Hành trình “lên sao” OCOP

Thực tiễn quá trình triển khai Chương trình OCOP thời gian qua cho thấy, việc đạt được chứng nhận sao đã khó, việc duy trì chất lượng và nâng hạng sao lại càng khó khăn hơn. Hiện, toàn tỉnh có 563 sản phẩm OCOP từ 3 sao - 5 sao. Tuy nhiên, quá trình sàng lọc theo chu kỳ 3 năm/lần đang tạo ra áp lực không nhỏ để các chủ thể phải tự làm mới mình.

Theo kết quả đánh giá đợt 1 năm 2026, toàn tỉnh chỉ công nhận 14 sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP 4 sao, trong đó có 11 sản phẩm được nâng hạng và 1 sản phẩm đánh giá lại. Số lượng sản phẩm đạt tiêu chuẩn 3 sao là 44 sản phẩm. Những con số này bộc lộ rõ tính cạnh tranh và các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của hội đồng đánh giá.

Việc tuân thủ và nâng cấp các tiêu chuẩn này không chỉ là định hướng từ cơ quan quản lý mà đã trở thành yêu cầu sống còn của các cơ sở sản xuất nhằm nâng tầm giá trị nông sản địa phương.

Để đáp ứng được những quy chuẩn mới, nhiều cơ sở sản xuất phải đầu tư lớn. Ông Lâm Văn Thuận - chủ hộ kinh doanh Sâu Chua Mỹ Tửu Sa Pa chia sẻ: “Chúng tôi đầu tư hệ thống sản xuất bài bản ngay từ đầu, sau đó, mới tính lợi nhuận. Việc đưa máy móc, công nghệ kiểm soát vệ sinh hiện đại lên vùng cao đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn hơn rất nhiều so với vùng đồng bằng.

Nhờ kiên định với chiến lược đầu tư bài bản, ứng dụng công nghệ lọc hiện đại và xây dựng hệ thống quản lý an toàn thực phẩm chuẩn ISO 22000:2018, sản phẩm của cơ sở đã xuất sắc được công nhận nâng hạng lên 4 sao trong đợt đánh giá vừa qua.

Hơn thế nữa, cơ sở đang từng bước khép kín chuỗi giá trị bằng mô hình nông nghiệp tuần hoàn, tận dụng bã chưng cất làm thức ăn chăn nuôi, qua đó, tối ưu chi phí và mở rộng kênh phân phối đến nhóm khách hàng doanh nghiệp.

Dù vậy, không phải chủ thể nào cũng thuận lợi giải quyết những khó khăn trong quá trình nâng hạng sản phẩm OCOP. Sự chênh lệch giữa phương thức sản xuất thủ công, truyền thống và các tiêu chuẩn kiểm định công nghiệp hiện đại đang tạo ra những khó khăn nhất định.

Hợp tác xã hiện có 6 sản phẩm đạt tiêu chuẩn 3 sao và đang rất nỗ lực hoàn thiện các khâu thiết kế bao bì, tem nhãn để tăng sức cạnh tranh. Thế nhưng, việc vướng mắc ở khâu chứng nhận HACCP đòi hỏi các cơ quan chuyên môn cần có những hướng dẫn chi tiết, linh hoạt hơn nhằm hỗ trợ các hợp tác xã giữ gìn bản sắc sản phẩm địa phương mà vẫn đáp ứng đủ khung pháp lý.

Trái ngược với rào cản của phương thức thủ công, những doanh nghiệp chuẩn hóa vùng nguyên liệu từ sớm đang nắm giữ lợi thế tuyệt đối trong thăng hạng sản phẩm OCOP. Đơn cử, Công ty Cổ phần Nam Dược Đại Phú An, xã Mậu A đã có bước tiến dài khi 3 sản phẩm gồm tinh dầu thực vật, tinh dầu quế và tinh dầu sả chanh đều được công nhận nâng hạng 4 sao.

Ông Đỗ Đức Tĩnh - Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Nam Dược Đại Phú An cho biết: “Để đưa được sản phẩm từ 3 sao lên 4 sao, doanh nghiệp đã rà soát và nâng cấp toàn diện mọi quy trình sản xuất. Đặc biệt, khâu chuẩn hóa vùng nguyên liệu quế theo hướng canh tác hữu cơ và đáp ứng tiêu chuẩn VietGAP được chúng tôi giám sát khắt khe. Chúng tôi xác định yếu tố sống còn của sản phẩm không ở hình thức bề ngoài mà phải bắt nguồn từ chất lượng cốt lõi bên trong”.

Chính nền tảng kiểm soát chặt chẽ đã giúp công ty thiết lập hệ thống đại lý độc quyền trên toàn quốc, vững bước chuẩn bị cho mục tiêu đưa các dòng sản phẩm chủ lực chạm mốc 5 sao.

Nhận diện rõ những khó khăn mà các chủ thể sản phẩm OCOP đang đối mặt, tỉnh đã triển khai các giải pháp hỗ trợ đồng bộ. Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao nhiệm vụ chủ trì, phối hợp cùng các ban, ngành hướng dẫn các xã, phường triển khai chương trình OCOP, đồng thời đề xuất kinh phí hỗ trợ giới thiệu, quảng bá và xúc tiến thương mại.

Theo kế hoạch thực hiện năm 2026, toàn tỉnh đặt mục tiêu có thêm ít nhất 60 sản phẩm tiềm năng được công nhận OCOP từ 3 sao trở lên. Trong đó, tỉnh ưu tiên phát triển các tổ chức kinh tế với chỉ tiêu ít nhất 60% chủ thể OCOP là hợp tác xã. Đặc biệt, để giải quyết vấn đề đầu ra và tiếp cận công nghệ số, tỉnh đặt mục tiêu 100% sản phẩm OCOP được đưa lên sàn thương mại điện tử, có tài khoản thanh toán điện tử và 80% chủ thể sở hữu website quảng bá riêng.

Bên cạnh đó, nguồn vốn tín dụng ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội và các quỹ hỗ trợ phát triển cũng được lồng ghép linh hoạt để giúp các cơ sở tháo gỡ nút thắt tài chính, mạnh dạn đầu tư nâng cấp công nghệ.

Hành trình thăng hạng sản phẩm OCOP không đơn thuần là cuộc đua lấy thành tích, mà thực chất là bước chuyển mình tất yếu để các sản phẩm nông nghiệp địa phương tăng sức bứt phá. Bằng sự chủ động đổi mới của các chủ thể, cộng hưởng cùng “đòn bẩy” chính sách hỗ trợ thiết thực của tỉnh, những sản phẩm mang đậm bản sắc vùng cao sẽ tiếp tục khẳng định thương hiệu, vươn tầm chinh phục các thị trường lớn và đem lại giá trị kinh tế bền vững cho người dân.