Hoàn thiện cơ chế phân chia lợi ích, hỗ trợ người dân tham gia thị trường carbon

Làm rõ quyền hưởng lợi của các chủ thể tham gia tạo ra kết quả giảm phát thải, hấp thụ khí nhà kính, bảo đảm thống nhất với pháp luật về lâm nghiệp. Ảnh minh họa: Vanza

Thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường chiều ngày 6/11/2026, các đại biểu Quốc hội tập trung góp ý về phân loại, thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt; cơ chế phân chia lợi ích từ thị trường carbon; kiểm soát ô nhiễm nguồn nước, thiết lập vùng phát thải thấp...

Tham gia góp ý dự thảo luật, đại biểu Sùng A Lềnh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai quan tâm vấn đề thị trường carbon. Cụ thể, đối với nội dung sửa đổi Điều 139 và bổ sung Điều 139a, đại biểu đề nghị làm rõ chủ thể được hưởng lợi, nguyên tắc phân chia lợi ích và cơ chế hỗ trợ người dân tham gia thị trường carbon, nhất là các hộ gia đình, cộng đồng dân cư tham gia bảo vệ rừng.

Theo đại biểu “các quy định này cần được xác lập ngay trong Luật, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các bên, tạo động lực cho người dân, cộng đồng tham gia bảo vệ rừng, nhất là tại các tỉnh miền núi, biên giới có diện tích rừng lớn”.

Đại biểu Sùng A Lềnh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai - Ảnh:quochoi.vn

Với Điều 139, đại biểu Sùng A Lềnh đề nghị làm rõ quyền hưởng lợi của các chủ thể tham gia tạo ra kết quả giảm phát thải, hấp thụ khí nhà kính, bảo đảm thống nhất với pháp luật về lâm nghiệp. Theo đó, cần quy định nguyên tắc phân chia lợi ích công bằng, căn cứ vào mức độ đóng góp và trách nhiệm của từng bên; đồng thời, giao Chính phủ hướng dẫn phương thức xác định, chi trả và giải quyết tranh chấp.

Đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tính công khai, minh bạch trong quá trình phân chia lợi ích, từ doanh thu, chi phí đến số tiền thực nhận. Cùng với đó, cần có cơ chế hỗ trợ kỹ thuật, chi phí và liên kết các chủ thể quy mô nhỏ, tạo điều kiện để hộ gia đình, cộng đồng tham gia thị trường carbon. Việc thực hiện cần gắn với phương pháp đo đạc thống nhất, thẩm định độc lập và hệ thống dữ liệu có thể kiểm chứng.

Với Điều 139a, đại biểu đề nghị xác định rõ cơ quan có thẩm quyền xác nhận, chấp thuận chuyển giao và trách nhiệm cập nhật, theo dõi trên hệ thống đăng ký quốc gia. Qua đó, bảo đảm kết quả giảm phát thải được kiểm chứng, có khả năng truy xuất nguồn gốc và không bị tính trùng khi thực hiện các nghĩa vụ giảm phát thải.

Liên quan đến hoạt động chuyển giao kết quả giảm phát thải ra nước ngoài, đại biểu nhấn mạnh cần quy định rõ điều kiện chấp thuận, đồng thời đánh giá tác động của việc chuyển giao đối với quá trình thực hiện các cam kết giảm phát thải của Việt Nam.

Cùng quan điểm vấn đề này, đại biểu Thạch Phước Bình, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long đánh giá cao việc dự thảo bổ sung Điều 139a, tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động trao đổi quốc tế kết quả giảm phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon, bảo đảm tính minh bạch, tránh tính trùng và phù hợp với mục tiêu giảm phát thải quốc gia.

Đại biểu Thạch Phước Bình - Ảnh:quochoi.vn

Đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 139a quy định theo hướng việc chuyển giao quốc tế kết quả giảm phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon có điều chỉnh tương ứng phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền của Việt Nam chấp thuận trước khi thực hiện. Chính phủ quy định thẩm quyền, trình tự, thủ tục, điều kiện chấp thuận, điều chỉnh, đình chỉ hoặc thu hồi việc chấp thuận chuyển giao quốc tế.

Một vấn đề khác được đại biểu lưu ý là xác định quyền sở hữu đối với tín chỉ carbon trong trường hợp tín chỉ phát sinh từ các dự án sử dụng rừng tự nhiên thuộc sở hữu toàn dân, đất do Nhà nước giao, ngân sách nhà nước, vốn ODA, hạ tầng công hoặc hoạt động bảo vệ rừng của cộng đồng dân cư. Theo đại biểu, trong những trường hợp này, không thể mặc nhiên xác định toàn bộ tín chỉ carbon thuộc về chủ dự án.

Với phân tích đó, đại biểu Thạch Phước Bình đề xuất bổ sung quy định: Quyền đối với kết quả giảm phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon được xác định trên cơ sở nguồn lực đầu tư, quyền sử dụng hợp pháp đối với tài sản, tài nguyên tạo ra kết quả giảm phát thải và thỏa thuận hợp pháp giữa các bên. Trường hợp kết quả giảm phát thải được hình thành từ tài sản công, tài nguyên thuộc sở hữu toàn dân, ngân sách nhà nước hoặc nguồn lực của cộng đồng thì việc xác lập, phân chia lợi ích thực hiện theo quy định của pháp luật.

Theo đại biểu, việc bổ sung quy định này là cần thiết, góp phần xác định rõ quyền và lợi ích của các bên, tránh phát sinh tranh chấp trong quá trình thực hiện các dự án và giao dịch tín chỉ carbon.