Hoàn thiện cơ chế đặc thù đủ mạnh để tạo động lực phát triển văn hóa

Quang cảnh phiên họp Tổ 14. Ảnh: Mạnh Hưng

Hoàn thiện cơ chế, chính sách để tạo đột phá cho phát triển văn hóa

Thảo luận tại tổ 14, các ĐBQH cơ bản thống nhất đánh giá dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam đã được chuẩn bị công phu, nghiêm túc, bám sát thực tiễn, bước đầu thể chế hóa một số chủ trương, định hướng lớn của Đảng về phát triển văn hóa; đã đề cập đến nhiều nhóm chính sách quan trọng như nguồn lực đầu tư, ưu đãi đầu tư, bảo tồn văn hóa dân tộc, phát triển nhân lực, cơ chế đặt hàng sáng tạo văn hóa. Đây là nỗ lực đáng ghi nhận trong việc xây dựng một khuôn khổ chính sách mang tính kiến tạo phát triển văn hóa thay vì chỉ quản lý văn hóa theo cách tiếp cận truyền thống.

Góp ý vào từng nội dung cụ thể, các ĐBQH cho rằng, nhiều nội dung của dự thảo vẫn còn mang tính khung, chưa đủ cụ thể để triển khai ngay; một số quy định chưa thật sự thể hiện rõ tính “đột phá”; có nội dung chưa bao quát hết yêu cầu thực tiễn phát triển công nghiệp văn hóa, văn hóa số, kinh tế đêm, đào tạo nhân lực văn hóa theo nhu cầu thị trường; một số chính sách phân cấp, ưu đãi, thí điểm chưa được thiết kế đủ rõ về phạm vi, đối tượng, mức độ áp dụng và cơ chế thực hiện.

Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh Quản Minh Cường phát biểu. Ảnh: Mạnh Hưng

Về nguồn lực tài chính, ĐBQH Trần Thị Kim Nhung (Quảng Ninh) bày tỏ sự nhất trí với quy định Nhà nước bảo đảm chi ngân sách cho văn hóa ở mức 2% hằng năm, song đại biểu lưu ý cần làm rõ phạm vi, nội hàm của “văn hóa” trong Nghị quyết. Theo đại biểu, nếu không xác định cụ thể, dễ dẫn đến tình trạng dàn trải trong đầu tư, làm giảm hiệu quả và giá trị của nguồn lực, khó đạt được mục tiêu phát triển thực chất.

ĐBQH Vũ Ngọc Lâm (Quảng Ninh) cũng chỉ ra nhiều bất cập trong triển khai quy định này. Việc thiếu hướng dẫn chi tiết khiến địa phương lúng túng; khái niệm “văn hóa” có phạm vi rộng, đan xen nhiều lĩnh vực gây khó khăn trong xác định nội dung chi. Đồng thời, định mức chi hiện hành đã lạc hậu, chưa đáp ứng yêu cầu thực tế; sự chồng chéo trong phân bổ ngân sách giữa văn hóa và khoa học – công nghệ cũng gây khó khăn trong tổ chức thực hiện và giải trình.

ĐBQH Vũ Ngọc Lâm (Quảng Ninh) phát biểu. Ảnh: Mạnh Hưng

Liên quan đến quy định thí điểm mô hình đô thị di sản quy định tại Điều 5 dự thảo Nghị quyết, các đại biểu cũng đánh giá đây là cơ chế có tính đột phá khi trao quyền cho địa phương và cho phép áp dụng một số ưu đãi về đất đai, phí, lệ phí. Tuy nhiên, theo các ĐBQH, các chính sách hiện còn hạn hẹp, chưa đủ để phát huy hiệu quả.

Theo đại biểu Trần Thị Kim Nhung (Quảng Ninh), đây là một cơ chế có tính đột phá khi giao quyền cho chính quyền địa phương triển khai theo tiêu chí do Chính phủ quy định, đồng thời cho phép quyết định một số chính sách ưu đãi về đất đai, phí và lệ phí nhằm khai thác giá trị văn hóa. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở các ưu đãi này thì chưa đủ rộng và còn hạn hẹp. Do đó, đại biểu đề nghị cần xây dựng một khung pháp lý đặc thù toàn diện hơn, bao gồm cả quy hoạch, kiến trúc và thủ tục hành chính, nhằm xử lý hài hòa mối quan hệ giữa bảo tồn di sản và phát triển kinh tế - công nghiệp.

ĐBQH Trần Thị Kim Nhung (Quảng Ninh) phát biểu. Ảnh: Mạnh Hưng

Từ thực tiễn địa phương, đại biểu Trần Thị Kim Nhung cho rằng, việc dung hòa giữa bảo tồn di sản và hoạt động khai thác than đặt ra nhiều yêu cầu đặc thù cần được giải quyết bằng cơ chế linh hoạt, kịp thời. Đồng thời, cần có chính sách để người dân thực sự trở thành chủ thể của di sản, có thể sinh sống, hưởng lợi và phát triển từ di sản.

Đối với cơ chế thu hút đầu tư, đại biểu nhấn mạnh để văn hóa thực sự đóng góp vào tăng trưởng GDP, cần có các chính sách đủ hấp dẫn để thu hút khu vực tư nhân. Theo đó, đại biểu đề xuất bổ sung quy định về hỗ trợ vốn vay ưu đãi cho các nhà đầu tư tham gia theo hình thức đối tác công tư (PPP) trong lĩnh vực văn hóa; xem xét nâng tỷ lệ vốn Nhà nước tham gia các dự án PPP văn hóa lên mức tối đa 80% thay vì 70% như hiện hành; đồng thời có cơ chế hỗ trợ về giải phóng mặt bằng, tái định cư nhằm tạo điều kiện thuận lợi, tăng sức hút đối với các nhà đầu tư.

Các ĐBQH tỉnh Quảng Ninh tại phiên thảo luận tổ sáng ngày 20/4. Ảnh: Mạnh Hưng

Bảo đảm tính thống nhất, toàn diện để tăng sức hút đầu tư vào lĩnh vực văn hóa

Cho rằng nội dung dự thảo hiện vẫn thiên về các cơ chế, chính sách đặc thù, ĐBQH Nguyễn Thanh Cầm (Đồng Tháp), ĐBQH Dương Trung Ý (Đồng Tháp) đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, hoàn thiện để bảo đảm Nghị quyết bao trùm toàn diện các lĩnh vực, tạo động lực và bước khởi sắc rõ nét cho văn hóa Việt Nam trong thời gian tới.

Đại biểu Dương Trung Ý cho rằng, trong bối cảnh chưa có một luật chung về văn hóa mà mới chỉ có các luật chuyên ngành như di sản, quảng cáo, báo chí…, việc bổ sung giải thích từ ngữ, xác định rõ nội hàm là hết sức cần thiết. Nếu không, việc triển khai, đặc biệt là phân bổ nguồn lực đầu tư cho phát triển văn hóa, sẽ dễ phát sinh vướng mắc.

ĐBQH Dương Trung Ý (Đồng Tháp) phát biểu. Ảnh: Mạnh Hưng

Đại biểu cũng đề xuất tiếp cận việc xây dựng chính sách theo hướng hệ thống, toàn diện hơn, thông qua các nhóm vấn đề lớn như: quy hoạch và hoàn thiện thiết chế văn hóa; đầu tư cho nghiên cứu, sáng tạo sản phẩm văn hóa; ưu đãi hoạt động biểu diễn nghệ thuật; tăng cường truyền thông, quảng bá; bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa; phát triển công nghiệp và thị trường văn hóa gắn với hội nhập quốc tế; xây dựng môi trường văn hóa; chính sách đối với doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp trong lĩnh vực văn hóa; phát triển đội ngũ nhân lực; và thúc đẩy số hóa, hạ tầng số, an ninh văn hóa.

Theo đại biểu, cách tiếp cận có tính hệ thống này sẽ góp phần giúp Nghị quyết bao quát đầy đủ các lĩnh vực, đồng thời nâng cao tính khả thi và đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển văn hóa trong giai đoạn mới.

ĐBQH Nguyễn Thanh Cầm (Đồng Tháp) phát biểu. Ảnh: Mạnh Hưng

Về việc lựa chọn Ngày văn hóa Việt Nam, đại biểu Nguyễn Thanh Cầm ủng hộ đề xuất lấy ngày 24/11 hàng năm, gắn với sự kiện Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trì Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất năm 1946. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cần làm rõ hơn cơ sở lịch sử của ngày này nhằm nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền. Đồng thời kỳ vọng đây sẽ là dịp tổ chức các hoạt động phong phú như lễ hội, festival, qua đó tôn vinh giá trị văn hóa, nâng cao mức hưởng thụ văn hóa của nhân dân và khích lệ đội ngũ văn nghệ sĩ.

Đại biểu cũng đề nghị dự thảo Nghị quyết cần quan tâm đầy đủ đến vấn đề bình đẳng giới trong lĩnh vực văn hóa. Theo đại biểu, cần có các quy định cụ thể nhằm hạn chế định kiến và bất bình đẳng giới trong các sản phẩm văn hóa, bởi văn hóa là kênh truyền tải thông điệp trực diện, có sức lan tỏa sâu rộng, cần bảo đảm không có sự phân biệt đối xử về giới.