Hoàn thiện hành lang pháp lý bảo đảm ứng dụng AI trong hoạt động ngân hàng an toàn

Ông Hoàng Minh Tiến, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, Ngân hàng Nhà nước

Thưa ông, ngành Ngân hàng đã và đang đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) như thế nào? Đồng thời, NHNN có những giải pháp gì để hoàn thiện hành lang pháp lý, bảo đảm AI được ứng dụng an toàn, hiệu quả trong hoạt động ngân hàng?

Thời gian qua, nhiều ngân hàng Việt Nam đã triển khai ứng dụng AI trong một số lĩnh vực cụ thể. Trong đó, AI được sử dụng để phân tích hành vi tiêu dùng, thanh toán của khách hàng, qua đó giúp ngân hàng hiểu rõ hơn nhu cầu, cung cấp sản phẩm, dịch vụ phù hợp và nâng cao trải nghiệm khách hàng.

Một lĩnh vực khác đang được các ngân hàng quan tâm là ứng dụng AI trong phân tích, đánh giá và chấm điểm tín dụng. Trên cơ sở phân tích dữ liệu, AI có thể hỗ trợ đề xuất mức cấp tín dụng phù hợp với từng nhóm khách hàng, qua đó hỗ trợ các bộ phận nghiệp vụ trong quá trình ra quyết định.

Bên cạnh các hoạt động trực tiếp liên quan đến khách hàng, AI cũng đang được ứng dụng vào nghiệp vụ nội bộ nhằm tăng cường tự động hóa, nâng cao hiệu quả xử lý công việc. Nhiều ngân hàng đã triển khai các phiên bản chatbot AI để hỗ trợ khách hàng tra cứu thông tin thuận tiện và nhanh chóng hơn.

Nhìn chung, AI đang trở thành công cụ hỗ trợ tích cực cho các ngân hàng trong phân tích dữ liệu và đề xuất các quyết định liên quan đến nghiệp vụ. Công nghệ này vừa hỗ trợ các bộ phận chuyên môn nâng cao hiệu quả hoạt động, vừa giúp khách hàng thuận tiện hơn trong quá trình tiếp cận và sử dụng dịch vụ ngân hàng.

Cùng với việc thúc đẩy ứng dụng AI, Ngân hàng Nhà nước đang xây dựng, hoàn thiện các văn bản, chính sách nhằm tạo hành lang pháp lý cho việc triển khai công nghệ này. Dự kiến ngay trong quý III/2026, Cục Công nghệ thông tin sẽ trình Thống đốc Ngân hàng Nhà nước ban hành Thông tư quy định về an toàn, quản lý rủi ro cũng như các điều kiện triển khai ứng dụng AI trong hoạt động ngân hàng.

Dữ liệu là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với AI, trong khi tội phạm cũng đang lợi dụng công nghệ này, nhất là deepfake để thực hiện các hành vi giả mạo, gian lận. Ngành Ngân hàng có những giải pháp gì để vừa bảo đảm an toàn dữ liệu khách hàng, vừa chủ động ứng dụng công nghệ nhằm nhận diện, phòng ngừa và cảnh báo sớm các nguy cơ gian lận?

Đối với ứng dụng AI, dữ liệu đóng vai trò rất quan trọng, cả trong quá trình đào tạo hệ thống cũng như khi đưa dữ liệu vào AI để phân tích. Vì vậy, bảo đảm an toàn dữ liệu khách hàng là một trong những nội dung được NHNN đặc biệt quan tâm.

Ngay trong dự thảo Thông tư về ứng dụng AI trong hoạt động ngân hàng đã thể hiện rõ định hướng này. Theo đó, dữ liệu đưa vào hệ thống AI phải có nguồn gốc rõ ràng, được kiểm soát truy cập và phân quyền chặt chẽ. Việc sử dụng dữ liệu đồng thời phải tuân thủ đầy đủ các quy định của pháp luật liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân và bảo vệ dữ liệu nói chung.

Một vấn đề đáng lưu ý hiện nay là tội phạm cũng đang sử dụng chính AI để thực hiện các hành vi gian lận. Chẳng hạn, các đối tượng có thể sử dụng công nghệ deepfake để giả mạo, tìm cách vượt qua những giải pháp bảo vệ của ngân hàng như xác thực sinh trắc học.

Trước thực tế này, NHNN đã tham mưu ban hành các quy định yêu cầu các tổ chức tín dụng triển khai những tiêu chuẩn, giải pháp nhằm phòng, chống các hình thức giả mạo sử dụng AI. Đồng thời, AI cũng được ứng dụng để phân tích dữ liệu xác thực đầu vào, nhận diện chính xác khách hàng, qua đó góp phần ngăn chặn các hành vi gian lận, giả mạo sinh trắc học.

Bên cạnh đó, AI được sử dụng để phân tích thông tin và hành vi giao dịch, xác định giao dịch có đúng do chính khách hàng thực hiện hay không. Hệ thống có khả năng nhận diện các dấu hiệu bất thường dựa trên thời gian, địa điểm, tần suất giao dịch và các thông tin liên quan, từ đó phát hiện sớm và đưa ra cảnh báo về nguy cơ gian lận.

Cùng với việc ứng dụng công nghệ để tăng khả năng nhận diện rủi ro, thời gian qua NHNN đã triển khai hệ thống SIMO, góp phần phát hiện, cảnh báo những tài khoản có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, lừa đảo. Khi khách hàng thực hiện giao dịch liên quan đến tài khoản có dấu hiệu nghi ngờ, cảnh báo có thể được đưa ra để khách hàng sớm nhận biết rủi ro và dừng giao dịch nếu nhận thấy nguy cơ lừa đảo, gian lận.

Thủ tướng Chính phủ đã có chỉ đạo về việc tăng cường các giải pháp ngăn chặn kịp thời hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tiền trong tài khoản. Ngành Ngân hàng triển khai những giải pháp nào để tăng cường phối hợp, cảnh báo và ngăn chặn sớm dòng tiền có dấu hiệu gian lận, lừa đảo?

Liên quan đến việc ngăn chặn sớm dòng tiền có dấu hiệu gian lận, lừa đảo, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cùng các thành viên đã xây dựng sổ tay để tăng cường phối hợp, cung cấp thông tin về các dòng tiền có dấu hiệu nghi vấn. Sau khi nhận được cảnh báo, các ngân hàng có thể thực hiện biện pháp tạm thời phong tỏa theo quy định. Đây là bước phối hợp ban đầu trong nội bộ hệ thống ngân hàng thông qua Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam.

Mới đây, NHNN và Bộ Công an đã ký kế hoạch phối hợp nhằm tăng cường phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao trong lĩnh vực ngân hàng. Thời gian tới, hai cơ quan sẽ tiếp tục xây dựng các văn bản hướng dẫn cụ thể, tạo cơ sở pháp lý đồng bộ để triển khai cơ chế phối hợp trong thực tiễn.

Khi người dân phát hiện dấu hiệu lừa đảo và thông báo cho ngân hàng hoặc cơ quan Công an, thông tin sẽ được chia sẻ kịp thời giữa các bên thông qua cơ chế phối hợp liên ngành. Nhờ đó, các đơn vị liên quan có thể nhanh chóng xác minh, áp dụng biện pháp ngăn chặn đối với các dòng tiền có dấu hiệu gian lận, lừa đảo. Việc tăng tốc chia sẻ thông tin và phối hợp xử lý không chỉ nâng cao hiệu quả phòng, chống tội phạm công nghệ cao mà còn góp phần ngăn chặn sớm dòng tiền lừa đảo, giảm thiểu thiệt hại cho người dân và doanh nghiệp.