Hiệp ước New START hết hạn và phản ứng của các bên liên quan

Hiệp ước New START đã chính thức hết hạn ngày 5.2.2025

Điện Kremlin: Việc hiệp ước hết hạn là điều tiêu cực

Ngày 5.2, Hãng thông tấn TASS dẫn lời người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết Nga lấy làm tiếc trước việc Hiệp ước New START hết hạn do Mỹ không gia hạn. Ông nhấn mạnh Moscow coi đây là một diễn biến tiêu cực, bởi New START là văn kiện pháp lý quốc tế cuối cùng hạn chế việc triển khai vũ khí hạt nhân giữa hai cường quốc.

Theo phía Nga, Moscow đã đề xuất tiếp tục tuân thủ các giới hạn của hiệp ước thêm một năm sau khi nó hết hạn, song đến nay vẫn chưa nhận được phản hồi chính thức từ Washington.

Bộ Ngoại giao nước này cho rằng trong bối cảnh hiện nay, hai bên không còn bị ràng buộc bởi các nghĩa vụ theo New START và có quyền tự do lựa chọn các bước đi tiếp theo.

Moscow khẳng định sẽ hành động “một cách có trách nhiệm và cân bằng”, xây dựng cách tiếp cận đối với cắt giảm vũ khí chiến lược dựa trên phân tích toàn diện chính sách quân sự của Mỹ và tình hình chiến lược tổng thể.

Liên quan đến khả năng Trung Quốc tham gia một khuôn khổ kiểm soát vũ khí mới, Nga cho rằng đây là quyết định thuộc về Bắc Kinh và khẳng định tôn trọng lựa chọn của Trung Quốc.

Nga đồng thời nhấn mạnh rằng nếu New START được mở rộng hoặc thay thế bằng một cơ chế mới, thỏa thuận đó cần bao gồm các đồng minh hạt nhân của Mỹ trong NATO, cụ thể là Anh và Pháp, những quốc gia hiện không bị ràng buộc bởi bất kỳ hiệp ước ổn định chiến lược nào.

Trung Quốc bày tỏ tiếc nuối, kêu gọi đối thoại Nga – Mỹ

Theo Tân Hoa Xã, Trung Quốc bày tỏ sự tiếc nuối trước việc Hiệp ước New START hết hạn. Phát biểu tại họp báo thường kỳ ngày 5.2, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm cho biết hiệp ước này có ý nghĩa rất lớn trong việc duy trì ổn định chiến lược toàn cầu.

Ông Lâm nhấn mạnh rằng cộng đồng quốc tế đang quan ngại sâu sắc việc New START chấm dứt hiệu lực có thể gây tác động tiêu cực đối với cơ chế kiểm soát vũ khí quốc tế cũng như trật tự hạt nhân toàn cầu.

Theo người phát ngôn, Nga đã đề xuất hai bên tiếp tục tuân thủ các giới hạn cốt lõi của hiệp ước sau khi nó hết hạn, và Trung Quốc kêu gọi Mỹ có phản hồi tích cực đối với đề xuất này.

Trung Quốc cũng kêu gọi Washington xử lý các thỏa thuận tiếp theo liên quan đến New START một cách có trách nhiệm và sớm nối lại đối thoại với Moscow về ổn định chiến lược, coi đây là mong muốn chung của cộng đồng quốc tế.

Liên Hợp Quốc cảnh báo “thời khắc nguy hiểm”

Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres cảnh báo việc Hiệp ước New START hết hiệu lực đánh dấu một “thời khắc nguy hiểm” đối với an ninh toàn cầu.

Trong một tuyên bố, ông Guterres cho biết lần đầu tiên sau hơn nửa thế kỷ, thế giới phải đối mặt với thực tế không còn bất kỳ ràng buộc pháp lý nào đối với kho vũ khí hạt nhân chiến lược của Nga và Mỹ, hai quốc gia nắm giữ phần lớn tuyệt đối số vũ khí hạt nhân trên toàn cầu.

Theo Tổng Thư ký LHQ, sự tan rã của các thành tựu kiểm soát vũ khí được xây dựng trong nhiều thập niên đang diễn ra vào “thời điểm tồi tệ nhất có thể”, khi nguy cơ sử dụng vũ khí hạt nhân đang ở mức cao nhất trong nhiều thập kỷ qua.

Tuy nhiên, ông Guterres cho rằng tình hình hiện nay cũng mở ra một cơ hội để “tái thiết và xây dựng một chế độ kiểm soát vũ khí phù hợp với bối cảnh quốc tế đang thay đổi nhanh chóng”.

Ông hoan nghênh việc lãnh đạo Nga và Mỹ đều thừa nhận sự cần thiết phải ngăn chặn nguy cơ quay trở lại một thế giới với sự phổ biến vũ khí hạt nhân không bị kiểm soát, đồng thời nhấn mạnh rằng cộng đồng quốc tế đang chờ đợi hai bên biến các tuyên bố thành hành động cụ thể.

“Tôi kêu gọi Nga và Mỹ ngay lập tức trở lại bàn đàm phán và đạt được một khuôn khổ kế nhiệm, nhằm khôi phục các giới hạn có thể kiểm chứng, giảm thiểu rủi ro và củng cố an ninh chung của chúng ta,” Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc nêu rõ.

Lập trường của Mỹ và những bước đi tiếp theo

Hiệp ước New START, có hiệu lực từ năm 2011, là hiệp ước kiểm soát vũ khí cuối cùng còn lại giữa Nga và Mỹ sau khi Washington rút khỏi Hiệp ước Lực lượng Hạt nhân Tầm trung (INF) năm 2019.

Hiệp ước giới hạn mỗi bên tối đa 1.550 đầu đạn hạt nhân triển khai, 700 phương tiện phóng triển khai cùng cơ chế kiểm chứng và thanh sát lẫn nhau.

Tổng thống Mỹ Donald Trump từng cho biết ông kỳ vọng đạt được một thỏa thuận kiểm soát vũ khí “tốt hơn”, trong đó có sự tham gia của Trung Quốc.

Hãng Bloomberg dẫn các nguồn thạo tin cho hay Tổng thống Trump sẽ đưa ra quyết định về các bước đi tiếp theo trong lĩnh vực kiểm soát vũ khí hạt nhân khi ông cho rằng thời điểm phù hợp. Một quan chức Nhà Trắng giấu tên cho biết mốc thời gian triển khai các biện pháp kiểm soát vũ khí cũng sẽ do Tổng thống quyết định, song chưa có lịch trình cụ thể.

NGHIÊM THANH