học, công nghệ, kinh tế, giáo dục, y tế, văn hóa và nghệ thuật. Trong lĩnh vực văn hóa và các cuộc thi sắc đẹp, nhà trường tự hào có những gương mặt tiêu biểu như: Lương Thùy Linh - Hoa hậu Thế giới Việt Nam 2019, cựu học sinh chuyên Toán tốt nghiệp năm 2018; Hoàng Châu Anh - Hoa hậu Di sản Áo dài Việt Nam 2024, cựu học sinh chuyên Vật lý tốt nghiệp năm 2023. 

Cùng với những bước tiến về chất lượng giáo dục, quy mô trường lớp, đội ngũ nhà giáo và cơ sở vật chất tiếp tục được củng cố, phát triển. Năm học 2026 - 2027, nhà trường có 24 lớp với 832 học sinh; 69 cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên, trong đó 43 người có trình độ thạc sĩ. Cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học từng bước được đầu tư theo hướng hiện đại; chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin và khai thác phòng học STEM được đẩy mạnh, tạo thêm điều kiện thuận lợi cho giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy, học sinh học tập, nghiên cứu và sáng tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục trong giai đoạn mới.

Bước vào giai đoạn phát triển mới, trường THPT Chuyên Cao Bằng quyết tâm cụ thể hóa và thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, với mục tiêu xây dựng nhà trường trở thành cơ sở giáo dục chất lượng cao, giữ vai trò nòng cốt trong phát hiện và bồi dưỡng học sinh năng khiếu, góp phần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho quê hương, đất nước.

Trên tinh thần đổi mới mạnh mẽ tư duy và phương thức quản lý giáo dục, nhà trường xác định phát triển đội ngũ nhà giáo chất lượng cao là nhiệm vụ then chốt; nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện gắn với phát triển giáo dục mũi nhọn, đặc biệt là bồi dưỡng học sinh giỏi quốc gia, là nhiệm vụ trọng tâm. Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực, cá thể hóa quá trình học tập, phát huy tối đa tiềm năng và sở trường của từng học sinh; đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý, dạy học và bồi dưỡng học sinh giỏi. Chú trọng phát triển giáo dục STEM, Robotics, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo; nâng cao năng lực tiếng Anh, từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường, mở rộng cơ hội học tập và hội nhập quốc tế cho học sinh.

Nhà trường tập trung tham mưu, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực để hiện đại hóa cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học; tăng cường liên kết với các trường đại học, viện nghiên cứu, chuyên gia trong và ngoài nước, phát huy nguồn lực trí tuệ của các thế hệ cựu học sinh. Từ đó, xây dựng môi trường giáo dục hiện đại, nhân văn, sáng tạo, nơi mỗi học sinh được phát triển toàn diện về tri thức, đạo đức, thể chất, thẩm mỹ, được nuôi dưỡng tài năng, bản lĩnh và khát vọng cống hiến, góp phần khẳng định vị thế của Trường THPT Chuyên Cao Bằng trong hệ thống các trường THPT chuyên của cả nước.