Himalaya nóng hơn 5 độ C trước thời điểm xảy ra thảm họa lũ quét Nepal

Reuters hôm 17/9 dẫn nghiên cứu mới của nhóm nghiên cứu khí hậu WWA cho biết, nhiệt độ tăng cao do biến đổi khí hậu nhiều khả năng đã góp phần tạo ra những điều kiện dẫn tới vụ sụp đổ đá - băng trên núi Langtang Lirung hôm 26/8, kéo theo trận lũ quét đặc biệt nghiêm trọng tại biên giới Nepal và khu vực Tây Tạng (Trung Quốc).

Theo nghiên cứu, nhiệt độ tại khu vực Himalaya trong tháng 8 cao hơn mức thông thường khoảng 5 độ C. Phân tích của WWA ước tính biến đổi khí hậu do con người gây ra đóng góp khoảng 1,5 độ C vào mức tăng nhiệt trong tháng 7 và tháng 8.

Hồ nước được hình thành từ sông băng tan chảy trên dãy Himalaya. Ảnh: National Geographic

Các nhà khoa học cho rằng nhiệt độ tăng đang tác động đồng thời tới nhiều thành phần của môi trường núi cao. Các sông băng ở Himalaya ngày càng mỏng, trong khi băng nằm sâu trong các khe nứt và lớp băng vĩnh cửu cũng tan dần, làm suy yếu sự ổn định của các sườn núi.

Theo Reuters, các sông băng trong khu vực đã mỏng đi trung bình khoảng 0,5 m mỗi năm kể từ năm 2000. Những thay đổi này có thể làm tăng nguy cơ xảy ra các vụ lở đá - băng quy mô lớn và những thảm họa dây chuyền tại các thung lũng phía dưới.

Tuy nhiên, các nhà khoa học thận trọng khi đánh giá mức độ tác động. WWA không kết luận biến đổi khí hậu là nguyên nhân duy nhất trực tiếp gây ra vụ sụp đổ tại Langtang Lirung, bởi sự ổn định của sườn núi còn phụ thuộc vào cấu trúc địa chất, địa hình và quá trình biến đổi của khối đá - băng trong thời gian dài.

Trước đó, Trung tâm Quốc tế về Phát triển Núi tổng hợp (ICIMOD) xác định thảm họa bắt đầu từ sườn phía Bắc của Langtang Lirung. Một phần đá nền bị sụp đổ, cuốn theo băng và hình thành trận lở đá - băng, sau đó nhanh chóng biến thành dòng lũ chứa lượng lớn bùn đá lao xuống thung lũng Bhote Koshi - Trishuli và vượt qua biên giới Nepal - Trung Quốc.

ICIMOD đặt vấn đề liệu còn bao nhiêu sườn núi tương tự đang tiềm ẩn nguy cơ sụp đổ trên các đỉnh núi phủ băng của khu vực Hindu Kush Himalaya. Từ ngày 15-17/9, ICIMOD và Chính phủ Nepal đã triệu tập hơn 80 chuyên gia quốc tế cùng đại diện các cơ quan của Bangladesh, Bhutan, Trung Quốc, Ấn Độ và Nepal để đánh giá thảm họa và những rủi ro tương tự trong tương lai.

Cảnh báo này càng đáng chú ý khi một báo cáo khác được Reuters dẫn hôm 14/9 cho rằng hệ thống Himalaya đang tiến gần những ngưỡng biến đổi nghiêm trọng do tốc độ tan băng ngày càng nhanh. Trong khi đó, khả năng giám sát các sông băng và những khu vực có nguy cơ cao vẫn còn hạn chế.

Những kết quả nghiên cứu mới được công bố trong bối cảnh Nepal đang thúc đẩy yêu cầu về “công bằng khí hậu” sau thảm họa, kêu gọi các nước phát triển tăng khả năng tiếp cận tài chính khí hậu và công nghệ phục vụ xây dựng hạ tầng có khả năng chống chịu tốt hơn. Liên hợp quốc cũng xác nhận Nepal đã tiếp cận cơ chế hỗ trợ của Quỹ ứng phó Tổn thất và Thiệt hại.

Theo đánh giá nhanh của Chính phủ Nepal, thảm họa gây thiệt hại trực tiếp khoảng 1,8 tỷ USD và tổn thất kinh tế khoảng 883 triệu USD. Nhu cầu cho quá trình phục hồi và tái thiết được ước tính khoảng 4,78 tỷ USD.