Để 'F5' hợp tác nông nghiệp, Australia và Nhật Bản cần tập trung vào ba mũi nhọn mới

Nông nghiệp đóng vai trò trung tâm trong mối quan hệ hiện đại giữa Australia và Nhật Bản. (Nguồn: Getty Images)

Nông nghiệp đóng vai trò trung tâm trong mối quan hệ hiện đại giữa Australia và Nhật Bản. Các trang trại Australia đã cung cấp lương thực cho sự trỗi dậy công nghiệp của Nhật Bản và củng cố an ninh lương thực của quốc gia này, đổi lại, Nhật Bản mang đến cho nông dân Australia một thị trường cao cấp.

Dù vậy, hợp tác nông nghiệp đã không có nhiều thay đổi kể từ những năm 1950, do đó, cần phải thích ứng để duy trì tính thiết thực khi cả hai nước đều đang hướng tới an ninh kinh tế ở mức độ cao hơn. Câu hỏi đặt ra là, nếu cần phải thay đổi, hợp tác nông nghiệp nên chuyển mình theo hướng nào?

Australia và Nhật Bản dự kiến sẽ tổ chức các cuộc đàm phán về an ninh lương thực theo Tuyên bố chung về Hợp tác An ninh Kinh tế, và sẽ còn nhiều cuộc đàm phán khác.

Thông thường, chương trình nghị sự truyền thống cho các cuộc đàm phán này là: Nhật Bản nên xóa bỏ các khoản thuế quan còn lại đối với các sản phẩm của Australia, và đất nước chuột túi nên nâng ngưỡng kiểm duyệt đối với đầu tư của Tokyo vào ngành nông nghiệp. Cả hai nên mở rộng hợp tác nghiên cứu và phát triển chung.

Những chính sách này được đánh giá là đều thỏa đáng, nhưng đây cơ bản là những công việc còn dang dở, hơn là những hành động giúp định hình một khía cạnh hợp tác mới.

Australia và Nhật Bản đang đứng trước một cơ hội lớn hơn để nhìn xa hơn về thương mại hai chiều và mở rộng hợp tác nông nghiệp thành một công cụ hợp tác rộng lớn, đóng vai trò trung tâm trong chiến lược quốc tế, an ninh kinh tế toàn diện và sự năng động trong nước.

Trên cơ sở đó, có ba khía cạnh để giúp hai nước “F5” hợp tác trong lĩnh vực này, bao gồm: phát triển chuỗi cung ứng nông nghiệp khu vực, xây dựng một liên minh gồm các quốc gia có cùng chí hướng để giải quyết các mối đe dọa chung đối với sản xuất lương thực toàn cầu và hỗ trợ Nhật Bản hiện đại hóa ngành nông nghiệp nội địa.

Phát triển chuỗi cung ứng khu vực

Australia và Nhật Bản có thể hợp tác để phát triển một chuỗi cung ứng khu vực nhằm củng cố an ninh lương thực. Nhiên liệu, phân bón và nhựa là những điểm yếu chung trong chuỗi cung ứng của ngành nông nghiệp Australia và Nhật Bản; bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể tạo ra sự bất ổn trong toàn bộ quá trình sản xuất, thu hoạch, chế biến và vận chuyển.

Tuy nhiên, những điểm yếu này có thể được giảm thiểu thông qua việc tận dụng có mục tiêu sự đa dạng kinh tế và công nghiệp ở Đông Á.

Khu vực Đông Á nắm giữ năng lực tinh chế, sản xuất phân bón và hóa dầu cần thiết cho các vật tư đầu vào thiết yếu của nông nghiệp. Sự chủ động kết nối trên toàn khu vực thông qua cơ sở hạ tầng thể chế chung, chẳng hạn như Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC), có thể hỗ trợ Australia và Nhật Bản đào sâu tích hợp kinh tế và hợp tác.

Động thái này sẽ giúp năng lực hiện có nhanh chóng được huy động khi xảy ra khủng hoảng, mang lại cho các nhà sản xuất và người tiêu dùng trong khu vực niềm tin rằng, nguồn cung có thể được cải thiện trong các thời điểm nông nghiệp cấp bách, chẳng hạn như mùa gieo trồng và thu hoạch.

Bên cạnh đó, các thỏa thuận cung ứng rõ ràng và vững chắc giữa Australia và Nhật Bản có thể cung cấp một khuôn mẫu cho hợp tác thông qua kiến trúc khu vực Đông Á. Quỹ Dự trữ Gạo Khẩn cấp ASEAN+3 (APTERR) cung cấp một mô hình có thể được mở rộng để hỗ trợ an ninh kinh tế khu vực tốt hơn.

Hợp tác có mục tiêu sẽ cho phép cả hai nước cùng nhau thúc đẩy việc đưa thêm các vật tư đầu vào và hàng hóa nông nghiệp vào cơ chế, tạo ra sự bảo đảm nguồn cung đầu vào, hội nhập khu vực sâu rộng hơn và an ninh kinh tế lớn hơn.

Dưa lưới cao cấp của Shizuoka được đánh giá cao tại thị trường Australia. (Nguồn: Japan Times)

Thúc đẩy hợp tác đa phương

Australia và Nhật Bản nên tiên phong thúc đẩy hợp tác đa phương như một sự mở rộng của cam kết lâu dài đối với trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Biến đổi khí hậu, thiên tai và sự thay đổi trong sở thích của người tiêu dùng đang đặt ra những thách thức đáng kể cho tất cả các quốc gia. Hợp tác đa phương hỗ trợ các nỗ lực ứng phó toàn cầu hiệu quả đối với những thách thức này. Tuy nhiên, một cách tiếp cận đa phương rất dễ bị ngó lơ do những quan điểm gây tranh cãi về thương mại hàng hóa và dịch vụ.

Việc kêu gọi các quốc gia có cùng chí hướng chia sẻ kiến thức và sự hiểu biết cũng có thể ngăn chặn sự lây lan của dịch bệnh và sâu bệnh, tăng tính bền vững của sản xuất lương thực và giảm lượng khí thải nhà kính. Đối tác Chính sách APEC về An ninh Lương thực và Cơ chế Trọng tài Phúc thẩm Trung gian Đa bên (MPIA) cung cấp các mô hình rõ ràng cho phương pháp tiếp cận này.

Australia và Nhật Bản có thể chứng minh thành công của hợp tác đa phương bất chấp những bất ổn và bất đồng về tương lai của các thể chế đa phương hiện có. Tuy nhiên, năng lực lãnh đạo này cũng phụ thuộc vào năng lực nông nghiệp trong nước.

Hỗ trợ hiện đại hóa nông nghiệp Nhật Bản

Australia và Nhật Bản cũng có thể hợp tác để hỗ trợ hiện đại hóa ngành nông nghiệp nội địa của Nhật Bản. Mô hình bảo hộ hướng đến nhà sản xuất đã tạo ra những lỗ hổng mang tính cấu trúc trong nền nông nghiệp Nhật Bản, dẫn đến tình trạng thiếu hụt gạo và giá tiêu dùng cao.

Mặc dù xứ sở hoa anh đào đã có những bước đi để xóa bỏ mô hình trên, nước này vẫn cần sự uy tín chính sách liên tục và kinh nghiệm để vượt qua những thay đổi cấu trúc đi liền với hiện đại hóa nông nghiệp.

Australia ở một vị thế đặc biệt để giúp Nhật Bản vượt qua sự thay đổi này, nhờ việc đã tiên phong điều chỉnh cấu trúc và hiện đại hóa ngành nông nghiệp từ những năm 1970. Việc thay đổi chính sách đã thúc đẩy sự tăng trưởng của ngành với ít nguồn vốn công hơn, sản lượng cao hơn và năng suất cao hơn.

Theo đó, Chính phủ và ngành công nghiệp Australia có thể chia sẻ những góc nhìn chuyên sâu về cách vượt qua sự thay đổi, đồng thời củng cố các doanh nghiệp cá thể, tăng hiệu suất và tạo điều kiện để tăng cường nguồn cung. Điều này bao gồm việc sử dụng các chương trình chuyển đổi và gói hỗ trợ đặc thù cho ngành, mở rộng bảo hiểm gắn liền với doanh thu và các sản phẩm tín dụng nông nghiệp thành các công cụ quản lý rủi ro và lập kế hoạch tài chính rộng lớn hơn, cũng như các hoạt động tiếp thị và xúc tiến xuất khẩu do ngành công nghiệp dẫn dắt.

Nông nghiệp sẽ tiếp tục là một phần trung tâm trong mối quan hệ Australia-Nhật Bản. Tuy nhiên, mối quan hệ này không nên dừng lại ở đó. Hợp tác có mục tiêu về chuỗi cung ứng khu vực, năng lực lãnh đạo đa phương và cải cách trong nước sẽ dựa trên mối quan hệ nông nghiệp khăng khít để hỗ trợ an ninh kinh tế ở cả hai quốc gia. Một phương pháp tiếp cận mới có thể mất thời gian, nhưng các cuộc đàm phán về an ninh lương thực là một khía cạnh tốt để bắt đầu.