Hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh, hướng tới hình thành giá tham chiếu
Các ý kiến đại biểu Quốc hội thảo luận tại Kỳ họp thứ 2 vừa qua về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh tập trung vào các giải pháp hoàn thiện cơ chế vận hành, quản lý ngoại hối, đồng bộ khung pháp lý và bảo vệ quyền lợi người tham gia.
Trong phiên làm việc chiều 20/11, bên cạnh việc tiến hành biểu quyết thông qua nhiều dự án luật, nghị quyết quan trọng, các đại biểu Quốc hội đã đóng góp nhiều ý kiến chuyên sâu nhằm tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh.
Đảm bảo đúng bản chất phòng ngừa rủi ro và làm chủ giá nông sản
Ghi nhận sự nỗ lực của Ban soạn thảo khi tiếp thu nhiều ý kiến đóng góp để hoàn thiện dự thảo luật trình ngày 19/11, đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh) nhận định đây là đạo luật có tính chuyên môn sâu, vừa phải đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế, vừa gắn liền với an ninh tiền tệ và quản lý ngoại hối trong bối cảnh nguồn dự trữ ngoại tệ và yếu tố an ninh mạng đòi hỏi sự quản lý chặt chẽ.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh) nhận định, Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh có tính chuyên môn sâu, vừa phải đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế, vừa gắn liền với an ninh tiền tệ và quản lý ngoại hối . (Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội)
Phân tích từ thực tiễn thị trường chứng khoán Việt Nam cần 17 năm vận hành trên nền tảng cơ sở mới phát triển sang thị trường phái sinh, đại biểu Trần Hoàng Ngân chỉ rõ phái sinh cần được phát triển trên nền tảng hàng hóa vật chất sẵn có. Theo số liệu từ báo cáo của Chính phủ, trong tổng số 50.000 tài khoản giao dịch hàng hóa hiện nay, có tới 99,5% là tài khoản cá nhân, chủ yếu thực hiện giao dịch ngắn hạn thay vì mục tiêu phòng ngừa rủi ro cho sản xuất. Do đó, đại biểu đề nghị luật cần quy định chặt chẽ để đưa hoạt động giao dịch phái sinh về đúng bản chất là công cụ bảo hiểm rủi ro cho nông dân, người sản xuất và doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
Đại biểu Trần Hoàng Ngân cũng đề xuất cân nhắc mở rộng phạm vi điều chỉnh thành "Luật Giao dịch hàng hóa và hàng hóa phái sinh" để đảm bảo tính đồng bộ với Luật Thương mại, bao quát đầy đủ các chủ thể tham gia như nhà tạo lập thị trường, trung tâm thanh toán bù trừ, chứng thư kho điện tử và cơ chế giải quyết tranh chấp.
"Một trong những lý do cần thiết để Trung tâm tài chính quốc tế ra đời, đó là nơi chúng ta có thể huy động vốn quốc tế tại thị trường Việt Nam và thứ hai là giúp chúng ta có thể làm chủ giá hàng hóa, nông sản phẩm mà Việt Nam đang giữ vị thế hàng đầu, ví dụ như top đầu của xuất khẩu cà phê, hạt điều, hồ tiêu, gạo", đại biểu Trần Hoàng Ngân nhấn mạnh.
Tăng cường cơ chế phối hợp liên ngành và hoàn thiện tính đồng bộ pháp lý
Đồng tình với sự cần thiết ban hành luật nhằm thiết lập công cụ phòng ngừa rủi ro biến động giá, đại biểu Tô Huy Vũ (Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội) nhấn mạnh định hướng phát triển thị trường hàng hóa phái sinh cần gắn với mục tiêu từng bước hình thành giá tham chiếu cho các mặt hàng thế mạnh của Việt Nam.

Đại biểu Tô Huy Vũ (Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội) nhấn mạnh định hướng phát triển thị trường hàng hóa phái sinh cần gắn với mục tiêu từng bước hình thành giá tham chiếu cho các mặt hàng thế mạnh của Việt Nam. (Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội)
Dẫn số liệu từ Báo cáo tiếp thu ý kiến của Bộ Công Thương, đại biểu cho biết từ cuối năm 2018 đến tháng 6/2026, trong tổng số 50.000 tài khoản, tài khoản cá nhân chiếm 99,9% và tổ chức chiếm 0,1% (khoảng 9% giá trị giao dịch); riêng năm 2025, giá trị giao dịch danh nghĩa bình quân khoảng 7.500 tỷ đồng/ngày, chủ yếu là các hợp đồng tiêu chuẩn liên thông với nước ngoài, tất toán trước hạn và gắn với việc chuyển ngoại tệ ký quỹ qua biên giới.
Để đảm bảo an toàn hệ thống và kiểm soát dòng ngoại tệ xuyên biên giới, đại biểu Tô Huy Vũ đề nghị quy định cụ thể tại Điều 8, Điều 15 và Điều 39 nguyên tắc: "Có ý kiến thống nhất bằng văn bản của Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước đối với việc cấp phép Trung tâm thanh toán bù trừ và chấp thuận liên thông xuyên biên giới", đồng thời giao Ngân hàng Nhà nước thẩm quyền thiết lập hạn mức ngoại tệ ký quỹ và tạm dừng liên thông khi cần thiết để đảm bảo an toàn ngoại hối.
Bên cạnh đó, đại biểu Tô Huy Vũ kiến nghị áp dụng trần sở hữu nước ngoài và trần sở hữu của một cổ đông cùng người có liên quan tại Trung tâm thanh toán bù trừ tối thiểu ngang bằng mức quy định với Sở Giao dịch hàng hóa (không quá 49%); đồng thời rà soát, hoàn thiện quy định tại Điều 6 về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và đối chiếu tính tương thích của các quy định về hành vi thao túng giá, giao dịch nội gián tại Điều 7, Điều 52 với Bộ luật Hình sự hiện hành để đảm bảo tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.
Đảm bảo tính độc lập của hạ tầng và bảo vệ tài sản khách hàng
Đánh giá cao tinh thần cầu thị của Ban soạn thảo trong việc tiếp thu ý kiến thảo luận tổ để hoàn thiện bản dự thảo ngày 19/11, đại biểu Trần Anh Tuấn (Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh) nhất trí với tính cấp thiết của việc sớm triển khai mô hình Sở Giao dịch hàng hóa nhằm thúc đẩy nền kinh tế và hỗ trợ người sản xuất nông sản.

Đại biểu Trần Anh Tuấn (Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh) nhất trí với tính cấp thiết của việc sớm triển khai mô hình Sở Giao dịch hàng hóa nhằm thúc đẩy nền kinh tế và hỗ trợ người sản xuất nông sản. (Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội)
Góp ý cụ thể về cấu trúc vận hành, đại biểu Trần Anh Tuấn đồng tình với nguyên tắc Trung tâm thanh toán bù trừ hoạt động độc lập với Sở Giao dịch hàng hóa. Tuy nhiên, để đảm bảo tính khách quan thực chất, đại biểu đề nghị bổ sung quy định hai đơn vị này không cùng trực thuộc một cơ quan chủ sở hữu, tránh trường hợp cùng một đơn vị sở hữu dẫn đến việc khó đảm bảo sự độc lập trong vận hành và bảo vệ quyền lợi các bên.
Liên quan đến quyền lợi của nhà đầu tư tại khoản 4 Điều 44, đại biểu đề nghị rà soát và bổ sung cơ chế hoàn trả, chuyển giao tài sản không chỉ khi thành viên bù trừ mất khả năng thanh toán, mà áp dụng đối với cả trường hợp thành viên kinh doanh, thành viên môi giới hoặc tổ chức trung gian đang nắm giữ tài sản của khách hàng gặp tình trạng tương tự.
Ngoài ra, đối với quy định cho phép đầu tư tiền ký quỹ và tài sản thanh khoản cao tại Điều 17 và Điều 50, đại biểu kiến nghị làm rõ cơ chế phân định thẩm quyền quyết định, chia sẻ lợi nhuận và trách nhiệm, đảm bảo có sự tham gia quyết định của khách hàng đối với phần tài sản thuộc quyền sở hữu của họ.

