Hết thời tùy tiện xâm phạm bản quyền

Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Bắc Ninh làm việc với đối tượng trong đường dây phát sóng trái phép các giải thể thao có bản quyền. Ảnh: Công an cung cấp

Mặt tối sau những cú nhấp chuột miễn phí

Những ngày gần đây, dư luận đặc biệt chú ý đến vụ án liên quan đến hệ thống website “Bún Chả TV” với 10 bị can bị Công an tỉnh Bắc Ninh khởi tố để điều tra hành vi “xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan”. Theo cơ quan điều tra, hệ thống này phát sóng trái phép nhiều giải đấu thể thao lớn đã được mua bản quyền tại Việt Nam, như: Ngoại hạng Anh, Champions League cùng nhiều chương trình thể thao khác. Mỗi ngày, hệ thống này thu hút hàng trăm nghìn lượt truy cập cùng dòng tiền khổng lồ từ quảng cáo và điều hướng người xem sang các trang cá cược trực tuyến trái phép.

Trước đó, Cơ quan Cảnh sát điều tra, Bộ Công an cũng đã khởi tố 5 vụ án “xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” tại Công ty cổ phần Thương mại và Dịch vụ truyền thông Bihaco (BH Media), Công ty TNHH Lululola Entertainment, nhóm 1900 Group, Công ty TNHH Mây Sài Gòn và Trung tâm Giọng ca để đời. Đầu năm 2026, Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an phối hợp với Công an tỉnh Hưng Yên triệt phá hệ thống “Xôi Lạc TV”, khởi tố hơn 30 đối tượng với các tội danh “xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan”, “tổ chức đánh bạc” và “truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy”.

Những vụ án liên tiếp bị phanh phui thời gian gần đây cho thấy, vi phạm bản quyền số không còn là những hành vi tự phát, nhỏ lẻ mà đã phát triển thành một “hệ sinh thái” kiếm tiền có tổ chức, vận hành bài bản và mang lại nguồn lợi nhuận khổng lồ. Theo luật sư Lê Cao, Giám đốc Công ty Luật Hợp danh FDVN, trong một thời gian dài, các hành vi xâm phạm bản quyền trên môi trường số chưa được nhìn nhận đúng mức về tác động. Nhiều người nhìn nhận, việc cắt ghép video, đăng tải lại phim, phát sóng lậu hay chia sẻ trái phép nội dung có bản quyền chỉ là những hành vi vô hại, không gây hậu quả đáng kể. Từ đó, thói quen “xem chùa”, “xài chùa” nội dung số dần trở nên phổ biến và được coi là bình thường ở một bộ phận người dùng, vô tình tạo điều kiện cho các hình thức khai thác trái phép phát triển tinh vi hơn.

“Trong môi trường số, tốc độ lan truyền quyết định giá trị thương mại của sản phẩm sáng tạo. Phim hoặc concert (buổi trình diễn âm nhạc hoặc nghệ thuật) đầu tư lớn có thể thiệt hại nặng nếu bị phát tán lậu ngay sau khi ra mắt. Nội dung lan truyền trái phép nhanh khiến nhà sản xuất khó thu hồi vốn, tái đầu tư. Đáng lo ngại hơn, vi phạm bản quyền hiện nay không còn dừng ở các website phim lậu đơn thuần mà đã gắn với nhiều hoạt động tội phạm khác như: Quảng cáo cờ bạc, phát tán mã độc, lừa đảo trực tuyến và đánh cắp dữ liệu cá nhân”, luật sư Lê Cao phân tích.

Anh Nguyễn Huy Hoàng, một nhân viên văn phòng tại Hà Nội chia sẻ, trước đây, anh thường xem bóng đá trên các website lậu vì tiện và miễn phí. Tuy nhiên, sau hàng loạt vụ xử lý vi phạm gần đây, anh nhận ra rằng, đằng sau sự tiện lợi đó không chỉ là vấn đề bản quyền mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro như cờ bạc trá hình, mã độc và nguy cơ bị đánh cắp dữ liệu cá nhân.

Không có “vùng cấm” trên không gian mạng

Theo giới chuyên gia pháp lý, loạt vụ án bị khởi tố gần đây phát đi tín hiệu quan trọng, đó là cách tiếp cận đối với vi phạm bản quyền tại Việt Nam đang thay đổi rõ rệt. Nếu trước đây, phần lớn các hành vi vi phạm chỉ bị xử phạt hành chính hoặc giải quyết như một tranh chấp dân sự thì nay nhiều vụ việc đã bị xử lý hình sự với mức độ nghiêm khắc hơn nhiều. Theo luật sư Lê Cao, điều này cho thấy sự quyết liệt trong việc làm lành mạnh hóa thị trường số, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và khẳng định rằng, không gian mạng không phải là “vùng miễn trừ pháp lý” để trục lợi từ chất xám của người khác.

Tuy nhiên, để giải quyết tận gốc thực trạng này cần đồng thời thực hiện nhiều giải pháp. Trước hết, hệ thống pháp luật phải được thực thi nhất quán, đủ mạnh và có khả năng dự đoán rõ ràng để doanh nghiệp yên tâm đầu tư vào sáng tạo. Các nền tảng trung gian cũng cần thay đổi nhận thức, không thể tiếp tục xem mình chỉ là đơn vị “đăng tải hộ” hay “phân phối hộ” mà phải có trách nhiệm kiểm soát nội dung vi phạm. Bên cạnh đó, việc nâng cao nhận thức cộng đồng là yếu tố then chốt, bởi thói quen tiêu thụ nội dung miễn phí không bản quyền vẫn đang là một trong những nguyên nhân cốt lõi kéo dài tình trạng vi phạm.

Về phía cơ quan thực thi pháp luật, Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao khẳng định, không có “vùng cấm” trên không gian mạng. Mọi hành vi vi phạm bản quyền, tổ chức đánh bạc hay khai thác trái phép nội dung số đều sẽ bị truy vết và xử lý nghiêm minh theo quy định pháp luật. Thời gian tới, công tác đấu tranh với các vi phạm trong lĩnh vực bản quyền số sẽ tiếp tục được đẩy mạnh với sự tham gia của nhiều lực lượng và các giải pháp công nghệ. Về phía người dân, cơ quan công an khuyến cáo, tuyệt đối không truy cập, chia sẻ các đường link xem phim, chương trình thể thao… vi phạm bản quyền.

Cuộc thanh lọc đang diễn ra trên thị trường nội dung số không đơn thuần là chiến dịch xử lý vài website lậu hay vài cá nhân sai phạm. Xa hơn, đây là nỗ lực tái lập kỷ cương cho toàn bộ hệ sinh thái sáng tạo trong kỷ nguyên số. Một nền kinh tế muốn phát triển bằng tri thức và sáng tạo sẽ không thể tồn tại lành mạnh nếu việc xâm phạm bản quyền vẫn được xem như điều bình thường.