Hệ sinh thái nông nghiệp xanh trên đất cao-su

Sơ chế chuối xuất khẩu tại Công ty trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Cao-su Dầu Tiếng. (Ảnh: VRG)

Thực hiện chủ trương tối ưu hóa giá trị trên từng ha đất, Tập đoàn Công nghiệp Cao-su Việt Nam (VRG) đang từng bước chuyển đổi những vườn cao-su hiệu quả thấp sang phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, đem lại hiệu quả kinh tế rõ rệt. Thành công ban đầu của các mô hình trồng chuối, dứa xuất khẩu đặt nền móng vững chắc cho mục tiêu xây dựng hệ sinh thái nông nghiệp xanh, hiện đại và hội nhập sâu rộng.

Theo tính toán, việc chuyển đổi từ cao-su sang phát triển nông nghiệp công nghệ cao đem lại hiệu quả cao gấp nhiều lần, nên nhiều đơn vị thành viên VRG đang tích cực triển khai thực hiện chủ trương này.

Kết quả tích cực từ chuyển đổi cơ cấu cây trồng

Được sự chấp thuận của các địa phương về kế hoạch chuyển đổi diện tích cao-su sang các loại cây trồng khác theo mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, các đơn vị thành viên VRG tích cực triển khai chuyển đổi và mang lại hiệu quả rõ rệt.

Dẫn chúng tôi đi thăm cánh đồng chuối cấy mô Cavendish đang lên xanh non mát mắt, với những thân chuối hơn 4 tháng tuổi mập mạp, vươn mình mạnh mẽ trên đất đỏ bazan, Phó Trưởng phòng Quản lý kỹ thuật Công ty trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Cao-su Phú Riềng Lê Xuân Hồ cho hay: “Hơn 50ha chuối này của công ty được chuyển đổi trồng theo mô hình chuyên canh ứng dụng công nghệ cao. Ngoài sử dụng cây giống nuôi cấy mô kháng bệnh nhập từ Philippines và hệ thống tưới được thiết kế hoàn toàn tự động, chúng tôi sử dụng thiết bị bay không người lái (drone) để phun thuốc, hỗ trợ chăm sóc cây trồng...”.

Theo Phó Tổng Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Cao-su Phú Riềng Phùng Quang Phú, Dự án chuyển đổi sang phát triển nông nghiệp công nghệ cao của công ty được quy hoạch bài bản để chủ động sản xuất quy mô lớn với tổng diện tích chuyển đổi khoảng 2.550ha từ nay đến năm 2030. Hiện tại, công ty đã chuyển đổi hơn 500ha sang trồng chuối. Công ty đã tiến hành khảo sát, xác định rõ những diện tích phù hợp về thổ nhưỡng, nguồn nước… có thể chuyển đổi, đồng thời chuẩn bị kỹ về kỹ thuật, nhân lực và quy trình canh tác trước khi mở rộng sang các loại cây trồng mới.

Tại Công ty cổ phần Cao-su Đồng Phú, việc tìm kiếm mô hình canh tác mới cũng bắt nguồn từ áp lực chi phí và sự sụt giảm lực lượng lao động. Doanh nghiệp chọn phương thức liên kết với các đối tác có sẵn thị trường và công nghệ để triển khai trồng 214ha chuối. Theo kế hoạch năm 2026, công ty triển khai thêm 135ha chuối và khoảng 44ha dứa.

Ông Trần Vĩnh Tuấn, Phụ trách Phòng Kỹ thuật nông nghiệp Công ty cổ phần Cao-su Đồng Phú chia sẻ, khi mới chuyển sang lĩnh vực nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, đơn vị chưa làm chủ công nghệ sản xuất và hệ thống tiêu thụ. Việc liên kết triển khai dự án nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao giúp công ty thu về nguồn thu hạ tầng khoảng 30 triệu đồng/ha/năm, cao hơn hẳn so hiệu quả trồng cao-su trong điều kiện chi phí tiền thuê đất tăng cao. Theo kế hoạch, đến năm 2030, Cao-su Đồng Phú dự kiến chuyển đổi khoảng 640 đến 648ha cao-su sang phát triển nông nghiệp công nghệ cao.

Trước hiệu quả rõ rệt từ phát triển nông nghiệp công nghệ cao so trồng cao-su, nhiều đơn vị khác trong VRG cũng đang đẩy mạnh việc chuyển đổi. Công ty trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Cao-su Chư Sê phát triển hơn 2ha dứa MD2 Invitro (nuôi cấy mô) sạch bệnh đạt chuẩn GlobalGAP, từ đó nhân rộng diện tích thêm hơn 39ha.

Từ năm 2024 đến 2025, Công ty trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Cao-su Ea H’leo chuyển đổi gần 68ha đất cao-su sang trồng khoai lang thương phẩm đạt lợi nhuận 80-100 triệu đồng/ha/vụ. Năm 2026, công ty đã chuyển diện tích này sang trồng cà-phê ứng dụng công nghệ cao.

Theo kế hoạch giai đoạn 2027-2029, công ty mở rộng diện tích chuyên canh cà-phê ứng dụng công nghệ cao lên 855ha và giai đoạn 2030-2045 sẽ nâng lên 5.000ha. Dự kiến lợi nhuận mang lại từ cà-phê khoảng 80-90 triệu đồng/ha/vụ, mở ra triển vọng phát triển vùng trồng cà-phê hiện đại.

Tái cơ cấu quỹ đất, lấy hiệu quả kinh tế làm thước đo

Mặc dù hiệu quả khi chuyển đổi từ cao-su sang phát triển nông nghiệp công nghệ cao rất rõ rệt, nhưng cũng cần tính toán kỹ và có quy hoạch, kế hoạch bài bản, tránh việc chuyển đổi ồ ạt, không tính đến điều kiện thổ nhưỡng, thị trường tiêu thụ… Bên cạnh đó, việc chuyển từ tư duy canh tác cao-su truyền thống sang quản trị chuỗi nông sản hiện đại, đáp ứng các yêu cầu khắt khe về tiêu chuẩn nông sản xuất khẩu… cũng đòi hỏi các đơn vị cẩn trọng.

Theo Phó Tổng Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Tổng Công ty Cao-su Đồng Nai Phan Quang Bá, khó khăn lớn nhất đối với đơn vị khi thực hiện chuyển đổi là nguồn nước. Nhiều diện tích nằm xa hệ thống sông lớn, chỉ tận dụng được các con suối nhỏ cho nên việc bố trí cây trồng cần tưới tiêu lớn như chuối hay cà-phê sẽ không phù hợp. Do đó, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng cần được tính toán rất thận trọng, không triển khai đồng loạt mà phải căn cứ vào điều kiện nguồn nước, đặc điểm thổ nhưỡng và khả năng bảo toàn vốn của doanh nghiệp nhà nước. Trong năm 2027, Cao-su Đồng Nai dự kiến triển khai thử nghiệm 100ha chuối và 300ha cà-phê trước khi tính đến các bước đi dài hạn.

Phân tích về định hướng chuyển đổi cây cao-su, Phó Trưởng ban Phụ trách Ban Quản lý Kỹ thuật VRG Nguyễn Quốc Cường cho biết, lợi nhuận từ cây cao-su hiện đạt 8 đến 26 triệu đồng/ha/năm, trong khi cây chuối Cavendish mang lại hơn 100 triệu đồng/ha/năm. Mức chênh lệch hiệu quả từ 6 đến 14 lần là cơ sở để tập đoàn xác lập bốn quan điểm chỉ đạo đột phá: Lấy hiệu quả trên từng ha làm thước đo trung tâm, chủ động chuyển đổi theo quy hoạch, xác định công nghệ và thị trường trước khi mở rộng, đổi mới đồng bộ mô hình quản lý.

Trước yêu cầu đổi mới, Phó Tổng Giám đốc VRG Phạm Hải Dương nhấn mạnh, mô hình sản xuất nông nghiệp truyền thống đang chịu áp lực lớn về hiệu quả kinh tế, sự thiếu hụt lực lượng lao động và sự suy giảm chất lượng đất ở một số khu vực. Việc đổi mới mô hình canh tác, ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số vừa là yêu cầu trước mắt, vừa là nền tảng cho sự phát triển bền vững lâu dài.

"Chiến lược phát triển đến năm 2030 của tập đoàn tập trung vào ba nhóm cây trồng chủ lực, trong đó ưu tiên cao nhất là chuối Cavendish và dứa MD2 với mục tiêu 6.000ha, tiếp theo là cà-phê chất lượng cao hướng tới thị trường châu Âu và Mỹ, cuối cùng là duy trì cây cao-su tại các vùng phù hợp gắn với cơ giới hóa. Tập đoàn chuyển hướng mạnh mẽ từ hợp tác liên kết sang tự đầu tư trực tiếp, phấn đấu nâng tỷ lệ đầu tư trực tiếp lên hơn 70%. Mọi dự án mới đều phải trải qua quy trình thẩm định ba bước nghiêm ngặt về kỹ thuật, tài chính và thị trường có hợp đồng bao tiêu", Phó Tổng Giám đốc VRG Phạm Hải Dương nói thêm.

Song song đó, VRG đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và tự động hóa. Hệ thống GIS. VRG được đưa vào vận hành để quản lý toàn bộ quỹ đất. Lộ trình số hóa được triển khai theo hai giai đoạn: Giai đoạn 2026-2028 tập trung quản lý sản xuất qua hệ thống IoT, giai đoạn 2028-2030 hoàn thiện truy xuất nguồn gốc chuỗi giá trị. Mục tiêu đến năm 2028, tập đoàn đạt 10.000ha nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, mang lại doanh thu kỳ vọng 200 đến 300 triệu đồng mỗi ha một năm, đóng góp vào tổng doanh thu hơn 2.500 tỷ đồng mỗi năm.