Không vì tiến độ mà xem nhẹ chất lượng, không lấy thận trọng làm lý do trì hoãn

Yêu cầu ấy đặt ra vấn đề cốt lõi của hoạt động lập pháp: Làm thế nào để thể chế đáp ứng kịp thời đòi hỏi của thực tiễn, đồng thời bảo đảm chất lượng và tính khả thi. Trong giai đoạn đất nước tăng tốc thực hiện các mục tiêu phát triển, mỗi quyết sách của Quốc hội cần hướng tới tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và tạo chuyển biến thực chất. Giá trị của lập pháp không chỉ nằm ở số lượng văn bản được ban hành hay tiến độ hoàn thành chương trình, mà trước hết ở khả năng giải quyết những vấn đề đang cản trở sự phát triển.

Văn bản được thông qua đúng hạn nhưng thiếu tính khả thi có thể làm phát sinh vướng mắc mới. Ngược lại, chủ trương đúng đắn nhưng chậm được thể chế hóa cũng có thể khiến cơ hội phát triển bị bỏ lỡ, nguồn lực xã hội tiếp tục lãng phí. Vì vậy, Quốc hội cần quyết định kịp thời những vấn đề đã đủ căn cứ, đồng thời dành thời gian cần thiết để thẩm tra, tham vấn và đánh giá tác động đối với những chính sách mới, phức tạp.

Quang cảnh phiên khai mạc Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI. Ảnh: qdnd.vn

Khi khoa học, công nghệ và chuyển đổi số mở ra những không gian phát triển mới, pháp luật không thể chỉ phản ứng sau khi bất cập đã tích tụ. Pháp luật cần nhận diện sớm vấn đề, kiến tạo không gian đổi mới và tạo hành lang pháp lý cho những động lực tăng trưởng mới.

Chính sách tốt phải bắt đầu từ việc nhận diện đúng nguyên nhân của điểm nghẽn và lựa chọn công cụ can thiệp phù hợp. Nếu thủ tục gây tốn kém thời gian, chi phí cho người dân, doanh nghiệp, cần xem xét liệu thủ tục ấy còn thực sự cần thiết hay không. Nếu một lĩnh vực thiếu động lực đổi mới, cần nhận diện những rào cản pháp lý, bất cập trong phân bổ nguồn lực và trách nhiệm thực thi, thay vì chỉ bổ sung chính sách hỗ trợ.

Tư duy lập pháp kiến tạo đòi hỏi chuyển từ kiểm soát bằng thủ tục sang quản trị dựa trên mục tiêu, tiêu chuẩn, trách nhiệm và kết quả. Mỗi quy định cần làm rõ vấn đề cần giải quyết, khả năng khắc phục bất cập, chi phí tuân thủ và tác động đến các nhóm chịu ảnh hưởng. Chính sách chỉ thực sự có giá trị khi lợi ích mang lại lớn hơn chi phí xã hội phải bỏ ra để thực hiện.

Yêu cầu này đặc biệt quan trọng trong các lĩnh vực đất đai, nhà ở, đầu tư, kinh doanh bất động sản và ngân sách nhà nước. Quy định thiếu đồng bộ có thể khiến thủ tục được rút gọn ở khâu này nhưng lại phát sinh thêm ở khâu khác. Phân cấp, phân quyền không đi kèm trách nhiệm giải trình có thể làm tăng rủi ro quản lý. Chính sách không tính đủ nguồn lực thực hiện cũng khó phát huy hiệu quả, thậm chí tạo thêm gánh nặng cho cơ quan công quyền và đối tượng thụ hưởng.

Bởi vậy, chất lượng lập pháp phải được đánh giá trong tổng thể hệ thống pháp luật, chú trọng tính thống nhất giữa các quy định và tác động khi đi vào thực tế. Chuẩn bị từ sớm, từ xa, chủ động phát hiện bất cập và phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan soạn thảo, cơ quan thẩm tra là cách rút ngắn thời gian mà không đánh đổi chất lượng.

Trách nhiệm lập pháp còn được thể hiện qua bản lĩnh, trí tuệ và tinh thần phản biện của mỗi đại biểu Quốc hội. Cử tri kỳ vọng những ý kiến có chiều sâu, câu hỏi đi thẳng vào bản chất vấn đề, tranh luận dựa trên bằng chứng và đề xuất có khả năng cải thiện chính sách. Những quan điểm khác nhau, nếu được trao đổi thẳng thắn, sẽ giúp nhận diện phương án chưa hợp lý, làm rõ hệ quả chưa được tính đến và nâng cao chất lượng lập pháp.

Chất lượng thể chế chỉ được khẳng định khi pháp luật đi vào cuộc sống, chính sách tạo ra chuyển biến thực tế. Hoạt động giám sát cần làm rõ nguyên nhân khiến chính sách chậm triển khai, xác định trách nhiệm liên quan và kiến nghị biện pháp khắc phục. Những bất cập được cử tri, doanh nghiệp và người dân phản ánh phải được theo dõi đến cùng, trở thành căn cứ để tiếp tục hoàn thiện thể chế, thay vì chỉ dừng lại trong báo cáo.

Chính sách cần được xem xét từ tác động cụ thể đối với người dân và doanh nghiệp: Thủ tục được đơn giản hóa tiết kiệm bao nhiêu thời gian, chi phí tuân thủ giảm đến đâu, cơ hội tiếp cận dịch vụ công và nguồn lực phát triển được mở rộng như thế nào. Chính những kết quả cụ thể ấy là nơi tinh thần phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân được kiểm nghiệm.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu: “Tầm nhìn phải đủ rộng để bao quát những vấn đề căn bản của quốc gia; đủ lớn để quy tụ khát vọng của toàn dân tộc; đủ bền để nối tiếp trách nhiệm qua nhiều thế hệ; đủ mở để thích ứng với những thay đổi chưa thể biết trước”. Tầm nhìn ấy đòi hỏi Quốc hội vượt khỏi tư duy nhiệm kỳ, tính đến hệ quả dài hạn của mỗi lựa chọn chính sách, bảo đảm tăng trưởng đi đôi với công bằng, minh bạch và phát triển bền vững.

Đất nước cần hệ thống pháp luật ổn định, chặt chẽ nhưng không cứng nhắc, thận trọng nhưng không bỏ lỡ thời cơ. Không vì sức ép tiến độ mà xem nhẹ chất lượng, nhưng cũng không lấy sự thận trọng làm lý do để trì hoãn. Quốc hội phải kết hợp bản lĩnh quyết định với năng lực lựa chọn, tinh thần khẩn trương với sự cân nhắc thấu đáo, để mỗi quyết sách thực sự phục vụ lợi ích chung. Khi pháp luật được xây dựng trên cơ sở khoa học, bám sát thực tiễn và gắn với trách nhiệm thực thi, Quốc hội sẽ phát huy tốt vai trò kiến tạo thể chế, khơi thông nguồn lực và mở đường cho đất nước phát triển nhanh, bền vững.