'Phong vũ biểu' 32.000 tỷ USD hé lộ điều gì về kinh tế Mỹ?

Lãi suất trái phiếu chính phủ Mỹ có thể tác động đến mọi thứ, từ các khoản vay mua ô tô, vay sinh viên cho tới lãi suất thế chấp. Ảnh: THX/TTXVN

Theo truyền thông Mỹ, các nhà đầu tư đang lo ngại về lượng nợ khổng lồ mà chính phủ Mỹ tích tụ, và lợi suất trái phiếu là một trong những chỉ báo quan trọng phản ánh mối lo này.

Lợi suất, hay lãi suất, trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm đã vượt 5,3% - mức gần cao nhất trong hai thập niên - do những lo ngại liên quan đến cuộc chiến tại Iran, lạm phát, thâm hụt ngân sách bất ổn và làn sóng chi tiêu mạnh tay cho trí tuệ nhân tạo (AI).

Thị trường trái phiếu chính phủ Mỹ, hay thị trường Kho bạc Mỹ, trị giá gần 32.000 tỷ USD đang phát đi tín hiệu rõ ràng về hướng đi của nền kinh tế.

Cụ thể hơn, lợi suất trái phiếu Kho bạc kỳ hạn 10 năm thường được xem là yếu tố định hướng lãi suất đối với người tiêu dùng, trong đó có lãi suất vay thế chấp và vay mua ô tô. Những biến động này có thể tác động từ các khoản vay sinh viên đến thị trường nhà ở. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm thường biến động cùng chiều với trái phiếu 10 năm.

Dưới đây là những điều cần biết về diễn biến lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ hiện nay và lý do chúng có ý nghĩa quan trọng.

Trái phiếu là gì?

Trái phiếu là một hình thức nợ có thu nhập cố định, trong đó một bên vay tiền và bên kia cho vay. Trong thị trường trái phiếu chính phủ Mỹ, bên đi vay là chính phủ liên bang và các trái phiếu này được gọi là trái phiếu Kho bạc Mỹ (Treasuries). Các chính phủ khác cũng phát hành trái phiếu tương tự. Tại Anh, chúng được gọi là gilts, còn tại Nhật Bản là JGB - viết tắt của trái phiếu chính phủ Nhật Bản.

Mỹ phát hành nợ với nhiều kỳ hạn khác nhau, tức khoảng thời gian trước khi khoản vay phải được hoàn trả. Tín phiếu Kho bạc (Treasury bills) là các khoản nợ ngắn hạn, có kỳ hạn từ 4 tuần đến 1 năm; Trái phiếu Kho bạc trung hạn (Treasury notes) có kỳ hạn từ 2 đến 10 năm; Trái phiếu Kho bạc dài hạn (Treasury bonds) có kỳ hạn 20 hoặc 30 năm.

Người cho chính phủ vay là các nhà đầu tư trái phiếu, những người kỳ vọng nhận được tiền lãi từ khoản đầu tư. Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa trái phiếu và những tài sản được mua bán khác như cổ phiếu: lợi suất trái phiếu phản ánh tổng mức sinh lời hằng năm mà nhà đầu tư có thể kỳ vọng.

Giá trái phiếu và lợi suất biến động ngược chiều: giá trái phiếu giảm thì lợi suất tăng và ngược lại.

Tương tự lãi suất mà một chủ nhà phải trả khi vay thế chấp, lợi suất trái phiếu phản ánh nhiều yếu tố, trong đó có thời điểm khoản nợ được hoàn trả, nguy cơ không được thanh toán, cũng như đánh giá của nhà đầu tư về việc khoản tiền cho vay có đem lại lợi nhuận hấp dẫn hơn những kênh đầu tư khác như cổ phiếu hay tiền điện tử hay không.

Khi một nhà đầu tư nắm giữ trái phiếu Kho bạc Mỹ đến ngày đáo hạn, khoản lợi nhuận nhận được là cố định. Tuy nhiên, do trái phiếu chính phủ được giao dịch công khai, giá trị của chúng có thể tăng hoặc giảm giống như cổ phiếu, kéo theo lợi suất cũng biến động.

Lợi suất tăng đồng nghĩa các nhà đầu tư đang đòi hỏi mức sinh lời cao hơn để khoản đầu tư trở nên hấp dẫn đối với họ.

Vì sao lợi suất trái phiếu tăng?

Trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm thường nhận được nhiều sự chú ý. Lợi suất loại trái phiếu này bắt đầu tăng từ cuối tháng 2, khi ở mức 3,96%. Sau khi có thời điểm giảm trở lại trong tháng 4 và tháng 5, lợi suất bắt đầu tăng mạnh trở lại vào cuối tháng 6. Hiện lợi suất ở mức 4,66%.

Mức tăng lần này chưa mạnh như những đợt tăng trước, chẳng hạn như khi Tổng thống Donald Trump công bố các biện pháp áp thuế diện rộng hồi tháng 4 năm ngoái. Tuy nhiên, các nhà đầu tư đang nhận thấy một loạt yếu tố có thể tiếp tục đẩy lợi suất tăng.

Những diễn biến thay đổi liên tục liên quan đến một thỏa thuận hòa bình ở Iran tiếp tục làm chao đảo thị trường dầu mỏ, từ đó làm gia tăng lo ngại về lạm phát và khả năng chi trả của người dân.

Bên cạnh đó là làn sóng chi tiêu mạnh tay của các công ty công nghệ cho AI. Điều này khiến một số nhà phân tích cho rằng cơn sốt AI đã hút dòng tiền khỏi trái phiếu, trong khi những người khác nhận định sự phấn khích với AI đang làm gia tăng kỳ vọng về tăng trưởng kinh tế và lạm phát.

Chuyên gia Jason Goldberg của Barclays nhận định người mua trái phiếu hiện nhạy cảm hơn với giá, đồng nghĩa các nhà đầu tư đang đòi hỏi lợi suất cao hơn để hấp thụ lượng trái phiếu chính phủ và trái phiếu doanh nghiệp được phát hành.

Một số chuyên gia cho rằng đợt điều chỉnh gần đây trên thị trường chứng khoán cũng cho thấy các nhà đầu tư cổ phiếu đang ngày càng lo ngại về lợi suất trái phiếu.

Thông thường, giá trái phiếu và cổ phiếu biến động ngược chiều. Khi chứng khoán giảm, nhà đầu tư thường chuyển tiền sang các tài sản an toàn hơn như trái phiếu chính phủ để hạn chế thua lỗ.

Mối tương quan nghịch này duy trì trong hai thập niên đầu thế kỷ 21, nhưng gần đây đã đảo chiều. Theo các chuyên gia của Ngân hàng Mỹ (Bank of America), mối tương quan giữa hai loại tài sản hiện chuyển sang cùng chiều và ở mức cao nhất kể từ những năm 1990.

Điều đó có nghĩa trái phiếu không còn giúp nhà đầu tư phòng vệ trước những đợt giảm giá của cổ phiếu hiệu quả như trước. Khi chứng khoán giảm, giá trái phiếu cũng có thể giảm theo.

Các chuyên gia Bank of America nhận định nhà đầu tư không còn sẵn sàng trả mức “phí bảo hiểm” như trước cho một loại tài sản có khả năng phòng vệ kém hơn.

Lợi suất tăng ảnh hưởng nền kinh tế Mỹ như thế nào?

Một trong những lý do lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm được theo dõi sát sao là nó trở thành cơ sở để các bên cho vay xác định lãi suất thế chấp. Nói cách khác, khi lợi suất 10 năm tăng, chi phí vay tiền để mua nhà cũng tăng.

Tính đến ngày 19/8, lãi suất trung bình đối với khoản vay thế chấp kỳ hạn 30 năm ở Mỹ là 6,67%, tăng từ khoảng 6% hồi đầu năm, theo số liệu của Freddie Mac.

Lợi suất trái phiếu cũng tác động đến nhiều loại tín dụng khác. Khi chi phí huy động vốn của chính phủ tăng, các khoản vay trong nền kinh tế thường chịu áp lực tăng theo.

Điều này có thể khiến người dân phải trả nhiều tiền hơn cho các khoản vay mua nhà, mua ô tô hoặc các khoản vay khác, đồng thời làm doanh nghiệp khó tiếp cận vốn hơn.

Lợi suất trái phiếu có thể dự báo điều gì về nền kinh tế?

Do trái phiếu Kho bạcMỹ được phát hành với nhiều kỳ hạn, mỗi nhóm kỳ hạn có thể phản ánh kỳ vọng của thị trường về những diễn biến kinh tế trong các khoảng thời gian khác nhau.

Thông thường, thời hạn đầu tư càng dài thì nhà đầu tư càng đòi hỏi mức lãi suất cao hơn. Lý do là con người có mức độ chắc chắn cao hơn về những gì sẽ xảy ra trong vài tháng tới so với những gì có thể xảy ra trong một thập niên.

Vì vậy, lợi suất trái phiếu Kho bạc 10 năm thường cao hơn lợi suất trái phiếu đáo hạn trong vài tháng hoặc vài năm.

Khi mối quan hệ này đảo ngược trong những giai đoạn kinh tế bất ổn - như từng xảy ra vào năm 2022 - hiện tượng này được xem là một chỉ báo suy thoái. Khi đó, những rủi ro trong ngắn hạn được thị trường đánh giá là lớn hơn rủi ro trong dài hạn.

Tuy nhiên, theo Lawrence Gillum, chiến lược gia trưởng về thu nhập cố định của LPL Financial, việc lợi suất tăng hiện nay chưa phải nguyên nhân để báo động về nguy cơ nhà đầu tư quay lưng với trái phiếu hoặc thị trường bị rối loạn.

Ông cho biết nhu cầu tại các phiên đấu giá trái phiếu kỳ hạn 3 năm, 10 năm và 30 năm của Mỹ tuần trước vẫn khá tốt.

“Thị trường vẫn đang hấp thụ lượng trái phiếu được phát hành”, ông Gillum nói. “Đó là cơ chế mà chúng ta kỳ vọng trong một quá trình bình thường hóa: lợi suất cao hơn sẽ thu hút người mua. Còn trong một cuộc khủng hoảng, lợi suất cao hơn lại xua đuổi người mua".