Những hành tinh bay theo quỹ đạo kỳ quái còn hơn cả khoa học viễn tưởng
Vũ trụ không phải lúc nào cũng vận hành theo những quỹ đạo tròn trịa, ổn định như các hành tinh quen thuộc trong Hệ Mặt Trời.
Khi quan sát các ngoại hành tinh, các nhà thiên văn phát hiện một sự thật thú vị: quỹ đạo của hành tinh có thể kỳ dị hơn rất nhiều so với tưởng tượng của chúng ta. Có hành tinh đi theo những đường elip kéo dài như quỹ đạo sao chổi, có hành tinh nghiêng gần như ngược hẳn với chuyển động quay của ngôi sao, thậm chí có những hệ mà các hành tinh cùng tồn tại trên những mặt phẳng quỹ đạo khác nhau.
Ảnh: blog.naver
Một trong những ví dụ ấn tượng nhất là HD 80606 b, một hành tinh khí khổng lồ có khối lượng hơn 4 lần Sao Mộc. Nó hoàn thành một vòng quanh ngôi sao của mình trong khoảng 111 ngày, nhưng quỹ đạo có độ lệch tâm tới 0,93 – cực kỳ dẹt và kéo dài.
Điều này khiến HD 80606 b có một “năm” kỳ quặc. Phần lớn thời gian, nó ở rất xa ngôi sao, nhưng rồi lao nhanh vào vùng lân cận ngôi sao trước khi lại văng ra xa. Ở điểm gần nhất, khoảng cách chỉ khoảng 0,03 đơn vị thiên văn, trong khi ở xa nhất có thể tới khoảng 0,85 đơn vị thiên văn.
Ảnh: beyondearthlyskies.blogspot
Đặc biệt, nhiệt độ của nó thay đổi dữ dội chỉ trong vài giờ. Quan sát bằng kính thiên văn Spitzer từng cho thấy nhiệt độ khí quyển của hành tinh tăng từ khoảng 800 lên 1.500 kelvin trong khoảng sáu giờ khi nó tiến gần ngôi sao. Những quan sát mới hơn bằng James Webb cũng tiếp tục cho thấy sự nóng lên cực mạnh khi hành tinh lao qua điểm cận sao.
Nhưng quỹ đạo kỳ dị không chỉ có nghĩa là “quá dẹt”. WASP-17b từng gây chú ý vì chuyển động theo quỹ đạo ngược chiều quay của ngôi sao, một cấu hình được gọi là quỹ đạo nghịch hành. Các nghiên cứu cho rằng những quỹ đạo như vậy có thể là dấu vết của một lịch sử hỗn loạn, khi các hành tinh tương tác hấp dẫn mạnh, thậm chí bị hất tung và thay đổi quỹ đạo.
Ảnh: themondonews
Những quỹ đạo kỳ dị vì thế không chỉ là những “con đường” bất thường trong không gian. Chúng giống như dấu vết hóa thạch của quá trình hình thành hệ hành tinh. Một quỹ đạo nghiêng, kéo dài hoặc nghịch hành có thể kể cho các nhà thiên văn câu chuyện về những vụ va chạm, những cuộc tương tác hấp dẫn và những hành tinh từng “lang thang” trước khi tìm được vị trí hiện tại.
Có lẽ điều thú vị nhất là Hệ Mặt Trời với những quỹ đạo tương đối trật tự của nó có thể không phải là kiểu hệ hành tinh duy nhất và cũng chưa chắc là kiểu phổ biến nhất.
Giống cừu kỳ lạ với bốn sừng cong đối xứng và gần như không có đuôi