Hoàn thiện Chiến lược mới, tạo động lực cho xuất nhập khẩu bứt phá và phát triển bền vững trong giai đoạn mới

Sáng 09/10/2026 tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức Hội thảo xin ý kiến các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội và các cơ quan, tổ chức có liên quan về các nội dung của Dự thảo Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Bộ Công Thương tổ chức Hội thảo xin ý kiến về các nội dung của Dự thảo Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Xuất nhập khẩu - một trong những động lực góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Công Thương Lương Hoàng Thái cho biết: xuất nhập khẩu là một trong những động lực góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Bên cạnh những thành tựu đạt được, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu và những đóng góp khác, cũng cho thấy một số vấn đề cần được nhìn nhận.

Chính vì vậy, Đảng và Chính phủ đã chỉ đạo xây dựng Chiến lược xuất khẩu hàng hóa mới cho giai đoạn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Theo Thứ trưởng, trong quá trình triển khai thời gian qua, có thể thấy Chiến lược xuất nhập khẩu cũ tập trung nhiều hơn vào lượng hàng xuất khẩu. Trong khi đó, quy mô nền kinh tế còn nhỏ, nên việc phát triển ngành sản xuất, tham gia vào nền kinh tế toàn cầu và hướng tới các nền kinh tế lớn trên thế giới vẫn đặt ra nhiều yêu cầu.

Hiện nay, thương mại quốc tế của Việt Nam có quy mô rất lớn, là một trong số ít quốc gia có độ mở nền kinh tế lớn. Bối cảnh đó đặt ra nhiều vấn đề.

Thời gian qua, tăng trưởng xuất khẩu đã đạt được những kết quả nhất định, nhưng chất lượng và giá trị gia tăng vẫn còn nhiều vấn đề cần xem xét như: tỷ trọng của khối FDI và doanh nghiệp trong nước trong kim ngạch xuất khẩu; giá trị thực sự mà nền kinh tế trong nước nhận được và làm thế nào để xử lý vấn đề này hiệu quả hơn; việc tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu thông qua các phương thức hợp tác quốc tế...

Bên cạnh đó cần xác định định hướng xuất nhập khẩu tổng thể, gắn với định hướng phát triển khoa học, công nghệ và công nghiệp; giải pháp quản trị những rủi ro lớn đối với hoạt động xuất nhập khẩu trong bối cảnh biến động thương mại quốc tế tăng lên; vấn đề bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng gắn với những xu hướng liên quan đến chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, an ninh kinh tế...

"Tất cả những vấn đề đó đặt ra nhiều yêu cầu đối với chiến lược xuất nhập khẩu của Việt Nam", Thứ trưởng Lương Hoàng Thái nhấn mạnh và cho biết, theo chỉ đạo của Đảng và Chính phủ, chúng ta cần hoàn thành Chiến lược này trong năm nay.

Hiện nay, Cục Xuất nhập khẩu phối hợp với các bộ, ngành, hiệp hội và các đơn vị thuộc Bộ Công Thương đã xây dựng Dự thảo Chiến lược, trong đó nhiều nội dung cần tiếp tục nhận được các ý kiến đóng góp, phản biện và trao đổi thẳng thắn để hoàn thiện, bảo đảm đáp ứng các yêu cầu của Chính phủ. Mục tiêu để xuất nhập khẩu không chỉ đóng góp vào tăng trưởng chung của nền kinh tế mà còn góp phần chuyển đổi về chất và phát triển bền vững trong thời gian tới, đồng thời nhấn mạnh vai trò của xuất nhập khẩu như một phương tiện để đạt được mục tiêu cuối cùng là phát triển kinh tế đất nước.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Lương Hoàng Thái cho biết: Xuất nhập khẩu là một trong những động lực góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

5 định hướng lớn và 3 nhóm mục tiêu cụ thể

Trình bày những nội dung chủ yếu của Dự thảo 4 Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, bà Nguyễn Cẩm Trang - Cục Xuất nhập khẩu cho biết, Chiến lược đề ra 5 quan điểm, trong đó tập trung vào các định hướng lớn:

Thứ nhất, phát triển xuất nhập khẩu hàng hoá theo chiều sâu, lấy nâng cao giá trị gia tăng, năng suất và năng lực cạnh tranh làm mục tiêu trung tâm, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh làm động lực.

Thứ hai, phát triển xuất nhập khẩu hàng hoá bền vững theo hướng nâng cao tính tự chủ chiến lược, gắn với nâng cao năng lực tự chủ của nền sản xuất quốc gia, bảo đảm an ninh kinh tế và khả năng chống chịu của nền kinh tế; tái cơ cấu xuất nhập khẩu hướng tới hài hòa về cơ cấu hàng hóa, cơ cấu thị trường và cán cân thương mại với từng thị trường, khu vực thị trường. 

Thứ ba, phát triển xuất nhập khẩu hàng hoá đồng bộ với phát triển sản xuất, phát triển thị trường theo hướng thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị sản xuất - xuất khẩu - thị trường và quản trị hoạt động theo dữ liệu.

Thứ tư, phát triển xuất nhập khẩu gắn với khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) và thỏa thuận thương mại ưu đãi (PTA); kết nối thương mại với đầu tư, công nghệ, tài chính, phát triển doanh nghiệp và liên kết vùng, nhằm nâng cao giá trị gia tăng trong nước và vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Thứ năm, phát triển xuất nhập khẩu hàng hoá trên cơ sở mô hình quản lý nhà nước về xuất nhập khẩu hiện đại, chuyển sang tư duy kiến tạo phát triển, lấy doanh nghiệp làm trung tâm và lấy hội nhập chủ động làm động lực phát triển. 

Mục tiêu cụ thể nêu tại Dự thảo Chiến lược chia làm 3 nhóm: quy mô, chất lượng, thị trường.

Thứ nhất, xuất khẩu, nhập khẩu tăng trưởng cao, góp phần vào tăng trưởng kinh tế hai con số giai đoạn 2026-2030: Phấn đấu tốc độ tăng trưởng xuất khẩu hàng hoá bình quân 15 - 16%/năm trong thời kỳ 2026-2030. Đến năm 2045, Việt Nam vào nhóm 10 nước có kim ngạch xuất khẩu lớn nhất thế giới. Tốc độ tăng trưởng nhập khẩu hàng hoá bình quân 12 - 13%/năm trong thời kỳ 2026-2030. Đến năm 2045, Việt Nam vào nhóm 10 nước có kim ngạch nhập khẩu lớn nhất thế giới. Cán cân thương mại hàng hoá trong giai đoạn 2026-2030 đạt thặng dư bền vững...

Thứ hai, xuất nhập khẩu phát triển theo chiều sâu, nâng cao hàm lượng chế biến, hàm lượng khoa học công nghệ, trong đó nâng tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu hàng hoá của khu vực doanh nghiệp trong nước trong tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước đạt khoảng 28-30% vào năm 2030 và khoảng 38-40% vào năm 2045; nâng tỷ trọng xuất khẩu hàng chế biến hoặc đã tinh chế trong tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 89-90% vào năm 2030, đến năm 2045 đạt trên 92%. Tỷ lệ giá trị xuất khẩu sản phẩm công nghệ cao trên tổng giá trị xuất khẩu hàng chế biến, chế tạo đến năm 2030 tăng lên khoảng 50%, đến năm 2045 tăng lên trên 55%.

Thứ ba, thị trường xuất khẩu, nhập khẩu được đa dạng hoá, giảm mức độ tập trung; phát triển hợp lý cả về chiều rộng và chiều sâu, trong đó giảm mức độ tập trung vào thị trường xuất khẩu, hạn chế tổn thương trước các cú sốc thương mại; giảm mức độ tập trung vào thị trường nhập khẩu; giảm mức độ tập trung xuất khẩu vào nhóm thị trường lớn nhất; mở rộng độ phủ thị trường với số thị trường xuất khẩu đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD đạt trên 45 thị trường vào năm 2030 và 55 thị trường vào năm 2045; tăng tỷ trọng nhóm thị trường mới...

Bà Nguyễn Cẩm Trang - Cục Xuất nhập khẩu báo cáo những nội dung chủ yếu của Dự thảo Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045

8 điểm mới của dự thảo Chiến lược xuất nhập khẩu đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045

Điểm mới thứ nhất là mục tiêu cụ thể của Chiến lược bao gồm cả mục tiêu về quy mô, chất lượng và cả mục tiêu kiểm soát. Trong đó mục tiêu về quy mô là mức tăng trưởng cao nhất trong các giai đoạn gần đây (Chiến lược 2011-2020 là 11% - 12%/năm, Chiến lược đến năm 2030 hiện hành là 6-7%); mục tiêu về cơ cấu thị trường với các chỉ tiêu về mức độ tập trung thị trường xuất khẩu, thị trường nhập khẩu đòi hỏi quyết tâm, nỗ lực cao. 

Điểm mới thứ hai là xây dựng, kết cấu các nhóm giải pháp trọng tâm từ mô hình truyền thống (3 trụ cột: sản xuất - thị trường - tổ chức xuất khẩu) sang thành các nhóm biện pháp gắn trực tiếp với các hạn chế, các điểm nghẽn cần giải quyết, khắc phục hiện nay, bao gồm: Vấn đề về hoàn thiện mô hình quản lý, điều phối hoạt động xuất nhập khẩu; phát triển thị trường nhưng song song với quản trị thị trường, trong đó có tận dụng các FTA; doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI; đưa khoa học công nghệ thành động lực cho tăng trưởng xuất khẩu; tuân thủ và vượt các rào cản, quy định mới liên quan phát triển bền vững; phát triển xuất nhập khẩu gắn với liên kết vùng.

Điểm mới thứ ba là Chiến lược được xây dựng để có thể tiến hành triển khai thực thi ngay, không cần xây dựng Chương trình hành động của Chính phủ. Chiến lược được ban hành cùng Phụ lục các nhiệm vụ cụ thể, các Bộ, ngành địa phương sẽ xây dựng Kế hoạch để triển khai thực hiện Chiến lược.

Điểm mới thứ tư là quan điểm chiến lược lần đầu đặt vấn đề tự chủ chiến lược, bảo đảm an ninh kinh tế và khả năng chống chịu của nền kinh tế. Theo đó, bên cạnh tái cơ cấu về thị trường, việc nâng cao năng lực sản xuất không chỉ góp phần nâng cao giá trị gia tăng mà liên quan đến an ninh kinh tế. Xây dựng các bộ giải pháp ứng phó với các kịch bản rủi ro về xung đột địa chính trị, xung đột quân sự, đứt gãy chuỗi cung ứng và các rủi ro khác.

Điểm mới thứ năm là xác định nhập khẩu là đòn bẩy để nâng cấp công nghệ, bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng và nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng xuất khẩu. Chiến lược không tiếp cận các nhóm hàng nhập khẩu theo hướng cần nhập khẩu hay nhóm kiểm soát, hạn chế nhập khẩu mà tiếp cận theo tính chất của các nhóm ngành hàng nhập khẩu: nguyên, nhiên vật liệu, vật tư chiến lược; công nghệ nguồn, máy móc thiết bị hiện đại; vật tư, sản phẩm nông nghiệp; nguyên vật liệu, sản phẩm công nghiệp; mặt hàng tiêu dùng xa xỉ, không thiết yếu; máy móc, thiết bị, công nghệ lạc hậu, tiêu hao năng lượng cao, gây ô nhiễm.

Điểm mới thứ sáu là tiếp cận giải pháp, nhiệm vụ theo chuỗi cung ứng hàng hoá, không chỉ là xuất khẩu hay nhập khẩu. Theo đó, các giải pháp tái cơ cấu xuất nhập khẩu, quản trị thị trường không chỉ nằm ở giải pháp về ngoại thương, mà tiếp cận tổng thể các vấn đề từ đầu tư, tài chính, sản xuất, đổi mới khoa học-công nghệ,... Chiến lược cũng đặt ra nhiệm vụ xây dựng bản đồ chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị đối với các ngành hàng xuất khẩu chủ lực, trước mắt tập trung vào một số ngành có kim ngạch xuất khẩu lớn, có mức độ phụ thuộc cao vào nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu hoặc có vai trò quan trọng trong tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Điểm mới thứ bảy là đổi mới mô hình quản lý, theo dõi, điều hành hoạt động xuất nhập khẩu theo dữ liệu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, cơ sở dữ liệu, bao gồm nhiều nhiệm vụ về hệ thống cơ sở dữ liệu, hệ thống cảnh báo sớm, hệ thống chỉ tiêu theo dõi phát triển thị trường nước ngoài, Hệ thống thu thập, phân loại và xử lý rào cản mà doanh nghiệp gặp phải ở từng thị trường.

Điểm mới thứ tám là Chiến lược cụ thể hoá các giải pháp hỗ trợ, thúc đẩy xuất khẩu của khu vực doanh nghiệp trong nước. Nhiều giải pháp, nhiệm vụ cũng đã được đưa trong các Chương trình vươn ra thị trường quốc tế giai đoạn 2026 2030 theo Quyết định số 626/QĐ-TTg, Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2035 theo Quyết định số 929/QĐ-TTg và Chương trình khuyến công quốc gia. Ngoài ra, Chiến lược bổ sung thêm các nhiệm vụ, giải pháp khác.

Các đại biểu tham dự Hội thảo.

Chuyển trọng tâm từ tăng trưởng kim ngạch sang nâng cao chất lượng xuất khẩu

Tại Hội thảo, đại diện các cơ quan thuộc Bộ Công Thương, đại diện các Bộ, ngành, địa phương, các hiệp hội, doanh nghiệp sản xuất, xuất nhập khẩu cùng trao đổi, thảo luận, đóng góp ý kiến về quan điểm, mục tiêu, định hướng phát triển xuất nhập khẩu hàng hóa và các nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu của Chiến lược; trao đổi về các vấn đề thực tiễn, yêu cầu đặt ra đối với hoạt động xuất nhập khẩu trong giai đoạn tới và đề xuất, kiến nghị các giải pháp nhằm hoàn thiện Dự thảo Chiến lược....

Các ý kiến tập trung vào hai nhóm nội dung chính: định hướng hoàn thiện Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa và kiến nghị, đề xuất về cơ chế phối hợp, nguồn lực và tổ chức thực hiện Chiến lược.

Các đại biểu thảo luận, đóng góp ý kiến với dự thảo Chiến lược.

Một nội dung xuyên suốt được nhiều đại biểu đề cập là yêu cầu không chỉ quan tâm đến quy mô và tốc độ tăng trưởng xuất khẩu, mà cần chú trọng hơn đến giá trị thực sự mà nền kinh tế trong nước thu được.

Các ý kiến đề cập sự tham gia lớn của khu vực FDI trong hoạt động xuất khẩu, đồng thời đặt ra yêu cầu tăng hàm lượng nội địa, phát triển năng lực sản xuất trong nước và nâng cao giá trị gia tăng. Từ đó kiến nghị Chiến lược cần hướng tới việc tham gia những công đoạn có ý nghĩa hơn trong chuỗi sản xuất, thay vì chỉ tập trung vào các khâu gia công, lắp ráp đơn giản.

Bên cạnh đó, các đại biểu nhấn mạnh việc mở rộng thị trường và xem xét rủi ro khi hoạt động xuất khẩu còn phụ thuộc vào một số thị trường chủ lực. Từ câu chuyện xuất khẩu gạo sang thị trường truyền thống Philippines, đại diện Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) và một số đại biểu khác cho rằng cần quan tâm đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm rủi ro tập trung, đánh giá khả năng duy trì thị phần khi điều kiện thị trường thay đổi, kết hợp vai trò chủ động tìm kiếm thị trường của doanh nghiệp với sự hỗ trợ của cơ quan nhà nước, đồng thời có thể xem xét đặc thù của từng ngành hàng, tránh áp dụng một phương án chung cho mọi thị trường.

Liên quan tới xây dựng thương hiệu và nâng cao vị thế hàng hóa Việt Nam, các ý kiến đề nghị Chiến lược mới cần có định hướng phát triển sản phẩm có giá trị cao, đã qua chế biến và yêu cầu xây dựng thương hiệu Việt Nam gắn với đặc thù từng ngành hàng, làm rõ vai trò, trách nhiệm của các cơ quan và đơn vị liên quan trong hỗ trợ thương hiệu, kết hợp xây dựng thương hiệu với phát triển năng lực sản xuất và mở rộng thị trường.

Trước bối cảnh địa chính trị, xung đột và những thay đổi trong cách tiếp cận thương mại của các nền kinh tế lớn, các đại biểu cũng khuyến nghị Chiến lược xuất nhập khẩu giai đoạn mới cần đặt sự quan tâm cho việc chủ động ứng phó với biến động thương mại và bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng, nâng cao năng lực nhận diện, đánh giá và quản trị rủi ro thương mại quốc tế, khả năng ứng phó trước gián đoạn chuỗi cung ứng, cũng như yêu cầu bảo đảm nguồn cung và an ninh kinh tế, sự liên kết giữa chính sách xuất nhập khẩu với các định hướng về công nghiệp, khoa học, công nghệ và chuyển đổi xanh, chuyển đổi số; tăng cường phối hợp liên ngành, phát huy vai trò của các hiệp hội ngành hàng, bảo đảm nguồn lực và cơ chế triển khai khả thi trong thực hiện Chiến lược...

Kết luận Hội thảo, Thứ trưởng Lương Hoàng Thái đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tổng hợp, tiếp thu đầy đủ ý kiến đóng góp của các đại biểu theo hướng tinh gọn, tập trung vào những nội dung trọng tâm, những điểm mới để bổ sung, hoàn thiện dự thảo Chiến lược. Với những nội dung cần có thêm các ý kiến có thể tổ chức làm việc thêm với các Bộ, ngành, cơ quan liên quan. Bộ Công Thương sẽ tiếp tục hoàn thiện, báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định.