Hoàn thiện cơ chế phối hợp, nâng hiệu quả phòng ngừa tranh chấp đầu tư quốc tế

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành phiên họp

Áp dụng mô hình phi tập trung là khả thi và thuận lợi

Báo cáo về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý đối với dự thảo Nghị quyết, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú cho biết, về phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng (Điều 1 và Điều 2 của dự thảo Nghị quyết), tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, cơ quan chủ trì soạn thảo đã thống nhất với cơ quan chủ trì thẩm tra bổ sung quy định tại Điều 2 dự thảo Nghị quyết như sau: “Nghị quyết này không áp dụng đối với cơ quan tài phán Việt Nam có thẩm quyền khi xét xử vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế theo Hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư, hiệp định thương mại hoặc điều ước quốc tế khác có quy định về bảo hộ đầu tư mà Việt Nam là thành viên”.

Toàn cảnh phiên họp

Về xác định Cơ quan chủ trì (Điều 12 của dự thảo Nghị quyết), theo báo cáo, Việt Nam hiện đang áp dụng mô hình phi tập trung. Theo đó, chỉ Cơ quan đại diện pháp lý của Chính phủ là cơ quan thường trực, đóng vai trò là cơ quan đầu mối quản lý nhà nước về công tác giải quyết tranh chấp và hỗ trợ, giúp đỡ các Cơ quan chủ trì các vấn đề pháp lý quốc tế trong quá trình giải quyết tranh chấp. Cơ quan chủ trì là cơ quan không thường trực, không chuyên trách và được xác định linh hoạt theo từng vụ việc cụ thể.

Thứ trưởng khẳng định, việc tiếp tục duy trì mô hình phi tập trung như hiện nay là khả thi và thuận lợi nhằm bảo đảm sự linh hoạt, có kết hợp giữa chuyên môn và sự hiểu biết chuyên ngành của cơ quan liên quan đến vụ việc cụ thể với chuyên môn sâu và kinh nghiệm về pháp lý quốc tế từ các cán bộ của Cơ quan đại diện pháp lý (cơ quan thường trực). Việc này cũng không yêu cầu đầu tư nguồn lực lớn trong thời gian ngắn; có tác động tích cực đến đào tạo cán bộ, nâng cao ý thức trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước trong thực thi công vụ và phòng ngừa tranh chấp đầu tư quốc tế.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú báo cáo về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý đối với dự thảo Nghị quyết

Về chế độ, chính sách cho người làm công tác này, Điều 18 của dự thảo Nghị quyết được chỉnh lý theo hướng: Người trực tiếp tham gia giải quyết vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế tại Cơ quan đại diện pháp lý và Cơ quan chủ trì được hưởng hỗ trợ hàng tháng không quá 300% mức lương theo hệ số lương hiện hưởng (không bao gồm phụ cấp) đối với thời gian tham gia trực tiếp giải quyết vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế (khoản 3 Điều 18 của dự thảo Nghị quyết).

Chế độ đối với người tham gia giải quyết tranh chấp cần bảo đảm hợp lý

Nêu ý kiến về việc tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Nghị quyết của Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính thống nhất với nhiều nội dung đã được Chính phủ nghiên cứu tiếp thu và chỉnh lý tại dự thảo Nghị quyết.

Tuy nhiên, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, nghiên cứu tiếp thu và giải trình đầy đủ, thuyết phục các ý kiến xác đáng của ĐBQH được nêu tại Báo cáo số 899/BC-VPQH ngày 13/4/2026 của Văn phòng Quốc hội.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi phát biểu

Về phạm vi và đối tượng áp dụng, Thường trực Ủy ban tán thành với việc loại trừ đối tượng áp dụng của Nghị quyết đối với cơ quan tài phán Việt Nam có thẩm quyền để bảo đảm nguyên tắc độc lập xét xử. Tuy nhiên, đề nghị báo cáo làm rõ hơn phạm vi tiếp cận của Nghị quyết để bao quát các trường hợp Nhà nước Việt Nam, doanh nghiệp nhà nước Việt Nam là bên khởi kiện hoặc có quyền phản tố trong mối quan hệ với đối tác nước ngoài.

Cơ bản tán thành với nội dung giải trình về việc giữ nguyên mô hình tổ chức bộ máy giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế theo hướng phi tập trung trên cơ sở thực tiễn, điều kiện nguồn lực hiện có của Việt Nam.

Các đại biểu tham dự phiên họp

Tuy nhiên, về lâu dài, Chủ nhiệm Ủy ban Phan Văn Mãi đề nghị Chính phủ tổng kết, đánh giá việc thực hiện mô hình phi tập trung hiện nay; tham khảo kinh nghiệm quốc tế để trên cơ sở đó xem xét, nghiên cứu lộ trình từng bước xây dựng mô hình tập trung, bảo đảm chuyên nghiệp hóa đầu mối xử lý các tranh chấp đầu tư quốc tế.

Đa số Thường trực Ủy ban tán thành với việc chỉnh lý tại khoản 3 Điều 18 của dự thảo Nghị quyết nhằm bảo đảm tính công bằng, phù hợp với thực tiễn và đúng đối tượng, đúng mức độ tham gia thực tế. Tuy nhiên, có ý kiến không đồng ý việc mở rộng đối tượng được hưởng phụ cấp tăng thêm hàng tháng 300% mức lương như tại dự thảo Nghị quyết. Việc áp dụng các chính sách này cần được sự cho phép của cấp có thẩm quyền và đánh giá tác động cụ thể đến chi ngân sách nhà nước và công bằng với các ngành, lĩnh vực khác.

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát nghiên cứu kỹ lưỡng các ý kiến của đại biểu Quốc hội đã thảo luận tại tổ, hội trường và ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội để tiếp thu, giải trình đầy đủ, thấu đáo, bảo đảm tính thuyết phục. Đồng thời, thuyết minh làm rõ hơn một số những nội dung trong báo cáo giải trình, tiếp thu và dự thảo Nghị quyết.

Các đại biểu tham dự phiên họp

Về phạm vi áp dụng, Phó Chủ tịch Quốc hội tán thành dự thảo Nghị quyết không áp dụng đối với cơ quan tài phán của Việt Nam cũng như chưa mở rộng ra các đối tượng khác.

Đối với trường hợp doanh nghiệp Việt Nam đầu tư ra nước ngoài phát sinh tranh chấp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nêu rõ, việc đầu tư ở nước ngoài không thuộc phạm vi của hiệp định khuyến khích bảo hộ đầu tư quốc tế, doanh nghiệp Việt Nam cũng chỉ là một bên tham gia đầu tư. Nếu trong quá trình đầu tư ở nước ngoài phát sinh tranh chấp cũng là việc khác, khi đó Bộ Tư pháp, với chức năng, thẩm quyền của mình có thể chủ động để nghiên cứu hỗ trợ bảo vệ doanh nghiệp trong nước, giữ quan hệ với quốc tế.

Các đại biểu tham dự phiên họp

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị Chính phủ bổ sung giải trình, tiếp thu, chỉnh lý quy định về cơ chế phòng ngừa sớm, đánh giá rủi ro, cơ chế cảnh báo, khuyến nghị, phối hợp và hỗ trợ giải quyết tranh chấp, vì phòng ngừa là một nhiệm vụ quan trọng. Quy định về chính sách, chế độ đối với người tham gia giải quyết tranh chấp cần bảo đảm hợp lý, khả thi, thống nhất với quy định hiện hành. Xác định nguồn lực, các giải pháp để nâng cao hiệu quả hoạt động khi thành lập Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp quốc tế.