Loài cây chỉ cao vài centimet sống ở nơi không loài nào khác sống được

Thoạt nhìn, Ladakiella klimesii chẳng có vẻ gì đặc biệt. Nó là một loài cây thân thảo lâu năm thuộc họ Cải (Brassicaceae), chỉ cao vài centimet và mọc thành những cụm hình đệm sát mặt đất. Nhưng chính kích thước khiêm tốn ấy lại giúp nó trở thành một trong những thực vật đáng chú ý nhất của vùng núi cao Himalaya. Kew hiện công nhận Ladakiella klimesii là loài duy nhất của chi Ladakiella, phân bố ở phía tây Himalaya và Tây Tạng.

Ảnh: butbn.cas

Điều khiến loài cây này đặc biệt nằm ở độ cao mà nó có thể sinh trưởng. Một quần thể L. klimesii đã được nghiên cứu ở độ cao khoảng 5.900m trên sườn núi Shukule, vùng Ladakh của Ấn Độ. Một nghiên cứu trước đó cũng ghi nhận loài này trong số những thực vật có mạch được tìm thấy ở khoảng 6.150m – môi trường gần với giới hạn khắc nghiệt nhất mà thực vật có mạch có thể tồn tại.

Ở độ cao ấy, điều kiện sống cực kỳ khắc nghiệt. Khu vực nghiên cứu có lượng mưa chỉ khoảng 50–250mm mỗi năm và nhiệt độ trung bình năm của quần thể ở 5.900m được ghi nhận khoảng −9,84°C. Thay vì vươn cao đón ánh sáng như những cây ở vùng đồng bằng, Ladakiella klimesii phát triển thành một “tấm đệm” nhỏ sát mặt đất, giúp giảm tác động của gió lạnh và tạo ra một vi môi trường thuận lợi hơn quanh các bộ phận sống của cây.

Ảnh: flowersofindia.net

Một đặc điểm thú vị khác là những chiếc lá dày và mọng, xếp khá sít nhau. Cây có một rễ cái đơn và một số rễ bên nhỏ, trong khi phần thân tạo thành cấu trúc dạng đệm chỉ cao khoảng 1–3 cm và đường kính khoảng 2–10 cm. Hình dáng tưởng như đơn giản này thực chất là kết quả của quá trình thích nghi lâu dài với môi trường cận tuyết và vùng núi cao.

Thậm chí, cấu tạo mô của Ladakiella klimesii còn cho thấy một điều đáng kinh ngạc. Một nghiên cứu về sự hóa gỗ ở thực vật núi cao đã sử dụng chính loài này làm ví dụ về một thân cây nhỏ gần như không hóa gỗ, dài khoảng 5cm, mọc ở vùng Ladakh trên độ cao khoảng 6.150m. Điều này cho thấy thực vật có thể tồn tại ở độ cao cực lớn bằng một chiến lược hoàn toàn khác so với cây thân gỗ.

Tên loài klimesii bắt nguồn từ nhà thực vật học Leoš Klimeš, người đã thu thập mẫu vật dùng để mô tả loài tại thung lũng Lapgo, Ladakh, ở độ cao khoảng 5.600 m vào năm 2000. Ban đầu loài được mô tả dưới tên Alyssum klimesii, trước khi được chuyển sang chi Ladakiella vào năm 2010.

Vì vậy, Ladakiella klimesii là một minh chứng thú vị rằng “nhỏ bé” không đồng nghĩa với yếu ớt. Giữa vùng núi cao lạnh giá, khô hạn và thiếu oxy của Himalaya, một cây chỉ vài centimet vẫn có thể bám trụ ở nơi mà ngay cả sự sống cũng tưởng như đã chạm tới giới hạn.

Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước