Mở rộng dịch vụ bưu chính công ích nhưng không làm méo mó cạnh tranh

Bảo đảm hài hòa lợi ích và an ninh mạng lưới bưu chính

Thảo luận tại tổ, các ý kiến nhấn mạnh, qua hơn 15 năm triển khai thi hành, Luật Bưu chính năm 2010 đã cơ bản đạt được các mục tiêu đề ra, tạo khuôn khổ pháp lý quan trọng cho hoạt động bưu chính, thúc đẩy phát triển thị trường, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của người dân, doanh nghiệp.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tham dự phiên thảo luận tại Tổ 2, Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh. Ảnh: TRỌNG HẢI 

Tuy nhiên, qua tổng kết cho thấy, việc triển khai thi hành Luật Bưu chính năm 2010 còn một số bất cập, hạn chế. Cụ thể, các quy định về dịch vụ bưu chính công ích và cơ chế hỗ trợ cung ứng dịch vụ bưu chính công ích không còn phù hợp với thực tiễn phát triển. Luật Bưu chính hiện hành chưa có cơ chế tài chính phù hợp để triển khai việc đặt hàng hoặc đấu thầu cung cấp dịch vụ bưu chính phổ cập. Việc chưa tách bạch chi phí giữa hoạt động cung cấp dịch vụ bưu chính công ích và các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bưu chính dẫn đến khó khăn trong việc xác định chi phí, bố trí nguồn lực và bảo đảm cung cấp dịch vụ bưu chính phổ cập tại các khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn.

Ngoài ra, trong bối cảnh sắp xếp lại địa giới hành chính, tổ chức chính quyền địa phương theo hai cấp, vai trò của mạng bưu chính công cộng trong việc kết nối giữa cơ quan nhà nước với người dân, cụ thể là hỗ trợ cung cấp dịch vụ công trực tiếp và trực tuyến ngày càng trở nên quan trọng, tuy nhiên nội dung này chưa được quy định trong Luật Bưu chính hiện hành.

Vì vậy, các quy định về dịch vụ bưu chính công ích và mạng bưu chính công cộng cần được rà soát, hoàn thiện để phù hợp với nhu cầu sử dụng dịch vụ bưu chính của người dân, yêu cầu cung ứng dịch vụ công và xu hướng phát triển của lĩnh vực bưu chính trong giai đoạn mới.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu thảo luận.

Thảo luận về dự thảo luật, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, nhìn chung dự thảo luật đã nắm bắt xu thế: Bưu chính không còn chủ yếu là vận chuyển thư tín nữa mà trở thành một trong các dịch vụ thiết yếu của xã hội, hạ tầng thiết yếu của kinh tế số, dòng chảy hàng hóa. Việc chuyển sang quản lý trên dữ liệu hậu kiểm và định danh là bước tiến lớn. Tuy nhiên, cần tập trung làm sắc nét hơn ranh giới pháp lý; xây dựng hệ thống dữ liệu và hậu kiểm thực chất; bảo đảm cơ chế tài chính công ích minh bạch, bền vững; cân bằng giữa tạo thuận lợi kinh doanh và bảo vệ người tiêu dùng, an ninh mạng lưới.

Phân tích về dịch vụ bưu chính phổ cập và công ích mở rộng, Chủ tịch Quốc hội đề nghị phải tính đến tính bền vững về tài chính; hướng đến vùng sâu, vùng xa là đúng, người dân miền núi, biên giới, hải đảo cần được tiếp cận dịch vụ với giá hợp lý. Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất là cơ chế tài chính nếu không bù đắp, không minh bạch, ổn định thì dễ tạo ra sự méo mó cạnh tranh hoặc gánh nặng cho doanh nghiệp tư nhân.

Do đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị xác định rõ những dịch vụ công ích mà thị trường không giải quyết được, cần tính toán cơ chế bù đắp dựa trên chi phí thực tế, kiểm toán độc lập, không làm méo mó thị trường cạnh tranh, ưu tiên phát triển điểm phục vụ đa năng kết hợp với cung cấp dịch vụ công ích, dịch vụ công số.

Một trong những vấn đề được Chủ tịch Quốc hội đặc biệt quan tâm là việc xác định rõ phạm vi điều chỉnh và ranh giới pháp lý giữa dịch vụ bưu chính với hoạt động vận tải, kho bãi, logistics; việc định danh bưu gửi và quản lý theo mức độ rủi ro; làm rõ nghĩa vụ chia sẻ dữ liệu tối thiểu của doanh nghiệp, nhất là thông tin về mã định danh, hành trình bưu gửi và các sự cố phát sinh trong quá trình cung ứng dịch vụ.

Cần cơ chế phù hợp để khuyến khích đầu tư hạ tầng bưu chính

Từ thực tiễn đơn vị hoạt động lâu năm trong lĩnh vực bưu chính của Tập đoàn Công nghiệp-Viễn thông Quân đội (Viettel), đại biểu Quốc hội, Trung tướng Tào Đức Thắng, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn Viettel góp ý về điểm e khoản 1 Điều 32, quy định về doanh nghiệp bưu chính vận hành mạng bưu chính.

Theo đại biểu, hiện có hai loại: Doanh nghiệp bưu chính vận hành mạng bưu chính và doanh nghiệp bưu chính không vận hành mạng bưu chính. Điểm e khoản 1 Điều 32 dự thảo luật quy định cho phép doanh nghiệp bưu chính khác sử dụng mạng bưu chính trên cơ sở thỏa thuận, bảo đảm nguyên tắc công bằng, hợp lý, không phân biệt đối xử giữa các doanh nghiệp. Đại biểu đề nghị sửa theo hướng: Doanh nghiệp bưu chính khác được sử dụng mạng bưu chính thông qua thỏa thuận, bảo đảm tuân thủ pháp luật về cạnh tranh.

Trung tướng Tào Đức Thắng, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn Viettel phát biểu thảo luận. Ảnh: TRỌNG HẢI 

Theo đại biểu, việc đầu tư hạ tầng viễn thông và bưu chính đòi hỏi nguồn lực rất lớn, gồm hệ thống cửa hàng, kho bãi, công nghệ chia chọn và hạ tầng vận chuyển. Để hình thành được hạ tầng vật lý, doanh nghiệp có thể phải đầu tư hàng tỷ, thậm chí hàng chục tỷ USD. "Nếu một đơn vị đầu tư hạ tầng, trong khi các đơn vị khác không đầu tư được khai thác, kinh doanh trên hạ tầng đó mà không có cơ chế phù hợp, thì sẽ không khuyến khích các nhà đầu tư có tiềm lực đầu tư lớn và không bảo đảm cạnh tranh", đại biểu Tào Đức Thắng phân tích.

Trung tướng Tào Đức Thắng cũng góp ý về Khoản 1 Điều 37 quy định doanh nghiệp bưu chính chỉ được thu thập dữ liệu để phục vụ cung cấp, quản lý và nâng cao chất lượng dịch vụ bưu chính. Theo đại biểu, cần bỏ chữ “chỉ” trong quy định này. Bởi các quy định pháp luật như Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân đã rất rõ ràng về quyền thu thập thông tin; đồng thời, việc sửa đổi theo hướng này giúp doanh nghiệp tích lũy, lưu trữ tận dụng dữ liệu thu thập được để phục vụ cho các hoạt động kinh doanh hợp pháp khác, đúng theo quy định của pháp luật.