Hành trình tìm lại bình yên của những chú gấu tại Bạch Mã

Các khu chăm sóc gấu tại Trung tâm Cứu hộ gấu Việt Nam ở Vườn quốc gia Bạch Mã, thành phố Huế.

Cùng với An Tâm, hai cá thể gấu có tên là Harmony và Melody cũng được tiếp nhận từ Hà Nội mở ra cơ hội sống trong môi trường an toàn, hạnh phúc. Đằng sau hành trình ấy là nỗ lực bền bỉ của những người làm công tác cứu hộ, với mong muốn mang lại cho những cá thể gấu cuộc sống tốt đẹp hơn.

Mái nhà bình yên

Năm 2002, An Tâm được một gia đình tại thành phố Hải Phòng mua về nuôi. Sau đó, cá thể gấu ngựa đực này được đăng ký và gắn chip quản lý. Suốt nhiều năm, thế giới của An Tâm chỉ gói gọn trong chiếc chuồng nhỏ xây bằng gạch, trước mặt là những song sắt. Thời gian trôi qua, những người từng chăm sóc An Tâm dần già yếu; việc chăm sóc cá thể gấu được giao cho người em gái của gia chủ, năm nay đã 70 tuổi. Khi việc chăm sóc ngày càng trở nên khó khăn với gia đình, quyết định chuyển giao An Tâm đến một cơ sở cứu hộ đã mở ra cơ hội để cá thể gấu có cuộc sống phù hợp hơn. Với sự đồng thuận của gia đình, thời điểm để chú gấu rời chiếc chuồng đã gắn bó hơn hai thập kỷ cuối cùng cũng đến. Để bảo đảm an toàn, An Tâm được gây mê và đưa ra khỏi chuồng theo quy trình chuyên môn và được đưa đến Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam ở Vườn quốc gia Bạch Mã.

Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam ở Vườn quốc gia Bạch Mã đi vào hoạt động từ tháng 10/2023, được xây dựng trên diện tích 12,5 ha (giai đoạn 1). Cơ sở có bệnh viện thú y với trang thiết bị phục vụ chẩn đoán, phẫu thuật; khu cách ly 30 ngày; hệ thống nhà gấu và 4 khu bán tự nhiên rộng lớn.

Tháng 9/2025, Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam tại Bạch Mã tiếp tục khởi công xây dựng giai đoạn 2, gồm khu lưu trú cho cán bộ, nhân viên, hạ tầng kỹ thuật và trung tâm đón khách phục vụ hoạt động triển lãm, giáo dục, học tập ngoại khóa.

Các chú gấu tại Trung tâm Cứu hộ gấu Việt Nam ở Vườn quốc gia Bạch Mã, thành phố Huế được nuôi trong môi trường bán tự nhiên.

Đến nay, Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam ở Vườn quốc gia Bạch Mã đã tiếp nhận 30 cá thể gấu, tất cả đều do người dân tự nguyện chuyển giao. Mỗi cá thể đều có tên riêng, được nhân viên nhận diện và chăm sóc theo chế độ phù hợp.

Công việc chăm sóc những cá thể gấu tại Trung tâm tưởng chừng dễ dàng, nhưng đòi hỏi cần có sự kiên trì, tận tâm của mỗi nhân viên.

Anh Võ Thành Lợi, nhân viên Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam tại Vườn quốc gia Bạch Mã cho biết, phần lớn những cá thể được tiếp nhận đều có thể trạng không tốt, nhiều con suy nhược, mắc bệnh hoặc mang thương tích sau thời gian dài bị nuôi nhốt. Vì vậy, ngay khi đến Trung tâm, gấu được kiểm tra sức khỏe, theo dõi và chăm sóc theo quy trình nghiêm ngặt. Sau giai đoạn kiểm tra, cách ly và phục hồi sức khỏe, những cá thể đủ điều kiện được đưa đến các khu bán tự nhiên.

Tại khu bán tự nhiên có không gian được bố trí với gốc cây, cầu thang, xích đu và những vũng nước để gấu leo trèo, vui chơi, tìm tòi và tương tác với đồng loại. Được vận động, khám phá môi trường xung quanh và thể hiện các hành vi tự nhiên là cách giúp gấu cải thiện sức khỏe thể chất, giảm căng thẳng và dần thích nghi với cuộc sống mới. Những hoạt động ấy có ý nghĩa quan trọng đối với các cá thể từng sống trong không gian chật hẹp suốt nhiều năm.

Anh Võ Thành Lợi chia sẻ, với An Tâm, Harmony và Melody cánh cửa mới đến một môi trường sống an toàn cũng đã mở ra. Chặng đường phía trước có thể còn nhiều khó khăn, bởi những tổn thương do thời gian dài bị nuôi nhốt không thể biến mất chỉ sau một ngày. Nhưng tại Trung tâm, những cá thể gấu đang có cơ hội được chăm sóc, vận động và sống trong điều kiện phù hợp hơn. Bởi vậy, giá trị của công tác cứu hộ không chỉ nằm ở số lượng cá thể được đưa khỏi những chiếc lồng, mà còn ở cách con người thay đổi cách đối xử với động vật hoang dã, để những sinh vật từng chịu nhiều tổn thương có thể tìm lại sự bình yên trong phần đời còn lại.

Chung tay bảo vệ gấu

Các chú gấu tại Trung tâm Cứu hộ gấu Việt Nam ở Vườn quốc gia Bạch Mã, thành phố Huế được chăm sóc trong môi trường bán tự nhiên.

Với những người làm việc tại Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam tại Vườn quốc gia Bạch Mã, niềm vui không chỉ đến từ những trường hợp gấu phục hồi sức khỏe mà còn từ những thay đổi nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày của chúng. Tuy nhiên, không phải cá thể nào cũng có thể phục hồi hoàn toàn. Nhiều chú gấu được đưa về Trung tâm khi đã lớn tuổi, mắc bệnh nặng hoặc mang những tổn thương kéo dài. Với những trường hợp ấy, mục tiêu không còn là khôi phục hoàn toàn sức khỏe mà là giảm đau đớn, bảo đảm điều kiện sống và giúp chúng có những ngày tháng còn lại tốt nhất có thể.

Chị Hoàng Thị Thu Thủy, Quản lý điều hành Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam tại Vườn quốc gia Bạch Mã chia sẻ, khi một cá thể gấu qua đời, Trung tâm tổ chức tang lễ với sự tham gia của các nhân viên. Mọi người mang đến những món ăn mà chú gấu yêu thích hoặc những bó hoa, cùng đọc những bài thơ do Trung tâm sáng tác bằng tiếng Việt và tiếng Anh để tiễn biệt. Những món quà đặt tại nơi an nghỉ, phần mộ được trang trí bằng hoa và sau đó dựng bia tưởng niệm với những lời nhắn gửi.

“Đằng sau nghi thức tiễn biệt ấy là tình cảm mà những người chăm sóc dành cho các cá thể gấu đã gắn bó với họ trong suốt một chặng đường. Với họ, mỗi cá thể không chỉ là đối tượng được chăm sóc, mà còn là một sinh vật có những nhu cầu riêng, có thể đau đớn, sợ hãi và cần được bảo vệ”, chị Thu Thủy bộc bạch.

Theo thông tin do Tổ chức Động vật Châu Á cung cấp, từ năm 2007 đến nay, tổ chức đã cứu hộ 305 cá thể gấu ngựa và gấu chó tại Việt Nam. Trong số này, 170 cá thể đang sống trong môi trường bán tự nhiên tại hai Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam ở Vườn quốc gia Tam Đảo, tỉnh Phú Thọ và Vườn quốc gia Bạch Mã, thành phố Huế.

Khu mộ của gấu tại Trung tâm Cứu hộ gấu Việt Nam thuộc Vườn quốc gia Bạch Mã, thành phố Huế.

Tại những cơ sở này, gấu được chăm sóc phục hồi sức khỏe, có không gian vận động, tìm kiếm thức ăn và từng bước khôi phục các hành vi tự nhiên. Tổ chức Động vật Châu Á cam kết chăm sóc gấu suốt đời, đặc biệt với những cá thể không còn đủ điều kiện để trở lại môi trường hoang dã. Bên cạnh hoạt động cứu hộ, tổ chức phối hợp với các cơ quan chức năng và lực lượng kiểm lâm trong công tác thực thi pháp luật, tuyên truyền bảo vệ động vật hoang dã. Những chương trình giáo dục tại trường học cũng được triển khai nhằm giúp học sinh hiểu rõ hơn về trách nhiệm bảo vệ các loài động vật và hệ sinh thái tự nhiên. Ngoài ra, tổ chức còn hợp tác với các thầy thuốc thuộc Trung ương Hội Đông y Việt Nam để giới thiệu những cây thuốc, vị thuốc có thể thay thế mật gấu trong một số mục đích sử dụng, góp phần giảm nhu cầu khai thác mật gấu…