Hiệu quả thực chiến của THAAD và S-400: Tại sao radar luôn là mục tiêu hàng đầu?

Những diễn biến mới trong xung đột tại Trung Đông và Nam Á đang làm dấy lên cuộc tranh luận về hiệu quả của các hệ thống phòng thủ tên lửa hàng đầu thế giới. Trong khi các thành phần của hệ thống THAAD do Mỹ sản xuất chịu tổn thất lớn, hệ thống S-400 của Ấn Độ lại chứng minh được khả năng sống sót nhờ chiến thuật cơ động linh hoạt.

Radar: Gót chân Achilles của mọi hệ thống phòng không

Các hệ thống phòng không hiện đại như THAAD, Patriot hay S-400 phụ thuộc hoàn toàn vào radar để phát hiện, theo dõi và dẫn đường cho tên lửa đánh chặn. Tuy nhiên, đây cũng chính là điểm yếu chí tử. Trong chiến tranh hiện đại, các chiến dịch chế áp phòng không (SEAD) luôn ưu tiên tiêu diệt radar đối phương để làm tê liệt toàn bộ hệ thống.

Theo các báo cáo quân sự, Mỹ đã chịu thiệt hại đáng kể về trang thiết bị tại Trung Đông. Đáng chú ý nhất là radar cảnh báo sớm AN/FPS-132 tại căn cứ không quân Al Udeid ở Qatar, trị giá khoảng 1,1 tỷ USD, được xác nhận bị hư hại nghiêm trọng sau cuộc tấn công ngày 28/2. Tại Jordan và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), các radar AN/TPY-2 thuộc hệ thống THAAD cũng bị trúng đạn, với thiệt hại ước tính lên tới hàng trăm triệu USD.

Radar AN/FPS-132 tại căn cứ không quân Al Udeid ở Qatar, trị giá khoảng 1,1 tỷ USD, được cho là đã bị hư hại nghiêm trọng sau cuộc tấn công ngày 28/2.

Lợi thế từ tính cơ động của S-400 Triumf

Ngược lại với những tổn thất của THAAD, hệ thống S-400 Triumf mà Ấn Độ triển khai được ghi nhận là vẫn đứng vững trong cuộc xung đột với Pakistan vào tháng 5/2025. Chìa khóa nằm ở khả năng "bắn rồi rút" (shoot and scoot). Các khẩu đội S-400 được đặt trên xe bánh lốp hạng nặng, cho phép di chuyển vị trí ngay lập tức sau khi hoạt động.

Dù Pakistan được cho là đã sử dụng dữ liệu tình báo vệ tinh để xác định vị trí, nhưng các kíp chiến đấu Ấn Độ đã nhanh chóng di chuyển bệ phóng và radar sang địa điểm mới. Việc liên tục thay đổi vị trí giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ bị tên lửa chống radar hoặc máy bay không người lái (UAV) cảm tử tập kích.

Ăng-ten radar luôn phải đặt ở vị trí thoáng để hoạt động, khiến chúng trở thành mục tiêu dễ bị phát hiện và tấn công nhất trong hệ thống.

Thách thức từ vũ khí giá rẻ và kiến trúc phòng thủ nhiều lớp

Sự trỗi dậy của UAV giá rẻ đang làm thay đổi bài toán kinh tế trong quân sự. Một chiếc drone cảm tử có giá chỉ khoảng 50.000 USD có thể phá hủy một radar trị giá hàng trăm triệu USD. Điều này buộc các cường quốc phải thiết kế lại kiến trúc phòng thủ theo mô hình nhiều lớp.

Trong cấu trúc tiêu chuẩn, các hệ thống tầm xa như THAAD hay S-400 cần được bảo vệ bởi các tổ hợp tầm ngắn và tầm trung như Patriot, Iron Dome hoặc các hệ thống tác chiến điện tử. Các biện pháp gây nhiễu, radar giả và mục tiêu mồi nhử cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đánh lừa hệ thống trinh sát của đối phương, bảo vệ các khí tài then chốt khỏi đòn tấn công chính xác.

Tuệ Nhân