Hoàn Kiếm lưu giữ tục dựng cây nêu lâu đời của Tết Việt

Đây là một trong những phong tục lâu đời và đẹp nhất của Tết cổ truyền Việt Nam.

Thầy đồ viết chữ thư pháp lên băng vải đỏ để treo lên cây nêu. Ảnh: Hồng Giang

Dựng cây nêu cầu bình an, trừ ma quỷ

TS. Trần Đoàn Lâm (Câu lạc bộ Đình Làng Việt) cho biết, lễ dựng cây nêu là một phong tục cổ truyền trong ngày Tết Nguyên đán của người Việt được tái hiện tại đình Kim Ngân (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội), nhằm giới thiệu đến du khách và nhân dân Thủ đô những phong tục lâu đời trong Tết Việt.

Nghi thức này mang ý nghĩa biểu tượng bảo vệ cho người dân khỏi ma quỷ xâm nhập, mang đến cuộc sống bình yên cho người dân ở vùng đất được dựng cây nêu. Thông thường, cây nêu được dựng vào ngày 23 tháng Chạp là ngày tiễn ông Công - ông Táo, trong không khí phấn khởi của người dân, báo hiệu một năm mới với nhiều điều khởi sắc sắp đến.

Ngày hạ nêu thường là ngày mùng 7 tháng Giêng. Trước khi hạ nêu, người dân cần tránh động thổ để cho đất được hội tụ sinh khí, phì nhiêu. Sau khi hạ nêu, người dân có thể bước vào những lễ hội mới hay các hoạt động liên quan đến sản xuất nông nghiệp.

Một trong những khâu quan trọng phục vụ cho lễ dựng cây nêu là phải chọn cây tre khỏe mạnh để dựng nêu. Tre được chặt hết các cành, chỉ để lại ngọn và lá phía trên.

Theo TS. Trần Đoàn Lâm, không phải ngẫu nhiên dân tộc ta chọn cây tre trong tục dựng cây nêu. Đây là loài cây gắn bó với những làng quê Việt, đặc biệt là vùng Đồng bằng Bắc bộ, cũng là loài cây gắn với truyền thuyết Thánh Gióng, tượng trưng cho phẩm chất con người Việt Nam, mềm dẻo nhưng kiên cường, bất khuất.

Thân tre được trang trí bằng các loại cờ, phướn, câu đối, đèn lồng, niêu đất chứa vôi, chuông gió, giỏ tre… Bên dưới gốc được rắc bột vôi trắng tạo thành vòng tròn hoặc rắc hình cánh cung, mũi tên hướng ra phía cổng để xua đuổi tà ma.

Tùy thuộc phong tục của từng địa phương, người dân sẽ treo những đồ vật khác nhau. Chúng đều có ý nghĩa riêng, hướng đến những điều may mắn cho con người. Ví dụ như trên ngọn có một vòng tròn nhỏ, được treo những chiếc khánh đất, hay linh vật để khi gió thổi, các đồ vật va đập vào nhau, phát ra âm thanh leng keng trong gió với ý nghĩa trừ ma quỷ.

Trong khi đó, viết chữ thư pháp lên băng vải đỏ rồi treo lên cây nêu tượng trưng cho sức sống của mùa xuân, cũng là mong ước của sự bình an, sức khỏe dồi dào. Cây nêu cũng được treo chùm lá có gai là biểu tượng cho vũ khí bảo vệ cuộc sống con người ở vùng đất dựng cây nêu.

Ngoài ra, những con cá chép bằng gỗ được treo lên cây cũng là tượng trưng cho ngũ hành: Kim - mộc - thủy - hỏa - thổ. Lý do tục dựng cây nêu chọn cá chép là vì truyền thuyết “cá chép hóa rồng” bảo vệ cho muôn loài.

Bùa tứ tung ngũ hoành được treo lên cây nêu có ý nghĩa cấm quỷ dữ xâm phạm đến gia đình trong ngày Tết. Cờ treo trên cây nêu cũng phải theo nguyên tắc ngũ hành: Kim - mộc - thủy - hỏa - thổ. Ngọn lửa tượng trưng cho sức sống, là biểu tượng vũ khí xua đuổi tà quỷ, mang bình an đến với người dân.

Cây nêu được dựng tại đình Kim Ngân. Ảnh Hồng Giang

Khí phách, ý chí, khát vọng của dân tộc Việt Nam

Chia sẻ về lễ dựng cây nêu tại đình Kim Ngân thuộc chương trình “Tết Việt - Tết Phố” năm 2026 do UBND phường Hoàn Kiếm tổ chức nhân dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, TS. Trần Đoàn Lâm cho biết: “Hình tượng Thánh Gióng ngồi trên lưng ngựa phóng lên 9 tầng trời cùng với gậy tre thể hiện khí phách, ý chí, khát vọng của toàn dân tộc Việt Nam cùng chung vai sát cánh, đưa đất nước phát triển trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Năm 2026 là một năm có nhiều dấu ấn đặc biệt của đất nước khi là năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng, đánh dấu sự chuyển đổi mô hình phát triển đất nước sang giai đoạn mới, phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, ứng dụng khoa học công nghệ… cùng những chính sách để đưa Việt Nam đến năm 2045 trở thành một nước công nghiệp phát triển”.

Lễ dựng cây nêu tại đình Kim Liên thu hút sự tham gia của hàng trăm người dân Thủ đô. Ảnh Hồng Giang

Tham dự lễ dựng cây nêu tại Đình Kim Ngân dịp Tết Nguyên đán năm nay, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Hoàn Kiếm Vũ Đăng Định cho hay: “Lễ dâng hương, dựng cây nêu là một trong những phong tục đẹp nhất của dân tộc Việt Nam. Chúng ta tiễn những điều không may mắn của năm cũ, cùng nhau đón chào một năm mới bình an, hạnh phúc. Năm 2026 là một năm ý nghĩa của Thủ đô và đất nước. Ước muốn lớn nhất của chúng tôi là sẽ làm những điều tốt đẹp nhất để mang đến cuộc sống hạnh phúc cho nhân dân. Với sự hiện diện của đông đảo tầng lớp nhân dân, từ các bậc cao niên đến các cháu thiếu nhi; bạn bè quốc tế, các tỉnh bạn, chúng tôi càng tin tưởng hơn nữa vào sức sống mãnh liệt của người dân Thủ đô, đặc biệt là người dân của phố cổ Hoàn Kiếm”.

Theo Phó Chủ tịch UBND phường Hoàn Kiếm Nguyễn Hồng Trang, năm nay, phường Hoàn Kiếm tái hiện lại không gian Tết truyền thống với nhiều nghi lễ lâu đời gắn liền với văn hóa Tết của người Việt xưa, trong đó có lễ dựng cây nêu.

“Chúng tôi mong muốn đưa Tết trở thành một không gian văn hóa sống, không chỉ là dịp để những người thân tận hưởng không khí lễ hội đầm ấm, sum vầy mà còn trở thành không gian ký ức, cùng nhau nhìn lại quá khứ, hun đúc tình yêu với văn hóa truyền thống”, Phó Chủ tịch UBND phường Hoàn Kiếm Nguyễn Hồng Trang cho biết.

Công Thọ - Hồng Giang