Hiểu đúng chứng chỉ để tận dụng lợi thế

Học sinh tìm hiểu thông tin tại Ngày hội tư vấn tuyển sinh-hướng nghiệp năm 2026.

Theo quy chế tuyển sinh đại học năm 2026, trong trường hợp thí sinh sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ để miễn thi tốt nghiệp trung học phổ thông và đăng ký xét tuyển, các cơ sở đào tạo phải xây dựng và công bố bảng quy đổi tương ứng.

Bảng quy đổi này phải được xây dựng kết quả chứng chỉ ngoại ngữ tiếng Anh sang thang điểm 10 với ít nhất 5 mức quy đổi tương ứng với các mức chứng chỉ ngoại ngữ khác nhau. Bảng quy đổi được rà soát, điều chỉnh định kỳ ít nhất hai năm một lần trên cơ sở đối sánh với kết quả học tập thực tế của sinh viên trúng tuyển.

Quy định này góp phần hạn chế tình trạng chênh lệch điểm giữa các mức chứng chỉ như trước đây.

Tuy nhiên, Bộ Giáo dục và Đào tạo không ban hành một bảng quy đổi thống nhất mà trao quyền chủ động cho từng cơ sở đào tạo. Như vậy, cùng một mức điểm IELTS nhưng khi xét tuyển vào các trường khác nhau có thể được quy đổi thành các mức điểm không giống nhau.

Cụ thể, ở mức IELTS 5.0, nhiều trường như Đại học Bách khoa Hà Nội, Trường đại học Xây dựng Hà Nội, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam, Trường đại học CMC quy đổi thành 8 điểm tiếng Anh.

Trong khi đó, Trường đại học Điện lực, Trường đại học Lâm nghiệp, Trường đại học Thăng Long lại quy đổi ở mức cao hơn là 8,5 điểm. Sự phân hóa rõ nét hơn ở mức IELTS 5.5. Đại học Kinh tế Quốc dân quy đổi 8 điểm, trong khi Học viện Tài chính nâng lên 9 điểm.

Ở nhóm trường có yêu cầu cao hơn như Trường đại học Ngoại thương, Trường đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội… thí sinh phải đạt IELTS 7.0 mới được quy đổi tương đương 9 điểm tiếng Anh. Với IELTS từ 7.0 trở lên, phần lớn các trường quy đổi thành 10 điểm.

Tuy nhiên, một số trường như Trường đại học Ngoại thương, Trường đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội, Trường đại học CMC và Trường đại học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh lại đặt ngưỡng cao hơn, chỉ quy đổi điểm 10 đối với thí sinh đạt IELTS từ 8.0-9.0.

Những khác biệt này cho thấy, việc lựa chọn trường không dựa trên năng lực, mà còn là bài toán chiến lược trong cách tận dụng chứng chỉ.

Một điểm mới của quy chế tuyển sinh đại học năm 2026 là thí sinh chỉ được sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ theo một trong hai cách: Quy đổi sang điểm môn tiếng Anh để xét tuyển hoặc chỉ để cộng điểm khuyến khích (tối đa 1,5 điểm trên thang 30). Hai hình thức này không được áp dụng đồng thời.

Tuy nhiên, theo Phó Giáo sư Vũ Duy Hải, Trưởng ban Tuyển sinh-Hướng nghiệp (Đại học Bách khoa Hà Nội), việc quy đổi hay cộng điểm khuyến khích không phải do thí sinh quyết định mà phụ thuộc vào quy định của từng trường và từng phương thức xét tuyển.

Có trường chỉ áp dụng quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ đối với phương thức xét điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông, nhưng lại cộng điểm thưởng nếu thí sinh xét tuyển bằng kết quả kỳ thi đánh giá năng lực hoặc đánh giá tư duy. Ngược lại, cũng có trường chỉ chấp nhận quy đổi mà không áp dụng cộng điểm khuyến khích.

Điều này đặt ra yêu cầu, thí sinh cần tìm hiểu kỹ đề án tuyển sinh của từng trường, nếu không rất dễ dùng sai cách một lợi thế sẵn có.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Giáo dục Đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo), thí sinh cần phân biệt rõ giữa hai mục đích: Dùng chứng chỉ để miễn thi tốt nghiệp trung học phổ thông và để xét tuyển đại học.

Không phải mọi chứng chỉ đều được chấp nhận để miễn thi và Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành danh mục cụ thể các loại chứng chỉ cũng như mức điểm tối thiểu tương ứng.

Vì vậy, thí sinh cần kiểm tra kỹ thông tin trong cẩm nang tuyển sinh hoặc trên các kênh chính thức của Bộ Giáo dục và Đào tạo trước khi đăng ký để tránh nhầm lẫn.

Ngay cả khi đủ điều kiện miễn thi, thí sinh vẫn có thể lựa chọn tham gia thi môn tiếng Anh. Khi đó, hệ thống xét tuyển sẽ tự động so sánh và lựa chọn phương án có lợi hơn cho thí sinh.

Nếu điểm thi tiếng Anh cao hơn thì sử dụng điểm thi, còn nếu mức quy đổi từ chứng chỉ ngoại ngữ cao hơn thì kết quả này sẽ được ưu tiên. Theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đình Đức (Trường đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội), trong quá trình sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ để xét tuyển thẳng vào đại học thời gian qua cũng bộc lộ những bất cập.

Nền tảng kiến thức cốt lõi ở các môn học nền tảng vẫn là yếu tố quan trọng để học sinh tự tin bước vào đại học. Vì vậy, chỉ nên xem tiếng Anh là điểm cộng với một số chương trình đào tạo.

Còn Phó Trưởng phòng Truyền thông và Tuyển sinh, Trường đại học Thương mại, Nguyễn Quang Trung cho rằng, việc chuẩn hóa quy đổi theo hướng nhiều mức điểm và điều chỉnh định kỳ theo quy chế tuyển sinh đại học năm 2026 sẽ góp phần bảo đảm tính công bằng, đồng thời tạo sự ổn định lâu dài.

Trong bối cảnh không có một chuẩn quy đổi chung, việc nắm rõ cách thức sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ tại từng cơ sở đào tạo trở thành yếu tố quan trọng.

Thí sinh không nên mặc định rằng có chứng chỉ ngoại ngữ là sẽ có lợi thế tuyệt đối; ngược lại, cần chủ động so sánh các phương án xét tuyển để lựa chọn phương án tối ưu.

Bài, ảnh: QUỲNH NGUYỄN