Hệ sinh thái truyền thông VIASEE: Sứ mệnh cầu nối đưa tri thức khoa học vào kỷ nguyên xanh

Đó không chỉ là hành trình phát triển của một tờ tạp chí chuyên ngành đơn thuần, mà là sự trưởng thành vượt bậc của cả một "Hệ sinh thái truyền thông VIASEE" trong việc thực hiện sứ mệnh làm cầu nối chiến lược, đưa tri thức khoa học hàn lâm vào thực tiễn xã hội, đồng hành cùng đất nước bước vào kỷ nguyên chuyển dịch xanh toàn diện.

Truyền thông khoa học, đặc biệt là trong lĩnh vực kinh tế môi trường, chưa bao giờ là một bài toán dễ dàng. Tri thức khoa học vốn mang tính hàn lâm, khô khan với những số liệu, công thức và mô hình lý thuyết phức tạp. Trong khi đó, dòng chảy xã hội lại đòi hỏi những thông điệp sinh động, dễ hiểu và có tính ứng dụng cao. Nếu không có một chiến lược bài bản, tri thức sẽ mãi bó hẹp trong các phòng nghiên cứu, và ngược lại, các hoạt động thực tiễn ngoài xã hội sẽ thiếu đi điểm tựa khoa học vững chắc.

Với vai trò được phân công là Phó Chủ tịch Hội Kinh tế môi trường Việt Nam phụ trách truyền thông của Hội, đồng thời trực tiếp “chèo lái” tòa soạn, tôi luôn xác định hệ sinh thái truyền thông của Hội phải là gạch nối sinh động nhất, biến nguồn lực chất xám khổng lồ của Hội đồng chuyên gia thành động lực thúc đẩy hành động thực tế.…

Biến chất xám hàn lâm thành nhận thức đại chúng

Nhìn lại những ngày đầu khởi tạo gian khó đầy bước ngoặt năm 2006, khi khái niệm "kinh tế môi trường" còn vô cùng sơ khai tại Việt Nam, số báo đầu tiên xuất bản dưới sự chỉ dẫn của PGS.TS Trương Mạnh Tiến đã đóng vai trò như một “tuyên ngôn học thuật”. Việc Tạp chí dũng cảm trích dẫn và phân tích các nghiên cứu kinh điển của các học giả quốc tế như David Glover thời kỳ đó chính là những viên gạch đầu tiên định hình nên một trường phái tư duy mới: Phát triển kinh tế không thể đánh đổi bằng sự suy thoái môi trường, và bảo vệ sinh thái phải được vận hành bằng các quy luật kinh tế.

Từ cái nôi tư duy sơ khai ấy, Hệ sinh thái truyền thông VIASEE đã chèo lái dư luận qua một cuộc chuyển dịch nhận thức mang tính bước ngoặt: Từ tư duy thụ động “xử lý ô nhiễm” sang tầm nhìn chủ động “kiến tạo năng lực cạnh tranh quốc gia”. Thông qua góc nhìn chuyên sâu của các vị lãnh đạo Hội như PGS.TS Nguyễn Thế Chinh, PGS.TS Lưu Đức Hải hay GS Hoàng Xuân Cơ, Tạp chí đã chứng minh một cách thuyết phục rằng "Xanh" không phải là một khẩu hiệu xa xỉ, mà là luật chơi mới của tăng trưởng toàn cầu. Khi thế giới chuyển mình, truyền thông của Hội có nhiệm vụ chuyển hóa những lý thuyết kinh tế môi trường phức tạp đó thành nhận thức chung của xã hội, giúp các nhà quản lý và cộng đồng doanh nghiệp hiểu rằng: Đầu tư cho môi trường chính là đầu tư cho tương lai bền vững và nâng cao vị thế cạnh tranh của quốc gia.

Toàn cảnh Hội thảo Khoa học "Dự án mỏ sắt Thạch Khê Hà Tĩnh - Tiếp tục hay dừng khai thác?" do Hội KTMT và Tạp chí Kinh tế Môi trường tổ chức.

Từ tri thức khoa học đến thực tiễn thể chế và hành động vĩ mô

Khoảng cách từ một ý tưởng khoa học đến một sự thay đổi diện mạo của xã hội được đo bằng khả năng đi vào thể chế. Hệ sinh thái truyền thông VIASEE không dừng lại ở việc phản ánh thực tế, chúng tôi tự hào đóng vai trò là một kênh hiến kế, phản biện chính sách độc lập và sắc bén. Sức mạnh này có được nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa năng lực báo chí chuyên nghiệp của tòa soạn và nền tảng nghiên cứu chuyên sâu từ các nhà khoa học của Hội.

Trong hai thập kỷ qua, Tạp chí đã liên tục đưa các công trình khoa học có giá trị vĩ mô vào nghị sự thể chế. Tiêu biểu là bài nghiên cứu của PGS.TS Lưu Đức Hải về việc định hình hệ sinh thái công nghiệp bauxite – alumin – nhôm tại Lâm Đồng, phân tích bài học từ quốc tế để tháo gỡ các nút thắt thực tế và đề xuất lộ trình công nghệ bền vững. Hay những tuyến bài phân tích sâu sắc của GS Hoàng Xuân Cơ về các vấn đề kinh tế môi trường đã đăng tải trên trang điện tử… đều mang đến những cảnh báo và giải pháp kịp thời cho năng lực thích ứng của doanh nghiệp Việt trước các rào cản thương mại quốc tế.

Khi tri thức khoa học đã hòa vào mạch nguồn thể chế, hệ sinh thái truyền thông của Hội tiếp tục dấn thân vào mặt trận thúc đẩy hành động thực tiễn. Tạp chí đã trở thành trục xương sống thông tin, đồng hành cùng Chính phủ, địa phương và doanh nghiệp giải quyết những bài toán hóc búa nhất của kỷ nguyên mới: Từ thực hành ESG - cuộc chơi bền vững của doanh nghiệp Việt, lộ trình tiến tới Net Zero (VNNETZERO) trên thị trường dữ liệu xanh, cho đến cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) nhằm thúc đẩy năng lượng tái tạo từ nhu cầu của người mua. Chúng tôi cũng đi sâu phân tích những thách thức của thị trường tín dụng xanh và phép thử đô thị trong việc xây dựng vùng phát thải thấp tại Hà Nội. Bằng cách đưa ra các giải pháp công nghệ số, AI và Big Data vì môi trường, chúng tôi khẳng định mạnh mẽ thông điệp: “Những gì từng là trách nhiệm môi trường đang trở thành năng lực cạnh tranh”.

Hội thảo chuyển đổi xanh và phát triển bền vững giảm phát thải khí nhà kính hướng tới mục tiêu Net – Zero vào năm 2050 do Tạp chí Kinh tế Môi trường phối hợp với một số đơn vị tổ chức.

Hệ sinh thái truyền thông đa nền tảng trước bước ngoặt công nghệ và AI

Đứng trước ngưỡng cửa của một kỷ nguyên mới, sự phát triển vũ bão của công nghệ đang làm thay đổi căn bản cách báo chí được sản xuất, phân phối và tiếp nhận. Trong bối cảnh đó, truyền thông chuyên ngành đối mặt với thách thức lớn: Làm sao để vừa giữ vững bản sắc học thuật, vừa không bị tụt hậu trong cuộc đua thông tin số?

VIASEE đã xác định đây chính là "thời điểm vàng" để chuyển mình mạnh mẽ sang mô hình sản xuất tích hợp đa nền tảng. Chúng tôi kiên định với triết lý: Báo chí chuyên ngành không cạnh tranh bằng tốc độ đưa tin hời hợt, mà bằng khả năng kiểm chứng sự thật, ngòi bút trách nhiệm và năng lực tạo ra giá trị nhận thức sâu sắc cho xã hội. Khi AI bước vào tòa soạn, vai trò của người làm báo VIASEE càng được khẳng định thông qua tư duy phản biện và đạo đức nghề nghiệp.

Ngòi bút của Tạp chí không chỉ truyền tải chính sách của các cơ quan quản lý như Bộ Nông nghiệp và Môi trường, mà còn trở thành “lá chắn” vững chắc bảo vệ quyền của người dân được sống trong một môi trường trong lành. Việc đa dạng hóa phương thức truyền thông, phát triển các nội dung số chuyên sâu chính là cách chúng tôi đưa tiếng nói khoa học tiếp cận gần hơn, nhanh hơn và rộng hơn tới mọi tầng lớp nhân dân.

Sức mạnh và sự trường tồn của Hệ sinh thái truyền thông VIASEE suốt hai mươi năm qua suy cho cùng được gieo mầm và nuôi dưỡng từ yếu tố con người. Đó là sự dấn thân của những người làm báo luôn biết nhìn nhận "con người sau dữ liệu". Đằng sau mỗi báo cáo tài chính, mỗi biến động thị trường hay các chỉ số phát thải khô khan là sự vận động của cuộc sống, là tác động trực tiếp đến người lao động và cộng đồng.

Chính tư duy nhân văn ấy đã gắn kết các thế hệ người làm báo tại tòa soạn – từ những người đặt nền móng đầu tiên như nhà báo Huy Thủy, An Bình, Vân Anh đến những cây viết giàu nhiệt huyết hiện tại như Huy Tưởng, Doãn Kiên, Duy Khánh, Quang Sơn... Họ đã cùng nhau thắp sáng và giữ vững lý tưởng "giữ màu xanh trong từng bài viết", biến những giá trị sống xanh từ trang báo thấm sâu vào nhận thức của chính gia đình mình và lan tỏa ra xã hội.

Di sản truyền thông xanh toàn diện đã bước ra đời thực, chuyển hóa thành những hành động cụ thể, giàu giá trị thực tiễn. Đó là dấu ấn lan tỏa tri thức xanh trên miền Tây Bắc xa xôi; là những hành trình nhân văn gieo cội phúc theo triết lý trồng cây của Hòa thượng Thích Huyền Diệu. Những chuyến đi mang theo hàng vạn cây xanh sinh thái, những phần quà sẻ chia của Tạp chí và các đối tác đồng hành đến các vùng đất khó khăn chính là minh chứng sống động nhất. Chứng kiến những mầm xanh được gieo trồng bằng tâm huyết vẫn đang tiếp tục lớn lên cùng thời gian, chúng tôi tự hào vì đã để lại một di sản sinh thái và tri thức đích thực cho thế hệ mai sau.

Tọa đàm “Sinh viên ngành Dược với trách nhiệm bảo vệ môi trường” do Tạp chí Kinh tế Môi trường, Chi hội Nhà báo Tạp chí và Trường Cao đẳng Dược Hà Nội tổ chức.

Khát vọng dẫn dắt trong kỷ nguyên mới

Nhìn lại chặng đường 20 năm xây dựng và trưởng thành, Hệ sinh thái truyền thông VIASEE tự hào đã hoàn thành xuất sắc vai trò cầu nối lịch sử của mình. Sự phát triển bền vững của Tạp chí Kinh tế Môi trường ngày hôm nay chính là minh chứng cho tầm nhìn đúng đắn của lãnh đạo Hội và sự nỗ lực không ngừng nghỉ của tập thể tòa soạn.

Bước vào chặng đường mới, khi đất nước bước vào giai đoạn chuyển dịch xanh toàn diện với những mục tiêu cam kết quốc tế mạnh mẽ, vai trò của truyền thông chuyên ngành càng trở nên nặng nề và vinh quang hơn bao giờ hết. Người làm báo Kinh tế môi trường cam kết sẽ tiếp tục giữ vững bản lĩnh, tiếp nối mạch nguồn tinh hoa khoa học, vững vàng đổi mới sáng tạo về cả tư duy lẫn công nghệ.

Nhà báo Nguyễn Tường Quân

Phó Chủ tịch Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam (VIASEE)

Tổng Biên tập Tạp chí Kinh tế Môi trường