Phát triển sinh kế bền vững dưới tán rừng

Những vườn ca cao phát triển xanh tốt tại thôn 3, xã Cát Tiên 2 đã và đang mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho người dân

Từ cây ca cao đến sinh kế ổn định

Con đường dẫn vào thôn 3, xã Cát Tiên 2 đi qua những khoảng xanh trải dài. Ở nơi cuộc sống người dân gắn bó mật thiết với rừng, việc lựa chọn cây trồng phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu và không làm ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên luôn được xem là yếu tố quan trọng để phát triển kinh tế lâu dài.

Những năm gần đây, cây ca cao đang trở thành một trong những lựa chọn như vậy. Tại nhiều khu vườn của người dân thôn 3, những hàng ca cao xanh tốt được chăm sóc xen canh dưới tán cây, vừa tạo sinh kế, vừa phù hợp với điều kiện sản xuất của địa phương.

Với đặc tính ưa bóng, cây ca cao có thể phát triển trong những khu vực có độ che phủ phù hợp, qua đó mở ra hướng sản xuất gắn với điều kiện tự nhiên thay vì phải mở rộng diện tích canh tác.

Già làng K Mốt, thôn 3, xã Cát Tiên 2, cho biết trước đây giá ca cao khá thấp nên người dân chưa thực sự chú trọng đến loại cây này. Tuy nhiên, từ năm 2024, giá ca cao bắt đầu tăng mạnh, từ khoảng 4.000 đồng/kg lên 10.000 đồng/kg và hiện nay đạt khoảng 17.000 đồng/kg. Giá sản phẩm tăng đã tạo thêm động lực để bà con chăm sóc, mở rộng diện tích ca cao phù hợp.

Giá ca cao tăng, người dân có thêm thu nhập nên cuộc sống cũng tốt hơn. Quan trọng là cây này phù hợp với điều kiện đất đai ở đây, nếu chăm sóc tốt có thể cho thu nhập ổn định.

Già làng K Mốt

Theo Hội Nông dân xã Cát Tiên 2, hiện địa phương có khoảng 200 ha ca cao. Nhiều hộ dân đánh giá cây ca cao mang lại hiệu quả kinh tế khá cao, thậm chí trong điều kiện giá tốt, thu nhập từ ca cao có thể cạnh tranh với một số loại cây trồng có giá trị khác.

Đáng chú ý, tại những thôn có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống như thôn 3, Phước Thái, cây ca cao đang góp phần tạo nguồn thu đáng kể cho nhiều hộ gia đình. Đây không chỉ là câu chuyện về một loại cây trồng có giá trị kinh tế, mà còn là hướng đi phù hợp với yêu cầu phát triển sinh kế gắn với bảo vệ tài nguyên rừng.

Doanh nghiệp thu mua ca cao và chế biến ngay tại xã Cát Tiên 2

Một thuận lợi khác là trên địa bàn đã có cơ sở thu mua và chế biến ca cao, giúp đầu ra sản phẩm thuận lợi hơn. Người dân có thêm sự yên tâm trong sản xuất, giảm phụ thuộc vào thương lái và có điều kiện tập trung đầu tư chăm sóc vườn cây.

Từ hiệu quả thực tế, địa phương đang khuyến khích người dân giữ vững diện tích ca cao hiện có, phát triển thêm ở những vùng đất phù hợp, đồng thời chú trọng quy trình chăm sóc để nâng năng suất, chất lượng sản phẩm.

Giữ rừng, nâng giá trị sản vật quê hương

Điều đáng ghi nhận ở những khu dân cư nằm giữa không gian rừng Cát Tiên là cùng với phát triển kinh tế, ý thức bảo vệ rừng của người dân ngày càng được nâng lên.

Người dân chỉ sản xuất trên những diện tích được Nhà nước giao hoặc cho phép canh tác, không tự ý xâm lấn, chuyển đổi đất rừng. Đây là nguyên tắc được cộng đồng dân cư nhận thức ngày càng rõ trong quá trình phát triển kinh tế.

Trong điều kiện có bóng che, ca cao có thể được bố trí trong hệ thống sản xuất phù hợp với cảnh quan và điều kiện sinh thái địa phương

Từ góc nhìn ấy, việc lựa chọn cây trồng phù hợp có ý nghĩa đặc biệt. Thay vì chạy theo những cây trồng có giá trị kinh tế cao nhưng đòi hỏi mở rộng diện tích hoặc tác động lớn đến môi trường, người dân từng bước lựa chọn những mô hình có thể phát triển trên diện tích hiện có, tận dụng điều kiện tự nhiên và nâng giá trị trên cùng một đơn vị đất.

Cây ca cao là một ví dụ. Với khả năng sinh trưởng trong điều kiện có bóng che, ca cao có thể được bố trí trong hệ thống sản xuất phù hợp với cảnh quan và điều kiện sinh thái địa phương. Khi được chăm sóc đúng kỹ thuật, cây cho thu hoạch ổn định, tạo nguồn thu thường xuyên cho hộ gia đình.

Không chỉ cây ca cao, những sản vật gắn với đời sống của đồng bào Mạ cũng đang được đánh thức giá trị theo một cách mới.

Ở xã Cát Tiên 2, cách trung tâm tỉnh hơn 200 km, có một người phụ nữ Mạ đã lựa chọn một cách đặc biệt để khẳng định trách nhiệm với sản phẩm do mình làm ra: ghi tên mình lên bao bì sản phẩm “Chè dây xoăn tuyết Ka Drờng”.

Sản phẩm Chè dây xoăn tuyết Ka Drờng đạt chứng nhận OCOP hạng 3 sao từ núi rừng Cát Tiên

Chè dây là loại cây thân leo mọc nhiều ở khu vực vùng đệm rừng Cát Tiên và một số địa phương lân cận. Từ lâu, người Mạ đã sử dụng chè dây như một loại dược liệu dân gian. Sau khi thu hái, cây được cắt nhỏ, phơi khô để sử dụng trong gia đình.

Nhưng từ một loại cây chỉ được biết đến trong phạm vi cộng đồng, chè dây xoăn tuyết Ka Drờng đã bắt đầu có một hành trình khác khi được sản xuất bài bản và xây dựng thương hiệu.

Năm 2023, sản phẩm chè dây xoăn tuyết của cơ sở sản xuất Ka Drờng được chứng nhận OCOP 3 sao. Đây là dấu mốc quan trọng, đánh dấu bước chuyển từ cách làm nhỏ lẻ sang sản xuất có nhãn mác, địa chỉ, quy trình và câu chuyện sản phẩm rõ ràng.

Ông Nguyễn Văn Thức, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Cát Tiên 2 nhận định, cơ sở sản xuất chè dây xoăn tuyết Ka Drờng góp phần làm phong phú thêm sản vật địa phương. Từ một loại cây trước đây chủ yếu được người dân thu hái, phơi khô để sử dụng trong gia đình, khi được chuẩn hóa thành sản phẩm OCOP, chè dây có thêm giá trị hàng hóa và mở ra hướng phát triển mới gắn với du lịch nông thôn.

Sản phẩm socola được chế biến từ những trái ca cao trồng tại địa phương

Từ những vườn ca cao xanh dưới tán cây đến sản phẩm chè dây mang tên người Mạ, câu chuyện sinh kế ở các thôn 3 và 4 đang cho thấy một cách tiếp cận khác về phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đó là làm giàu từ đất, từ sản vật quê hương, từ tri thức bản địa nhưng đồng thời giữ gìn màu xanh của rừng.