Hết thời đòi nợ kiểu 'xã hội đen', tạt mắm tôm khủng bố người vay?

Tại Hội nghị triển khai Bộ Quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ do Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam phối hợp với IFC tổ chức sáng 23-4, ông Nguyễn Quốc Hùng, Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam nhấn mạnh việc ban hành Bộ Quy tắc ứng xử là yêu cầu cấp thiết nhằm thiết lập chuẩn mực thống nhất, tăng minh bạch và định hướng hành vi toàn hệ thống.

Doanh nghiệp thu hồi nợ “mắc kẹt” tứ phía

Chia sẻ về những thách thức trong quá trình thu hồi nợ, bà Nguyễn Thị Hoàng Phượng, Quản lý cấp cao Xử lý nợ (HDBank) cho biết, hiện nay công tác thu hồi nợ đang phải đối mặt với khá nhiều thách thức.

Thứ nhất, năng lực tài chính của khách hàng suy giảm dưới tác động của biến động kinh tế, kéo theo khả năng trả nợ bị ảnh hưởng đáng kể.

Thứ hai, không ít khách hàng thiếu thiện chí hợp tác, thậm chí chây ỳ, trì hoãn nghĩa vụ, gây khó khăn cho quá trình tiếp cận và xử lý nợ.

Thứ ba, thanh khoản của tài sản bảo đảm suy yếu, trong khi thị trường biến động, làm giảm hiệu quả xử lý.

Thứ tư, áp lực tâm lý và nguy cơ phát sinh xung đột trong quá trình thu hồi nợ ngày càng lớn, đòi hỏi cán bộ ngân hàng phải nâng cao bản lĩnh nghề nghiệp và kỹ năng xử lý tình huống.

Thứ năm, việc xử lý tài sản bảo đảm còn vướng mắc pháp lý phức tạp: từ giao dịch giả tạo, tranh chấp phát sinh có chủ đích (đặt cọc, cho thuê lùi ngày, thừa kế, đất đai…) nhằm trì hoãn thi hành án, đến khó khăn trong nhận tài sản cấn trừ nợ; cùng với đó là bất cập trong hệ thống đo đạc, địa chính, thiếu hướng dẫn cụ thể về thu giữ tài sản và nhiều vướng mắc thực tiễn khác.

“Những thách thức nêu trên cho thấy công tác thu hồi nợ không thể chỉ dựa vào các quy trình mang tính cứng nhắc, mà cần được triển khai trên cơ sở linh hoạt, chủ động và thích ứng với từng trường hợp cụ thể”, bà Phượng nói.

Hội nghị triển khai Bộ Quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ sáng ngày 23-4. Ảnh: T.L

Trong khi đó, bà Bùi Thị Minh Nguyệt – Giám đốc Tư vấn thanh toán và Xây dựng chiến lược (Home Credit) – cho biết hoạt động thu hồi nợ của doanh nghiệp đang đối mặt thêm thách thức từ hạ tầng viễn thông.

Cụ thể, các nhà mạng ngày càng siết chặt chính sách quản lý, như khóa số điện thoại và hạn chế cuộc gọi liên mạng. Những thay đổi này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận khách hàng, làm giảm tỉ lệ kết nối trong hoạt động nhắc thanh toán.

Đồng thời, việc buộc phải điều chỉnh phương thức liên lạc, mua mới đầu số để duy trì vận hành không chỉ làm gián đoạn quy trình mà còn đẩy chi phí quản lý và chi phí vận hành gia tăng đáng kể.

Xóa cách đòi nợ thiếu chuẩn mực, bảo vệ người vay

Ông Nguyễn Quốc Hùng, Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cho biết, bên cạnh việc hỗ trợ người dân, doanh nghiệp tiếp cận vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng, các tổ chức tín dụng cũng phải thực hiện trách nhiệm thu hồi nợ đến hạn theo hướng văn minh, nhân văn.

Ông Nguyễn Quốc Hùng, Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam. Clip: T.L

Do đó, Hiệp hội ban hành Bộ Quy tắc nhằm định hướng rõ khi đôn đốc các khoản vay quá hạn, cán bộ tín dụng phải tuân thủ chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, bảo đảm cách thức thu hồi nợ đúng mực. Mục tiêu là để người vay, dù khoản nợ đến hạn hay quá hạn, vẫn được lắng nghe, chia sẻ, thấu hiểu và cùng ngân hàng tìm giải pháp phù hợp, thay vì bị gây áp lực cực đoan.

Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh, bên cạnh nỗ lực của ngành ngân hàng trong việc nâng cao chất lượng cho vay và thu hồi nợ theo hướng nhân văn, người vay vốn cần thể hiện đầy đủ trách nhiệm trả nợ, chủ động phối hợp với ngân hàng trong quá trình xử lý.

Đặc biệt, ông bày tỏ mong muốn chấm dứt tình trạng thu hồi nợ bằng các biện pháp phản cảm, như dồn ép khách hàng, thiếu chia sẻ, thậm chí sử dụng các hành vi như tạt mắm tôm, chất bẩn hoặc hình thức gây áp lực trái pháp luật. Những cách làm này không thể chấp nhận và đi ngược lại chuẩn mực của ngành.

Bên cạnh đó, ông Nguyễn Quốc Hùng nhấn mạnh Bộ Quy tắc không phải là văn bản pháp luật, nhưng là cơ sở để các tổ chức tín dụng xây dựng quy định nội bộ, với nguyên tắc xuyên suốt là tuân thủ đầy đủ các nội dung cốt lõi đã đề ra. Có thể xem, Bộ Quy tắc như một “hàng rào kỷ luật”, siết chặt và từng bước loại bỏ các hình thức thu hồi nợ mang tính “xã hội đen”, thiếu chuẩn mực trên thị trường.

Ông Moon Youngso - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Mua bán nợ Welcome.

Chia sẻ về cơ chế thu hồi nợ tại Hàn Quốc, ông Moon Youngso - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Mua bán nợ Welcome (Welcome DTC) cho biết Hàn Quốc áp dụng mô hình giám sát tài chính hợp nhất với sự phối hợp chặt chẽ của hai trụ cột quyền lực, bao gồm Ủy ban Dịch vụ Tài chính (FSC) và Cơ quan Giám sát Tài chính (FSS). Trong đó, FSC là cơ quan hoạch định chính sách và cấp phép hoạt động, còn FSS là cơ quan thực thi, trực tiếp thanh tra, soi chiếu mọi vi phạm và giám sát tuân thủ.

Hàn Quốc cho phép bên thứ ba tham gia vào hoạt động thu hồi nợ. "Sân chơi" này có sự góp mặt của ba nhóm chủ thể chính gồm các tổ chức tài chính; công ty quản lý tài sản (AMC), bao phủ cả khu vực công lẫn tư nhân và các công ty dịch vụ thu hồi nợ chuyên nghiệp (DCA). Tuy nhiên, tất cả các công ty thu hồi nợ bên thứ ba đều phải hoạt động theo cơ chế cấp phép nghiêm ngặt của FSC và chịu sự giám sát chặt chẽ từ cơ quan quản lý. Điều này giúp loại bỏ triệt để các băng nhóm đòi nợ "tín dụng đen" núp bóng doanh nghiệp.

Ông Moon cho biết thêm, để ngăn chặn những hệ lụy xã hội và các hành vi đòi nợ cực đoan, Hàn Quốc không chỉ dùng mệnh lệnh hành chính mà dựa vào một hệ thống pháp lý nhằm kiểm soát hành vi thu hồi nợ và bảo vệ người vay, bao gồm Đạo luật Thu hồi nợ công bằng (2009) với mục đích ngăn chặn các bên thu hồi nợ lạm dụng quyền hạn hoặc sử dụng phương thức bất hợp pháp; bảo vệ nhân phẩm và quyền được sống yên bình của người vay, đồng thời đảm bảo việc thực thi đúng đắn quyền lợi của chủ nợ.

Đạo luật Bảo vệ người vay cá nhân (2024) với mục đích ngăn ngừa nợ xấu một cách chủ động, giảm thiểu chi phí xã hội và tìm kiếm sự cân bằng hợp lý giữa quyền/nghĩa vụ của tổ chức tài chính với người vay cá nhân. Ngoài ra, còn có Bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp và các Hướng dẫn giám sát của FSS.

Bên cạnh hệ thống quy định pháp luật bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cả bên cho vay và đi vay, Hàn Quốc còn thiết kế cơ chế bảo vệ người vay theo toàn bộ vòng đời khoản vay, gồm 3 giai đoạn: trước vay, trong vay và sau vay (nợ xấu).

Đối với bước đầu tiên, để ngăn ngừa nợ xấu và bảo vệ người vay ngay từ khâu thiết lập hợp đồng đã buộc phải minh bạch thông tin về lãi suất, phí và rủi ro, hạn chế cấp tín dụng vượt quá năng lực tài chính của người vay.

Tiếp đến, trong suốt quá trình cho vay, sự minh bạch thông tin được duy trì liên tục. Chẳng hạn, bất kỳ nhân viên nào khi liên hệ với khách hàng đều phải cung cấp đầy đủ thông tin định danh. Mọi hoạt động tương tác đều được giám sát thông qua hệ thống dữ liệu tập trung của quốc gia. Cơ quan quản lý thực hiện thanh tra định kỳ và liên tục phát đi các cảnh báo rủi ro đến thị trường.

Ở giai đoạn sau vay tức là khi khoản nợ đã bị rơi vào nhóm nợ xấu, pháp luật Hàn Quốc cũng tập trung bảo vệ nhân phẩm con người, ngăn chặn hành vi phi pháp và hỗ trợ phục hồi tài chính. Trong đó, giới hạn thời điểm và tần suất liên hệ đòi nợ với khách hàng. Nghiêm cấm mọi hành vi gây áp lực không phù hợp, làm ảnh hưởng đến đời sống cá nhân hoặc tiết lộ thông tin khoản nợ cho bên thứ ba. Cùng với sự răn đe, hệ thống pháp luật của Hàn Quốc còn thiết kế các "van xả áp" bằng cách khuyến khích các bên đàm phán, tái cấu trúc nợ và điều chỉnh nghĩa vụ tài chính cho phù hợp với khả năng chi trả.